Verbum

МІЖГО́РНЫ ПРАГІ́Н,

тэктанічная дэпрэсія паміж складкавымі горнымі збудаваннямі, утвораная ад прагінання зямной кары з адначасовым падыманнем навакольных хрыбтоў. Звычайна запоўнены магутнымі тоўшчамі абломкавых адкладаў. З М.п. часта звязаны радовішчы нафты, прыроднага газу, вугалю і інш. карысных выкапняў.

т. 10, с. 335

НЕАБАРАЧА́ЛЬНЫЯ РЭА́КЦЫІ,

хімічныя рэакцыі, што адбываюцца толькі ў адным напрамку. Прыводзяць да поўнага ператварэння зыходных рэчываў у канчатковыя прадукты, якія не ўзаемадзейнічаюць паміж сабой. Да Н.р. адносяцца, напр., рэакцыі гарэння, раскладання выбуховых рэчываў. Гл. таксама Абарачальныя рэакцыі.

т. 11, с. 250

ПЕ́РЦАВЫ БЕ́РАГ, Малагета,

участак узбярэжжа Атлантычнага ак. ў Афрыцы, у Ліберыі, паміж мысамі Мезурада і Пальмас. Нізінны, плоскі, лагуннага тыпу. Пераважаюць вільготныя экватарыяльныя лясы і мангравыя зараснікі. Назва ад гвінейскага перцу (малагеты), які вывозіўся адсюль у мінулым.

т. 12, с. 305

ПРАТО́КА,

другараднае рэчышча (рукаў), якое ўтвараецца пры разгалінаванні ракі астравамі, або кароткі вадацёк прыроднага паходжання, які злучае возера з ракой або 2 возеры. На Беларусі рачныя П. найчасцей трапляюцца на рэках Палесся, паміж азёрамі — у Бел. Паазер’і.

т. 13, с. 25

РАДЫЁВЫШЫНЯМЕ́Р, радыёальтыметр,

прылада для вызначэння вышыні палёту лятальнага апарата з дапамогай радыёхваль. Вышыню палёту вызначаюць, напр., па прамежку часу паміж пасылкай перадатчыкам і вяртаннем адбітага ад зямной паверхні імпульснага сігналу ў прыёмнік лятальнага апарата (гл. Радыёлакацыя).

т. 13, с. 231

РЭКО́Н,

элементарная адзінка генет. рэкамбінацыі; мінім. ўчастак генет. матэрыялу, у межах якога яна магчыма. Прапанаваны амер. генетыкам С.​Бензерам у 1957. Тэрмін мала ўжываецца, таму што выяўлена магчымасць рэкамбінацыі паміж суседнімі парамі нуклеатыдаў ДНК.

Р.​Г.​Заяц.

т. 13, с. 570

СВАБО́ДНАЯ ЭНЕ́РГІЯ,

адзін з патэнцыялаў тэрмадынамічных; тое, што ізахорна-ізатэрмічны патэнцыял (энергія Гельмгольца). Выражаецца як рознасць паміж унутранай энергіяй U тэрмадынамічнай сістэмы і здабыткам энтрапіі S на абсалютную т-ру T (звязанай энергіяй); F = U − TS.

т. 14, с. 245

СІНАДЫЧНЫ МЕ́СЯЦ (ад грэч synodos збліжэнне, злучэнне),

прамежак часу паміж двума паслядоўнымі аднолькавымі фазамі Месяца (напр., маладзікамі). Працягласць С.м. непастаянная. сярэдняе значэнне складае 29,530583 сярэдніх сонечных сутак, адхіленне — у межах 13 гадз. З’яўляецца асновай месяцавых календароў.

т. 14, с. 393

СКАГЕРА́К (Skagerrak),

праліў паміж п-вамі Ютландыя і Скандынаўскі; зах. з Дацкіх праліваў. Даўж. 225 км, шыр. 60—150 км, глыб. да 809 м (Нарвежскі жолаб), найменшая глыб. на фарватэры 53 м. Гал. порт — Осла (Нарвегія).

т. 14, с. 431