ПЕ́РШАЯ УСТА́ЎНАЯ ГРА́МАТА да народаў Беларусі,
юрыдычны і паліт. акт, выдадзены Выканаўчым камітэтам Рады Усебеларускага з’езда 21.2.1918 у Мінску. Імклівае наступленне ням. войск, якое пачалося 16.2.1918, прымусіла Аблвыкамзах і СНК Зах. вобласці і фронту ў ноч на 19.2.1918 эвакуіравацца з Мінска ў Смаленск. З падполля выйшаў Выканаўчы к-т Рады Усебел. з’езда, з турмы вызвалены дзеячы Цэнтр. бел. вайск. рады (ЦБВР). Выканком Рады Усебел. з’езда ў сваім загадзе № 1 ад 19 лют. абвясціў, што ён «узяў уладу ў свае рукі», а навядзенне парадку ў Мінску, дзе пачала актыўна дзейнічаць Польская вайсковая арг-цыя (ПАВ), усклаў на каменданта горада, аднаго з кіраўнікоў ЦБВР К.Езавітава. 21 лют. апублікавана П.У.г., у якой Выканком Рады Усебел. з’езда заклікаў народы Беларусі «ўзяць сваю долю ў свае ўласныя рукі». Выканаўчы к-т Рады Усебел. з’езда абвясціў сябе ўладай на Беларусі да склікання на дэмакр. пачатках Устаноўчага сходу. Быў створаны ўрад — Народны сакратарыят Беларусі, які 21 лют. пачаў выкананне сваіх абавязкаў. Хоць Нар. сакратарыят Беларусі заявіў пра лаяльнае стаўленне да акупантаў (уступілі ў Мінск 21.2.1918), ням. ўлады не спяшаліся прызнаваць яго. У літаратуры П.У.г. датуецца днём яе публікацыі, аднак, паводле ўспамінаў Я.Варонкі, яна прынята 20.2.1918. У Грамаце нічога не гаварылася аб прававым статусе Беларусі. Здзяйсненне права бел. народа на «поўнае самавызначэнне», а нац. меншасцей на нац.-персанальную аўтаномію, абвяшчалася толькі як мэта. На заключэнне Брэсцкага міру 1918 паміж Германіяй і Расіяй Выканком Рады Усебел. з’езда адрэагаваў 9.3.1918 Другой Устаўнай граматай да народаў Беларусі, у якой Беларусь абвяшчалася Беларускай Народнай Рэспублікай.
А.М.Сідарэвіч.
т. 12, с. 316
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
hedge2 [hedʒ] v.
1. уві́льваць, ухіля́цца (ад рызыкі, адказнасці, прамога адказу і да т.п.)
2. адгаро́джваць
3. (against) страхава́ць сябе́ (ад праблем, страты і да т.п.)
4. (about/around, with) fml ста́віць/узво́дзіць перашко́ды, заміна́ць
♦
hedge one’s bets памянша́ць ры́зыку стра́ты або́ памы́лкі спо́сабам двайно́га закла́ду
hedge in [ˌhedʒˈɪn] phr. v. акружа́ць (каго-н./што-н. чым-н.)
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
fool1 [fu:l] n.
1. ду́рань;
He is no/nobody’s fool. Ён зусім не дурань.
2. hist. бла́зан (пры двары);
make a fool of smb. абду́рваць каго́-н.
♦
make a fool of oneself ста́віць сябе́ ў дурно́е стано́вішча;
play the fool дурэ́ць, стро́іць ду́рня;
A fool and his money are soon parted. Дурань і яго грошы хутка развітваюцца.
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
colour1 [ˈkʌlə] n.
1. ко́лер; тон; адце́нне;
all colours of the rainbow усе́ ко́леры вясёлкі;
the colour question ра́савая прабле́ма
2. фа́рба
3. ко́лер тва́ру;
His face was drained of colour. Ён нядобра сябе адчуваў.
4. калары́т
5. pl. colours сцяг, флаг;
join the colours пайсці́ ў а́рмію/у во́йска
♦
high colour румя́нец;
with flying colours перамо́жна
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
commit [kəˈmɪt] v.
