1. Знак, месца на паверхні як брудны след чаго‑н. На жоўтым століку выразна віднелася чарнільная пляма, вельмі падобная на след дзіцячай далонькі.Лынькоў.Кожны .. [Раманаў] крок адбіваўся на падлозе мокраю плямаю.Колас.// Частка паверхні, якая выдзяляецца чым‑н. Пасля ліўня яшчэ з раніцы зялёныя ўзгоркі ляжалі чорнымі плямамі.Васілевіч.Маленькае акенца ледзь выдзялялася жаўтавата-шэрай плямай.Кулакоўскі.
2.перан. Што-небудзь ганебнае. Але калі ўчора .. [Пракоп] хацеў знайсці якую-небудзь пляму ў жыцці калгаса, то цяпер ён шчыра хацеў, каб гэтых плям тут не было.Колас.[Гарлахвацкі:] Спадзяюся, што смецця з хаты выносіць вы не будзеце, каб гэта не лягло бруднай плямай на нашу ўстанову.Крапіва.
•••
Белая пляма — а) недаследаваны або маладаследаваны раён; б) перан. аб якім‑н. нявырашаным пытанні.
Жоўтая пляма — вельмі чуллівае да святла месца сятчаткі вока каля выхаду зрокавага нерва.
Радзімая пляма — а) прыроджанае змяненне скуры; б) перан. недахоп, які з’яўляецца перажыткам чаго‑н.
Сляпая пляма — месца ўваходу ў сятчатку валокнаў зрокавага нерва, якое пазбаўлена палачак і колбачак.
Сонечныя плямы — утварэнні на паверхні сонца, якія здаюцца цёмнымі плямамі.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
скро́мны, ‑ая, ‑ае.
1. Такі, што не любіць хваліцца сваімі заслугамі; не ганарысты. І прывітаю разам шчыра Адданых партыі людзей — Тых скромных носьбітаў ідэй, Што нам прыносяць радасць міру.Колас.
2. Стрыманы, умераны; прыстойны ў жыцці, паводзінах. У адзенні ёсць прыкметы, І па ім відаць ваш густ: Скромны — скромна і адзеты...Непачаловіч.[Пані Мар’я:] — Маю такую дзяўчыну, вельмі бедных бацькоў. Скромная, маладая і нават прыгожая.Бядуля.
3. Які нічым не вызначаецца, просты, звычайны. Адны ў дрыгве карчуюць гаць — Паўзуць уверх карчы, Другія вараць у катлах Іх скромныя харчы.Купала.Быт Ваўковічаў быў вельмі просты, нават скромны.Васілевіч.// Звычайны, радавы (пра пасаду, работу і пад.). Там .. [Юткевіч] будзе скромным, непрыкметным настаўнікам гімнастыкі.Мікуліч.// Не яркі, не рэзкі (пра фарбы і пад.). Як рада ты жыццю нявольна, Уся пад срэбнаю расой Са стужкай скромнай між касой.Багдановіч.
4. Невялікі, нязначны. Хопіць подзвігаў і на вашу долю. А зараз пачнём з самага скромнага, — і .. [Лясніцкі] накіраваў .. [Маеўскую] ў якасці прапагандыста ў далёкую вёску.Шамякін.Фарсавыя моманты і прыёмы .. адыгрываюць у п’есах Марцінкевіча вельмі скромную ролю.Ярош.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
моц, ‑ы, ж.
1. Трываласць, мацунак. Моц тканіны. □ [Масладуда:] — Зрабіць якую рэч з жалеза — не хітрая штука. Жалеза само па сабе моц мае.Лынькоў.
2. Фізічная сіла. Моц мускулаў. □ Чалавек прагна піў ваду, і з кожным глытком яе да яго нібы варочалася страчаная моц.Лынькоў.З кароткіх рукавоў .. шэрай світкі тырчалі доўгія мазольныя рукі, і ў іх адчувалася моц.Чарнышэвіч.
3. Праяўленне чаго‑н.; сіла, ступень гэтага праяўлення. Голасам моцы, ціха і важна Гром пракаціўся ўгары.Колас.Сонца яшчэ не набралася моцы.Беразняк.
4. Магутнасць, аўтарытэт, сіла. Моц савецкай дзяржавы. □ Зачараваныя глядзім На сілу, моц сваёй радзімы, Што ззяе полымем жывым.Танк.// Здольнасць уздзейнічаць; сіла ўздзеяння. [У працы над роллю Благса] я пазнаў моц ўяўлення і фантазіі — іх месца ў творчасці акцёра.Сяргейчык.Шчыра веру я ў моц пажадання.Дзяргай.//перан. Духоўная стойкасць. Моц душы.
5. Насычанасць, канцэнтрацыя. — Вось летась быў у мяне тытунь, той, праўда, меў моц. Зацягнешся — дух займае.Пальчэўскі.
