рэдупліка́цыя

(лац. reduplicatio = падваенне)

1) лінгв. словаўтварэнне пры дапамозе падваення асновы слова (напр. ледзь-ледзь);

2) біял. падваенне малекулярных і субклетачных структур, якое ляжыць у аснове дзялення клетак, росту і размнажэння арганізмаў (параўн. рэплікацыя, трансляцыя 2, транскрыпцыя 4);

3) парушэнне памяці (разнавіднасць парамнезіі), пры якім падвойваюцца звычайныя жыццёвыя перажыванні (хвораму здаецца, што існуюць дзве бальніцы, два аднолькавыя ўрачы і г.д.).

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)

трыма́ць

1. hlten* vt;

2. (утрымліваць) nicht frtlassen*, bei sich behlten*;

трыма́ць у рука́х in der Hand [Gewlt] hben;

так трыма́ць! recht so!;

трыма́ць напра́ва [нале́ва] (sich) rechts [links] hlten;

трыма́ць сло́ва (sein) Wort hlten*;

трыма́ць ву́ха во́стра auf der Hut sein;

ён уме́е сябе́ трыма́ць er verstht sich gut zu benhmen;

трыма́ць язы́к за зуба́мі den Mund [Schnbel] hlten*;

трыма́ць у абцуга́х streng [kurz] hlten*

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

ула́сны

1. igen, igen-;

ула́сны дом igenheim n -s, -e, igenes Haus;

пачуццё ўла́снай го́днасці Slbstgefühl n -(e)s, -e;

ва ўла́сным сэ́нсе сло́ва im igentlichen Snne, im Wrtsinne;

ва ўла́сныя ру́кі zu (igenen) Händen; persönlich (уласна);

імя ўла́снае грам. igenname m -ns, -n;

ула́сная вага́ igengewicht n -(e)s, -e;

2. матэм. echt;

ула́снае значэ́нне igenwert m -(e)s, -e

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

вяду́чы

1. (які ідзе наперадзе) führend;

вяду́чы самалёт Führungsflugzeug n -(e)s, -e;

вяду́чае сло́ва грам. Litwort n -(e)s, -wörter;

2. (галоўны, кіруючы) führend, litend;

займа́ць вяду́чае ме́сца an der Sptze stehen*; ine Führungsposition nnehaben*;

3. (на тэлебачанні, радыё і г.д.) Modertor m -s, -tren, nsager m -s, -;

4. тэх.

вяду́чае ко́ла Trebrad n -(e)s, -räder, ntriebsrad n

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

з-пад прыназ.

1. nter (D)… hervr;

з-пад стала́ nter dem Tisch hervr;

2. (для, адперакладаецца пры дапамозе складанага слова) бутэ́лька з-пад малака́ (lere) Mlchflasche f -, -n;

3. (пры ўказанні на мясцовасць):

ён з-пад Го́меля er kommt [stammt] aus der Nähe von [inem Ort bei] Hmel;

з-пад но́са vor der Nse weg;

з-пад бізуна́ gezwngen, gezwngenermaßen, nter Zwang

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

свабо́да ж. Friheit f -, -n; ngebundenheit f - (вольнасць);

свабо́да сло́ва Rdefreiheit f;

свабо́да дру́ку Prssefreiheit f;

свабо́да дзе́янняў Hndlungsfreiheit f;

свабо́да га́ндлю frier Hndel, Frihandel m -s;

вы́пусціць на свабо́ду aus der Haft entlssen*; frilassen* аддз. vt, auf frien Fuß setzen; in Friheit setzen;

даць каму-н. по́ўную свабо́ду дзе́янняў j-m (D) (völlig) frie Hand lssen*;

карыста́цца свабо́дай die Friheit geneßen*

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

во́стры

1. scharf; spitz;

2. (пра пачуцці) hftig; fein, scharf (пра зрок, слых, розум); scharf, bißend (на смак);

во́стры боль hftiger Schmerz;

3. (напружаны) gespnnt, zgespitzt;

во́страе стано́вішча gespnnte Lge;

во́стры недахо́п strker [grßer] Mngel (чаго-н. an D);

4. (з’едлівы) bssig, scharf; bißend;

во́страе сло́ва ein schrfes Wort;

ён во́стры на язы́к er hat ine schrfe Znge;

5. мед. akt (напр., пра боль)

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

вызвале́нне н.

