вайна́ , -ы́ , мн. во́ йны і (з ліч. 2, 3, 4 ) вайны́ , во́ йнаў, ж.
1. Узброеная барацьба паміж дзяржавамі, народамі і пад.
Першая сусветная в.
Вялікая Айчынная в.
Халодная в.
Знаходзіцца ў стане вайны з кім-н. Пайсці на вайну.
В. нерваў (перан. ).
2. перан. Пра стан варожасці, барацьбу з кім-, чым-н.
Эканамічная в.
Аб’явіць вайну бракаробам.
|| прым. вае́ нны , -ая, -ае (да 1 знач. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
размя́ цца , разамну́ ся, разамне́ шся, разамне́ цца; разамнёмся, разамняце́ ся, разамну́ цца; разамні́ ся; зак.
1. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Стаць мяккім (ад сціскання, расцірання).
Воск размяўся.
2. перан. 3 дапамогай якіх-н. рухаў прывесці цела ў стан фізічнай бадзёрасці (разм. ).
Р. пасля сну.
|| незак. разміна́ цца , -а́ юся, -а́ ешся, -а́ ецца.
|| наз. размі́ нка , -і, Д М -нцы, мн. -і, -нак, ж. (да 2 знач. ); прым. размі́ начны , -ая, -ае (да 2 знач. ).
Разміначная дарожка.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
наве́ яць , -е́ ю, -е́ еш, -е́ е; -е́ й; -е́ яны; зак. , што і чаго.
1. Веючы, ачысціць нейкую колькасць збожжа.
Н. тону пшаніцы.
2. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Нанесці, прынесці ветрам.
Навеяла завіруха гурбы снегу.
3. перан. Выклікаць у каго-н. пэўны настрой, думкі і пад. , прывесці ў пэўны душэўны стан .
Н. сум.
|| незак. наве́ йваць , -аю, -аеш, -ае і навява́ ць , -а́ ю, -а́ еш, -а́ е (да 3 знач. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
гара́ чкавы Fí eber-, fí eb(e)rig, fí eberhaft (тс. перан. );
гара́ чкавы стан Fí eberzustand m -(e)s;
гара́ чкавае трызне́ нне Fí eberwahn m -(e)s; Fí eberfantasi¦en [-fаntɑzi¦ən] pl
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
трэ́ ці ліч. der drí tte …; der Drí tte;
трэ́ цяя гадзі́ на es geht auf drei [es ist drei];
трэ́ цяга дня vó rgestern;
трэ́ ці стан ;
трэ́ цяе сасло́ ўе der drí tte Stand
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
факты́ чны tá tsächlich, den Tá tsachen entspré chend; wí rklich (сапраўдны ); fá ktisch;
факты́ чны стан рэ́ чаў der tá tsächliche Stand der Dí nge [der Sá che, der Á ngelegenheit];
факты́ чны матэрыя́ л ré ich(haltig)es Tá tsachenmaterial
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
чыта́ цца
1. sich lé sen* (lá ssen* );
кні́ га чыта́ ецца лёгка das Buch lí est sich leicht;
2. зал. стан (vó r)gelé sen wé rden; гл. тс. чытаць
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
Ро́ сны 1 ’пакрыты расой’ (ТСБМ , Гарэц. , Шат. , Байк. і Некр. ; крэўск. , Стан . ; Сл. ПЗБ , ЛА , 5), ро́ сна ’мокра ад расы’ (Шат. , Стан . , Ян. , ТС ), ро́ сна , ро́ сно , расно́ ’росна’ (Сл. ПЗБ ). З прасл. *ros‑ьnъ (рус. росной , росный , чэш. rosný , славен. rȏsen , серб. ро̏сан і харв. rȍsan , макед. росен , балг. ро́ сен ) ’росны’. Да раса́ (гл.).
Ро́ сны 2 ’ураджайны, урадлівы’ (ТС ). Гл. расны 1 .
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Ру́ ля ’дула’ (ТСБМ , Ласт. , Стан . , Шымк. Собр. ), ру́ лька ’тс’ (ТС ). Відаць, з ру́ ра ’труба’ (гл.), параўн. ст.-бел. pypa , рула , руля ’труба’ з ст.-польск. rura , што ў сваю чаргу з с.-в.-ням. roere , rōre , с.-ням. rūre ’тс’ (Булыка, Запазыч. , 289; Лекс. запаз., 93; Нававейскі, Zapożyczenia , 261). Сюды ж ру́ ля ’трубка вытканага палатна’ (чэрв. , Гіл. ), ’труба (вадаправодная і інш.)’ (ашм. , Стан . ).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Спірт ‘алкаголь, гаручая вадкасць’ (ТСБМ , Байк. і Некр. ), спіры́ тус ‘тс’ (Стан . , Некр. і Байк. , Сержп. ), спіры́ т ‘тс’ (Стан . ). Запазычаны праз польск. spirytus ‘тс’ і рус. спирт ‘тс’ ці непасрэдна з старога ням. Spirit ‘тс’, што з лац. spīritus ‘дух’, ад spīrāre ‘дыхаць’; пераход ‘дух’ → ‘алкаголь’ адбыўся ў жаргоне алхімікаў (Сной₂ , 738). Гл. Брукнер , 509; Фасмер , 3, 735; ЕСУМ , 5, 372.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)