Насі́лы ’каромысел’ (мядз., Жыв. сл.; Сл. ПЗБ; петрык., Мат. Гом.), ’жэрдкі, на якіх носяць копны’ (Сержп. Земл.; слуц., Нар. словатв., ТС; петрык., Шатал.; Мат. Гом.; Сл. ПЗБ), адз. л. насі́ла ’тс’ (Янк. 1, ДАБМ, пін., Шатал.), насі́ло ’частка калодзежнага жураўля, вочап’, ’жэрдка пад столлю каля печы, на якую вешаюць адзенне’ (дзярж., З нар. сл.), сюды ж насі́лкі, насі́льніцы ’жэрдкі, на якіх выносяць сена з мокрых месц у балоце’ (докш., Янк. Мат., ТС), насі́лка ’шост для выцягвання вядра з калодзежа’ (Тарн.). Да насі́ць.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Лазоўка 1 ’пасудзіна з лазы для мёду’ (слуц., КЭС, Інстр. 1; добр., Мат. Гом.). Да лазобка (гл.).
Лазоўка 2 ’глінабітнае памяшканне’ (раг., Мат. Гом.). Да лаза́ (гл.) — плеценая сцяна з лазы служыла асновай, на якую ляпілі гліну.
Лазоўка 3 ’сорт бульбы’ (ветк., Мат. Гом.). Няясна. Магчыма, з ⁺глазоўка < глазкі ’вочкі на бульбе’.
Лазоўка 4 ’адзін з сартоў канюшыны, які дае два ўкосы ў год’ (ТС) і лазоўка 5 ’лазаніца, Lysimachia nummularia’ (ТСБМ, БелСЭ, 6) названы паводле падабенства да лазы. Гл. лаза́.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Рэ́птух ’торба (для кармлення каня)’ (Мат. Гом., ТС), рэ́пех ’тс’ (Мат. Гом.), рэ́птух, рапту́х ’вераўчаны мех’ (Сл. ПЗБ), рэ́птух ’стары, нямоглы чалавек’ (Сл. Гродз., Сл. рэг. лекс.), ’чалавек або жывёліна з вялікім жыватом’ (ТС), рапцю́х ’вялікая сетка з вяровачак, у якую набіваюць сена для каня, калі збіраюцца ў дарогу’ (Янк. Мат.), ’торба; тоўстая жанчына’ (Сл. Гродз.), рэпцю́х ’аброчная торба’ (івац., Жыв. сл.). Ст.-бел. ребтухъ (рабтухъ, хрептухъ) ’мех для конскага корму’ < ст.-польск. kreptuch < с.-в.-ням. kripptuoch (Булыка, Лекс. запазыч., 102).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
ребро́ ср.
1. анат. рабро́, -ра́ ср., разг. рабры́на, -ны ж.;
2. мат. рабро́, -ра́ ср.;
3. (ящика, бруса, доски и т. п.) кант, род. ка́нта м., руб, род. ру́ба м.;
◊
поста́вить вопро́с ребро́м паста́віць пыта́нне ру́бам;
пересчита́ть рёбра пералічы́ць рэ́бры.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
адмо́ўны
1. в разн. знач. отрица́тельный; (об отзыве и т.п. — ещё) неодобри́тельный;
а. адка́з — отрица́тельный отве́т;
а. во́дзыў — отрица́тельный (неодобри́тельный) о́тзыв;
2. предосуди́тельный;
~ныя паво́дзіны — предосуди́тельное поведе́ние;
○ а. электры́чны зара́д — отрица́тельный электри́ческий заря́д;
а. лік — мат. отрица́тельное число́;
а. по́люс — физ. отрица́тельный по́люс
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ліне́йны
1. прил., в разн. знач. лине́йный;
~ная фу́нкцыя — мат. лине́йная фу́нкция;
~ныя во́йскі — лине́йные войска́;
~ная та́ктыка — лине́йная та́ктика;
л. дыспе́тчар — лине́йный диспе́тчер;
2. в знач. сущ., воен. лине́йный;
○ ~ная ху́ткасць (ско́расць) — лине́йная ско́рость;
~ныя ме́ры — лине́йные ме́ры;
л. карабе́ль — лине́йный кора́бль
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
падабе́нства ср.
1. схо́дство, схо́жесть ж.;
2. (общность происхождения) родство́, ро́дственность ж.;
п. моў — родство́ (ро́дственность) языко́в;
3. (нечто, похожее на что-л.) подо́бие;
п. ўсме́шкі — подо́бие улы́бки;
4. мат. подо́бие;
п. трохвуго́льнікаў — подо́бие треуго́льников;
◊ па во́бразу і ~ву — по о́бразу и подо́бию
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Кру́ча 1 ’крутое месца, круты бераг, спуск’ (ТСБМ, Нар. лекс., Яшк., ТС, Мат. Гом.), укр. круча, рус. круча ’тс’. Да krǫtja. Гл. круты 1 (Фасмер, 2, 387).
Кру́ча 2 ’вір, завіруха’ (Нар. лекс., Яшк., ТС, Мат. Гом., Сл. паўн.-зах.). Да круціць 1. Зыходная форма krǫtja. Гл. круча 1.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Надзе́жнік ’кавалак палатна, якім пакрывалі дзяжу’ (Сл. ПЗБ, Жд. 1, Сцяшк., Бяльск.; талач., Шатал., Мат. Гом., круп., Нар. сл.), надіжнык ’тс’ (драг., З нар. сл.), надзежніца ’тс’ (Мат. Гом.). У выніку семантычнага згортвання надзежны абрус або накідка на дзяжу > надзежнік, надзежніца, да дзяжа, дзежка, адносна словаўтварэння параўн. набожнік.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
На́скі, на́ські ’наш, свой’ (Нас., Рам., Яруш., Растарг.; парыц., Янк. Мат.; Мат. Маг., Янк. 1, Бяльк.; міёр., Нар. сл.), на́скі ’тутэйшы’ (Сл. ПЗБ), на́ські ’наш (беларускі)’ (Жд. 2), ’таварыскі’ (Ян.), укр. наський ’тс’. Ад наш (> наш‑скі), паводле Карскага — «займеннікавае ўтварэнне на народнай аснове» (Карскі 2–3, 54).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)