1. Frisetzung f -, Frilassung f ;

умо́ўнае [датэрміно́вае] вызвале́нне юрыд. vrzeitige Entlssung auf Bewährung;

2. (выбаўленне) Befriung f -, Erlösung f ; Entbndung f - (ад абяцання, слова); Erlssung f -, Dispenserung f - (ад падаткаў, вайсковай павіннасці і інш.); Entpflchtung f - (ад абавязкаў);

3. (звальненне) Entlssung f -, Enthbung f ;

прасі́ць аб вызвале́нні ад паса́ды um Enthbung vom Amt btten*;

4. (памяшкання і г. д.) Räumung f -

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

ма́ла прысл. wnig; nicht genügend, nicht geng, nicht usreichend (недастаткова);

ма́ла хто ве́дае гэта das weiß kaum jmand, das wssen nur wnige;

ма́ла таго́ (у знач. пабочн слова) ußerdem; nicht nur, nicht allin (не толькі);

ні мно́га ні ма́ла nicht mehr und nicht wniger;

ма́ла што мо́жа зда́рыцца wer weiß, was lles passeren [geschhen] kann;

лепш ма́ла, чым нічо́га twas ist bsser denn nichts

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

АЛЖЫ́Р (араб. Аль-Джазаір),

горад, сталіца Алжыра. Адм. ц. вілаі Алжыр. З прыгарадамі — Вялікі Алжыр (Алжырская агламерацыя), 2,5 млн. ж. (1990). Трансп. вузел. Буйны порт на Міжземным м. Міжнар. аэрапорт. Галоўны эканам., навук. і культ. цэнтр. Маш.-буд., тэкст., харчасмакавая, хім., нафтаперапр., цэментная прам-сць. Метрапалітэн. Ун-т.

Засн. ў 10 ст. на руінах невял. рым. порта Ікозіум. Назва ад араб. слова «аль-джазаір» (астравы). Хутка стаў важным гандл. цэнтрам на Міжземным моры. Да пач. 16 ст. ўваходзіў у араба-берберскія дзяржавы Фатымідаў, Альмаравідаў, Альмахадаў, Заянідаў. У 1510 заняты іспанцамі. У 1530 грэка-тур. карсары выгналі іспанцаў, захапілі ўладу і перайшлі пад апеку Асманскай імперыі. У 1830—62 адм. ц. франц. калоніі Алжыр. У час 2-й сусв. вайны ў Алжыры штаб-кватэра саюзнага камандавання на Міжземным м. З 1962 сталіца Алжыра.

Размешчаны амфітэатрам на зах. беразе Алжырскага заліва каля падножжа і па схілах узгоркаў. Шмат садоў і паркаў. У старым горадзе (з 1978 музей-запаведнік) захаваліся касба-крэпасць (тур. часу), Вял. мячэць (1096) з мінарэтам (1323), мячэць-усыпальніца Сідзі Абдарахман (1611), мячэць Джамі аль-Джэдзід (мячэць Рыбакоў, 1660); палацы Дар Азіза (1551) і Мустафа-пашы (1799—1800); віла Бардо (18 ст., цяпер Музей першабытнай гісторыі і этнаграфіі).

У новым горадзе (развіваўся ў 19 ст. на ПдЗ ад сярэдневяковага) Дом урада (1930, арх. Ж.​Гёшэн, А. і Г.​Перэ), Палац нацый (1965, арх. Мустафа Муса), Дом радыё і тэлебачання (1950-я г., арх. П.​Турнон і М.​Жалі) і інш. Працуе Нац. музей прыгожых мастацтваў.

т. 1, с. 253

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)