БЕ́ЛЫ (Віктар Аркадзевіч) (14.1.1904, г. Бярдзічаў, Украіна — 6.3.1983),
кампазітар, педагог, муз. публіцыст. Засл. арт. Беларусі (1955), нар. арт. Расіі (1980). Канд. мастацтвазнаўства (1935). Праф. (1941). Скончыў Маскоўскую кансерваторыю (1929), выкладаў у ёй і Бел. кансерваторыі (1935—52). У 1957—73 гал. рэдактар час. «Музыкальная жизнь». Сярод твораў: вак.-сімф. паэма «Галодны паход» (1931), камерна-інстр. творы, у т. л. 4 санаты для фп., вак. цыклы «Вайна» і «Свяціць заўсёды», музыка да спектакляў драм. тэатра, песні. Звяртаўся да бел. паэзіі (песня «Маленькі лётчык» на верш Я.Купалы «Хлопчык і лётчык»), бел. муз. фальклору (фп. п’есы «Беларускія напевы», «Беларуская калыханка і жартоўная», «Беларуская прэлюдыя»). Дзярж. прэмія СССР 1952.
Літ.:
Корев Ю. Виктор Белый. М., 1962;
В.А.Белый: Очерк жизни и творчества: Статьи: Воспоминания;
Материалы. М., 1987.
т. 3, с. 82
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
БЕ́ЛЫ (Уладзімір Аляксеевіч) (8.6.1922, г. Краснадар, Расія — 17.8.1994),
бел. вучоны ў галіне механікі металапалімерных сістэм. Акад. АН Беларусі (1972, чл.-кар. 1969), д-р тэхн. н., праф. (1971). Засл. вынаходнік Беларусі, засл. дз. нав. і тэхн. Беларусі (1978). Скончыў Ін-т інжынераў чыг. транспарту ў Растове-на-Доне (1945). З 1953 у Бел. ін-це інжынераў чыг. транспарту, з 1969 дырэктар Ін-та механікі металапалімерных сістэм АН Беларусі і адначасова да 1973 рэктар Гомельскага ун-та. У 1973—87 віцэ-прэзідэнт АН Беларусі, адначасова ў 1978—83 рэктар БДУ. Навук. працы па даследаванні ўзаемасувязі малекулярных і надмалекулярных структур палімераў з іх фіз.-мех. ўласцівасцямі, стварэнні новага класа кампазіцыйных матэрыялаў, адгезійнай і кагезійнай трываласці металапалімераў. Прапанаваў асновы разліку і канструявання металапалімерных вырабаў. Дзярж. прэмія Беларусі 1972.
Тв.:
Трение и износ материалов на основе полимеров. Мн., 1976 (у сааўт.);
Металлополимерные материалы и изделия. М., 1979 (у сааўт.);
Трибология: исслед. и приложения: Опыт США и стран СНГ. М., 1993 (у сааўт.).
т. 3, с. 83
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
Бе́лы. Рус. бе́лый, укр. бі́лий, польск. biały, чэш. bílý, ст.-слав. бѣлъ, балг. бял, серб.-харв. бе̏о, бе̑ли і г. д. Прасл. bělъ ’белы’. Роднасныя і.-е. формы: ст.-інд. bhālam ’бляск’, bhāti свеціць, ззяе’, літ. báltas ’белы’ і інш. І.‑е. корань *bhā‑ ’свяціць, ззяць’. Бернекер, 55; Праабражэнскі, 1, 59–60; Фасмер, 1, 149; Траўтман, 29; Брукнер, 24; Слаўскі, 1, 31. Да стылістычнай семантыкі слав. bělъ ’белы’ гл. Мастрэлі, RicS, 2, 92–100. Як экспрэсіўнае ўтварэнне са складанай суфіксацыяй сюды адносіцца белехкаце́ць ’бялецца’ (Сцяц.) < *běl‑exъ‑k‑ot‑ěti (або *běl‑exъ‑k‑ъt‑ěti). Далей сюды адносіцца бельё, белё, бяллё ’бялізна’ (гл. бялі́зна).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
бе́лы-бялю́ткі
прыметнік, якасны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
бе́лы-бялю́ткі |
бе́лы-бялю́ткая |
бе́лы-бялю́ткае |
бе́лы-бялю́ткія |
| Р. |
бе́лы-бялю́ткага |
