сам-дзяся́ты

лічэбнік, парадкавы

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. сам-дзяся́ты сам-дзяся́тая сам-дзяся́тае сам-дзяся́тыя
Р. сам-дзяся́тага сам-дзяся́тай
сам-дзяся́тае		 сам-дзяся́тага сам-дзяся́тых
Д. сам-дзяся́таму сам-дзяся́тай сам-дзяся́таму сам-дзяся́тым
В. сам-дзяся́тага (адуш.)
сам-дзяся́ты (неадуш.)		 сам-дзяся́тую сам-дзяся́тае сам-дзяся́тых (адуш.)
сам-дзяся́тыя (неадуш.)
Т. сам-дзяся́тым сам-дзяся́тай
сам-дзяся́таю		 сам-дзяся́тым сам-дзяся́тымі
М. сам-дзяся́тым сам-дзяся́тай сам-дзяся́тым сам-дзяся́тых

Крыніцы: krapivabr2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

сам-пя́ты

лічэбнік, парадкавы

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. сам-пя́ты сам-пя́тая сам-пя́тае сам-пя́тыя
Р. сам-пя́тага сам-пя́тай
сам-пя́тае		 сам-пя́тага сам-пя́тых
Д. сам-пя́таму сам-пя́тай сам-пя́таму сам-пя́тым
В. сам-пя́тага (адуш.)
сам-пя́ты (неадуш.)		 сам-пя́тую сам-пя́тае сам-пя́тых (адуш.)
сам-пя́тыя (неадуш.)
Т. сам-пя́тым сам-пя́тай
сам-пя́таю		 сам-пя́тым сам-пя́тымі
М. сам-пя́тым сам-пя́тай сам-пя́тым сам-пя́тых

Крыніцы: krapivabr2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

сам-сё́мы

лічэбнік, парадкавы

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. сам-сё́мы сам-сё́мая сам-сё́мае сам-сё́мыя
Р. сам-сё́мага сам-сё́май
сам-сё́мае		 сам-сё́мага сам-сё́мых
Д. сам-сё́маму сам-сё́май сам-сё́маму сам-сё́мым
В. сам-сё́мага (адуш.)
сам-сё́мы (неадуш.)		 сам-сё́мую сам-сё́мае сам-сё́мых (адуш.)
сам-сё́мыя (неадуш.)
Т. сам-сё́мым сам-сё́май
сам-сё́маю		 сам-сё́мым сам-сё́мымі
М. сам-сё́мым сам-сё́май сам-сё́мым сам-сё́мых

Крыніцы: krapivabr2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

сам-чацвё́рты

лічэбнік, парадкавы

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. сам-чацвё́рты сам-чацвё́ртая сам-чацвё́ртае сам-чацвё́ртыя
Р. сам-чацвё́ртага сам-чацвё́ртай
сам-чацвё́ртае		 сам-чацвё́ртага сам-чацвё́ртых
Д. сам-чацвё́ртаму сам-чацвё́ртай сам-чацвё́ртаму сам-чацвё́ртым
В. сам-чацвё́ртага (адуш.)
сам-чацвё́рты (неадуш.)		 сам-чацвё́ртую сам-чацвё́ртае сам-чацвё́ртых (адуш.)
сам-чацвё́ртыя (неадуш.)
Т. сам-чацвё́ртым сам-чацвё́ртай
сам-чацвё́ртаю		 сам-чацвё́ртым сам-чацвё́ртымі
М. сам-чацвё́ртым сам-чацвё́ртай сам-чацвё́ртым сам-чацвё́ртых