1. рабі́ць (часцей што-н. дрэннае); чыні́ць, учыня́ць; твары́ць;
commit a crime зрабі́ць/учыні́ць злачы́нства;
commit suicide ско́нчыць жыццё самазабо́йствам/самагу́бствам
2. прызнача́ць (грошы, сродкі на што-н.); адво́дзіць (час на што-н.)
3. : commit oneself звя́зваць сябе́ (абавязкамі, абяцаннямі)
4. змяшча́ць;
commit to hospital змясці́ць у бальні́цу;
commit to memory заву́чваць, запаміна́ць;
commit to paper запі́сваць
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
yourself [jɔ:ˈself] pron. (pl. -selves)
1. сябе́, -ся, -ца;
Wash yourself. Памыйся!
Help yourself. Частуйся!
2. сам, сама́;
You yourself said so. Ты сам гэтак казаў;
You’re not yourself. Ты сам не свой.
♦
(all) by yourself адзі́н, сам-на́сам;
Have you been all by yourself the whole day? Ты ўвесь дзень быў адзін?
be yourself будзь сам сабо́ю
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
адда́цца, ‑дамся, ‑дасіся, ‑дасца; ‑дадзімся, ‑дасцеся, ‑дадуцца, зак.
1. каму. Аддаць сябе ва ўладу пераможцы; здацца. [Камісар:] — Расстраляйце мяне, Толькі ворагу я не аддамся. Глебка. // на што. Аддаць сябе ў чыё‑н. распараджэнне; даверыцца чыёй‑н. упадзе. Кастусь Прыбыткоўскі аддаўся на чужую волю. Чорны. Відаць, хацеў [Андрэй] быць галавой сям’і, — разважала Марына, — ды ўбачыў, што з гэтага нічога не выходзіць. Аддаўся на маю ўладу. Так даўно трэба было зрабіць... Шахавец. // Уступіць у палавую сувязь (пра жанчыну). Алімпа верыла Валодзю, як верыла самой сабе, і таму.. аддалася яму. Сабаленка.
2. каму-чаму. Цалкам прысвяціць сябе чаму‑н. (працы, вучобе, сям’і і пад.). Нельга.. кінуць агульнае справы і аддацца пытанням прыватнага жыцця. Гартны. Коля з усім уласцівым яму захапленнем аддаўся новай рабоце. Якімовіч. // Захапіцца чым‑н., паглыбіцца ў што‑н. (думкі, мары, пачуцці і пад.). Аддацца ўспамінам. □ Апетыт у Макара рос. Ён увесь аддаўся ядзе. Бядуля. Пшанічны даеў вынятыя з кішэні рэшткі сала і.. суцішыўся — аддаўся журбоце. Быкаў.
3. чым. Адазвацца, адбіцца (пра гукі). Грукат і перастук.. колаў [цягніка] разлеглым водгуллем аддаліся ў пустой каробцы вакзала. Карпаў. // Выклікаць сабой якое‑н. пачуццё; адазвацца як‑н. Моцны стук над галавою аддаўся вострым болем у вушах і ў галаве. Кулакоўскі.
4. безас. Будзе аддадзена, заплачана. Некалі аддасца.
5. Перастаць злавацца, упарціцца; здацца. Ну што ж, пасля, як стары аддасца, даведаемся пра ўсе.. яго выкрунтасы. Брыль.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
cholernie
1. вельмі; надзвычай;
cholernie zmęczony — вельмі (страшна) стомлены;
cholernie zdolny — надзвычай здольны;
2. разм. кепска; блага; паскудна;
czuć się cholernie — кепска (паскудна) сябе адчуваць
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
mdłość
mdłoś|ć
ж.
1. моташнасць, млоснасць;
mieć ~ci — адчуваць сябе моташна; ванітаваць;
wywołać ~ci — выклікаць агіду (гідасць, моташнасць, ваніты, прыкрасць);
2. цьмянасць; шэрасць; нуднасць
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
zniżyć się
зак.
1. знізіцца; панізіцца;
2. зрабіць ласку;
3. прынізіцца, прынізіць сябе;
4. (пра сонца, месяц і да т.п.) схіліцца, скаціцца;
гл. zniżać się
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)