6. У спалучэнні з асабовай формай дзеяслова, прыметніка або займенніка (часцей з прыназоўнікам) выражае найвышэйшую ступень праяўлення дзеяння. Крычаць на ўсю моц. □ Лілося святло з вокнаў вакзала, на поўную моц гарэлі ліхтары.Васілёнак.Міхась з усяе моцы бразнуў дзвярыма.Савіцкі.
•••
Як (колькі) моцы стаегл. ставаць.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
1.(1і2ас.неўжыв.). Гатавацца сухім награваннем, без вады, на адкрытым агні, у духу або на патэльні (пра ежу). Пячэцца бульба. □ Дзень быў святы. Яшчэ ад рання Блінцы пякліся на сняданне, І ўжо пры печы з чапялою Стаяла маці...Колас.Вось гэтую хату і ўсё, што рабілася, гаварылася і пяклося ў ёй, я любіў шчыра і даўно.Сіпакоў.
2.Разм. Грэцца на сонцы, быць доўгі час пад праменямі сонца, у гарачым месцы. Пячыся ля печы. □ Дзеці цэлымі днямі пякліся на сонцы, з іх ужо разы тры злазіла скура.Хомчанка.Ясь пачаў сам «зарабляць хлеб»: летам і ўвосень ганяў на пашу вербаўскую жывёлу, пёкся цэлымі днямі на сонцы, мок на дажджы.Мележ.
3.(1і2ас.неўжыв.). Мець здольнасць, уласцівасць паліць, абпальваць, жыгацца. Гарачая скаварада пячэцца. Крапіва пячэцца. □ Дзяўчаты працягваюць рукі, некаторыя ледзь не загортваюць агонь прыгаршчамі і раптам ускрыкваюць: пячэцца ўсё-такі!Кулакоўскі./убезас.ужыв.Я бяру, абкруціўшы травою, каб не пяклося ў рукі, кацялок і бягу у буданчык.Сачанка.
4.Зал.да пячы (у 1 знач.).
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
reserve
[rɪˈzɜ:rv]1.
v.t.
1) пакіда́ць, назапа́шваць на бу́дучыню
Reserve enough money for your fare home — Пакі́нь дастатко́ва гро́шай на біле́т дамо́ў
2) замаўля́ць за́гадзя
to reserve a table — зарэзэрвава́ць стол (у рэстара́не)
3) устры́мвацца
to reserve criticism — стрыма́цца ад кры́тыкі
2.
n.
1) запасны́, рэзэрво́вы фонд (напр. у ба́нку)
2) Milit.
а) запасны́я аддзе́лы (у ча́се бі́твы)
б) the reserve — запа́с -у, рэзэ́рва f.
в) reserves — запасьнікі́, рэзэрві́сты
3) запаве́днік -у m
4) запа́с -у m
5) стры́манасьць, прыхава́насьць, нетавары́скасьць f.; замо́ўчваньне n.
without reserve — адкры́та, шчы́ра
3.
adj.
запасны́, рэзэрво́вы
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
attack
[əˈtæk]1.
v.t.
1) напада́ць, атакава́ць
to attack an enemy — напа́сьці на во́рага
2) энэргі́чна бра́цца за што
to attack a task — шчы́ра ўзя́цца за спра́ву; нава́львацца (на е́жу), накіда́цца
3) апано́ўваць, напада́ць
Locusts attacked the crops — На пасе́вы напа́ла саранча́
4) напада́ць, крытыкава́ць
2.
v.i.
напада́ць
The enemy attacked at dawn — Во́раг напа́ў на сьвіта́ньні
3.
n.
1) ата́ка f.; наступле́ньне n., напа́д -у m.
2) пры́ступ -у m., прыпа́дак -ку m. (хваро́бы, зло́сьці)
3) напа́сьць f.; напа́дкі pl. only
to be under violent attack — быць прадме́там гвалто́ўнай напа́сьці, напа́дак
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
óffen
1.a
1) адкры́ты, адчы́нены;
j-n mit ~en Ármen empfángen* [begrüßen] сардэ́чна прыня́ць [сустрэ́ць] каго́-н.;
mit ~em Mund dástehen* быць разява́кай; стая́ць, разя́віўшы рот
2) адкры́ты, шыро́кі, свабо́дны
3) адкры́ты, шчы́ры
4) адкры́ты, публі́чны;
ein ~er Brief адкры́тае пісьмо́;
in ~er Ábstimmung адкры́тым галасава́ннем
5) незаня́ты, вака́нтны;
◊
ein ~er Kopf све́тлая галава́;
éine ~e Hand háben быць шчо́дрым;
~e Türen éinrennen* лама́цца [бі́цца] у адчы́неныя дзве́ры;