Крыніцы: krapivabr2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

Тро́е ‘трое’ (ТСБМ, Некр. і Байк., Вруб., ТС), тро́я, тро́і ‘тс’ (ваўк., Сл. ПЗБ), тро́і ‘тс’ (Стан., Кліх), ст.-бел. трое, треи, трей ‘тс’ (ГСБМ), троя ‘тс’ (Жлутка), у тым ліку ў спалучэннях троя двадцать (Статут 1529). Параўн. укр. тро́ї, троє, рус. тро́е, польск. troje ‘тры асобы’, trzej, ст.-польск. trój, н.-луж. tšoji ‘трое’, ‘трайны’, в.-луж. troji ‘трайны’, палаб. tari ‘трое’, чэш. trojí, troje ‘трое’, ‘траякі’, славац. troje (н. р.) ‘тры’, ‘трое (у парных назоўніках)’, славен. tróje ‘трое’, tróji ‘траякі’, харв. trȍji, серб. тро̏ји ‘трайны’, макед. тројца ‘трое’, балг. дыял. тро́и, трой, тро́е, трои́ ‘трое’, ст.-слав. трои (м. р.), трое (н. р.) ‘тры, трое’. Прасл. *trojь ‘тры, трайны’, прыметнікавы лічэбнік *trьje м. р. (Дыбо, Этимология–2000–2002, 247), які з і.-е. *trei̯ó — зборны лічэбнік з tréi̯es ‘тры’ (Сной₃, 808; Борысь, 642; Фасмер, 4, 104). Сюды ж таксама троёвы ‘трохзубы, трохрогі’: троёвые вілкі́ (ТС).

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Стакало́с ‘каласоўнік’ (стол., лельч., жытк., мазыр., Расл. св.; ЛА, 1), стоколо́с, стоколо́са ‘гірса’ (ТС), укр. стоко́лос, рус. стоко́лос, польск. stokłos, чэш. stoklosa, славац. stoklas, серб.-харв. сто̀класа, славен. stóklas. Прасл. *stokolsъ; ад сто і колас (Міклашыч, 335; Фасмер, 3, 764). Махэк₂ (579) заўважае, што лічэбнік сто не мае канкрэтнага значэння, абазначае толькі вялікую колькасць каласкоў у гэтай расліны ў параўнанні з адным коласам культурных збожжавых раслін.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Тры́братдзеці ‘траюрадныя браты або сёстры’ (дзісн., Бел. дыял. 3). Слова, запісанае Я. Драздовічам у 20‑х гадах XX ст., спалучае лічэбнік тры (гл.) і вядомае ў смаленскіх гаворках словазлучэнне брат‑дети (брад‑дети) ‘дваюрадныя браты і сёстры’ (ССГ), параўн. збратдзетны ‘дваюрадны’ ў адносінах да дзяцей дзядзькі або цёткі (Панюціч, Лексіка, 35), гл. збратдзеці. Агульнае значэнне слова — ‘браты і сёстры ў трэцяй стрэчы’, гл. стрэча 2.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

cardinal

[ˈkɑ:rdɪnəl]

1.

adj.

1) гало́ўны, са́мы істо́тны, кардына́льны

the cardinal merit — гало́ўная заслу́га

2) я́рка-чырво́ны

3) кардына́льскі

2.

n.

1) кардына́л -а m. (царко́ўны)

2) кардына́л -а m. (пту́шка)

3) я́рка-чырво́ны ко́лер

4) Math. ко́лькасны лічэ́бнік

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс) 

Пэ́рса (persą) ’адрэзак поля, шырэйшы за загон’ (беласт., SOr, 17, 244), pers, bers ’тс’ (там жа). Рэлікт на базе кораня і.-е. *prkпараўн. літ. praparšas ’роў, акоп’, s на месцы š тлумачыцца ўплывам “мазурэння” на поўначы Беласточчыны (гл. Абрэмбская–Яблонская, Зб. Аванесаву, 200–204; Śladami, 406–412); не выключана народнаэтымалагічнае пераасэнсаванне ў назвах палёў тыпу Perša, Perse (параўн. парадкавы лічэбнік першы, польск. pierwszy), літ. Peršiekščis (Słownik nazw terenowych póln.-wsch. Polski, Warszawa, 1992, 354–355), гл. Цыхун, Зб. Абрэмбскай-Яблонскай, 47. Гл. таксама перс.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

collective

[kəˈlektɪv]

1.

adj.

1) супо́льны; агу́льны, збо́рны

the collective wisdom of Congress — супо́льная му́драсьць Кангрэ́су

collective number — збо́рны лічэ́бнік

2) калекты́ўны

collective farming — калекты́ўная гаспада́рка

2.

n.

1) збо́рны назо́ўнік

2) су́ма f., збор -у m.

3) калекты́ўнае прадпрые́мства, калга́с -у m.

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)