бе́лы-бялю́ткай бе́лы-бялю́ткае |
бе́лы-бялю́ткага |
бе́лы-бялю́ткіх |
| Д. |
бе́лы-бялю́ткаму |
бе́лы-бялю́ткай |
бе́лы-бялю́ткаму |
бе́лы-бялю́ткім |
| В. |
бе́лы-бялю́ткі (неадуш.) бе́лы-бялю́ткага (адуш.) |
бе́лы-бялю́ткую |
бе́лы-бялю́ткае |
бе́лы-бялю́ткія (неадуш.) бе́лы-бялю́ткіх (адуш.) |
| Т. |
бе́лы-бялю́ткім |
бе́лы-бялю́ткай бе́лы-бялю́ткаю |
бе́лы-бялю́ткім |
бе́лы-бялю́ткімі |
| М. |
бе́лы-бялю́ткім |
бе́лы-бялю́ткай |
бе́лы-бялю́ткім |
бе́лы-бялю́ткіх |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
сне́жна-бе́лы сне́жно-бе́лый
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
чырво́на-бе́лы кра́сно-бе́лый
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
чо́рна-бе́лы чёрно-бе́лый;
~лая фатагра́фія — чёрно-бе́лая фотогра́фия
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
беласне́жна-бе́лы
прыметнік, якасны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
беласне́жна-бе́лы |
беласне́жна-бе́лая |
беласне́жна-бе́лае |
беласне́жна-бе́лыя |
| Р. |
беласне́жна-бе́лага |
беласне́жна-бе́лай беласне́жна-бе́лае |
беласне́жна-бе́лага |
беласне́жна-бе́лых |
| Д. |
беласне́жна-бе́ламу |
беласне́жна-бе́лай |
беласне́жна-бе́ламу |
беласне́жна-бе́лым |
| В. |
беласне́жна-бе́лы (неадуш.) беласне́жна-бе́лага (адуш.) |
беласне́жна-бе́лую |
беласне́жна-бе́лае |
беласне́жна-бе́лыя (неадуш.) беласне́жна-бе́лых (адуш.) |
| Т. |
беласне́жна-бе́лым |
беласне́жна-бе́лай беласне́жна-бе́лаю |
беласне́жна-бе́лым |
беласне́жна-бе́лымі |
| М. |
беласне́жна-бе́лым |
беласне́жна-бе́лай |
беласне́жна-бе́лым |
беласне́жна-бе́лых |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
ва́пнава-бе́лы
прыметнік, якасны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
ва́пнава-бе́лы |
ва́пнава-бе́лая |
ва́пнава-бе́лае |
ва́пнава-бе́лыя |
| Р. |
ва́пнава-бе́лага |
ва́пнава-бе́лай ва́пнава-бе́лае |
ва́пнава-бе́лага |
ва́пнава-бе́лых |
| Д. |
ва́пнава-бе́ламу |
ва́пнава-бе́лай |
ва́пнава-бе́ламу |
ва́пнава-бе́лым |
| В. |
ва́пнава-бе́лы (неадуш.) ва́пнава-бе́лага (адуш.) |
ва́пнава-бе́лую |
ва́пнава-бе́лае |
ва́пнава-бе́лыя (неадуш.) ва́пнава-бе́лых (адуш.) |
| Т. |
ва́пнава-бе́лым |
ва́пнава-бе́лай ва́пнава-бе́лаю |
ва́пнава-бе́лым |
ва́пнава-бе́лымі |
| М. |
ва́пнава-бе́лым |
ва́пнава-бе́лай |
ва́пнава-бе́лым |
ва́пнава-бе́лых |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
ва́тна-бе́лы
прыметнік, якасны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
ва́тна-бе́лы |
ва́тна-бе́лая |
ва́тна-бе́лае |
ва́тна-бе́лыя |
| Р. |
ва́тна-бе́лага |
ва́тна-бе́лай ва́тна-бе́лае |
ва́тна-бе́лага |
ва́тна-бе́лых |
| Д. |
ва́тна-бе́ламу |
ва́тна-бе́лай |
ва́тна-бе́ламу |
ва́тна-бе́лым |
| В. |
ва́тна-бе́лы (неадуш.) ва́тна-бе́лага (адуш.) |
ва́тна-бе́лую |
ва́тна-бе́лае |
ва́тна-бе́лыя (неадуш.) ва́тна-бе́лых (адуш.) |
| Т. |
ва́тна-бе́лым |
ва́тна-бе́лай ва́тна-бе́лаю |
ва́тна-бе́лым |
ва́тна-бе́лымі |
| М. |
ва́тна-бе́лым |
ва́тна-бе́лай |
ва́тна-бе́лым |
ва́тна-бе́лых |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)