ча́дзіць

‘куродымець, курэць, вылучаць пры гарэнні чад’

дзеяслоў, непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 2-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. ча́джу ча́дзім
2-я ас. ча́дзіш ча́дзіце
3-я ас. ча́дзіць ча́дзяць
Прошлы час
м. ча́дзіў ча́дзілі
ж. ча́дзіла
н. ча́дзіла
Дзеепрыслоўе
цяп. час ча́дзячы

Іншыя варыянты: чадзі́ць, чадзі́ць.

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

чадзі́ць

‘куродымець, курэць, вылучаць пры гарэнні чад’

дзеяслоў, непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 2-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. чаджу́ ча́дзім
2-я ас. ча́дзіш ча́дзіце
3-я ас. ча́дзіць ча́дзяць
Прошлы час
м. чадзі́ў чадзі́лі
ж. чадзі́ла
н. чадзі́ла
Дзеепрыслоўе
цяп. час ча́дзячы

Іншыя варыянты: ча́дзіць.

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

шкандыба́ць

дзеяслоў, непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. шкандыба́ю шкандыба́ем
2-я ас. шкандыба́еш шкандыба́еце
3-я ас. шкандыба́е шкандыба́юць
Прошлы час
м. шкандыба́ў шкандыба́лі
ж. шкандыба́ла
н. шкандыба́ла
Загадны лад
2-я ас. шкандыба́й шкандыба́йце
Дзеепрыслоўе
цяп. час шкандыба́ючы

Іншыя варыянты: шканды́баць.

Крыніцы: krapivabr2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

шмы́гнуць

дзеяслоў, непераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. шмы́гну шмы́гнем
2-я ас. шмы́гнеш шмы́гнеце
3-я ас. шмы́гне шмы́гнуць
Прошлы час
м. шмы́гнуў шмы́гнулі
ж. шмы́гнула
н. шмы́гнула
Загадны лад
2-я ас. шмы́гні шмы́гніце
Дзеепрыслоўе
прош. час шмы́гнуўшы

Іншыя варыянты: шмыгну́ць.

Крыніцы: sbm2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

ЕЎРАПЕО́ІДНАЯ РА́СА, еўразійская раса,

адна з асноўных або вялікіх рас чалавецтва, у якую ўваходзяць атланда-балт., балкана-каўказская, беламорска-балт., інда-міжземнаморская, сярэднееўрапейская малыя расы. Сфарміравалася на абшарах Зах., Цэнтр. і Усх. Еўропы, тэр. Каўказа, Пярэдняй, Паўд. і Паўд.-Усх. Азіі. У прадстаўнікоў гэтай расы скура ад светлых да смуглявых адценняў, вочы ад вельмі светлых да цёмных, валасы светлыя і цёмныя, прамыя ці хвалістыя, прыкметна растуць барада і вусы, нос вузкі, рэзка выступае, высокае пераноссе, тонкія вусны, рост ад нізкага да высокага. Малыя расы адрозніваюцца паміж сабой пігментацыяй вачэй і валасоў, формай носа. Сучаснае насельніцтва Беларусі адносіцца да ўсх.-балт. варыянта беламорска-балт. малой расы. Для яго характэрна шырокае тулава і кароткія ногі, сярэднешырокі і сярэдневысокі твар, умерана выступаючы нос. Сярод беларусаў вылучаюцца паўн. і паўд. варыянты. Апошні больш пігментаваны і нізкарослы.

Літ.:

Тегако Л.И., Саливон И.И. Основы современной антропологии. Мн., 1989.

Л.​Л.​Цягака.

т. 6, с. 400

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Туўка́ць ‘таўхаць, піхаць’, туўкануць ‘піхнуць’ (Бяльк.), ту́вкаты ‘штурхаць’, ту́вкатысь ‘штурхацца’ (брэсц., ЛА, 2). Фанетычныя варыянты дзеясловаў шматразовага дзеяння, утвораныя ад агульнаславянскай асновы *tъlk‑, гл. таўкаць. Заднеязычны ‑х‑ у паралельных формах туўхану́ць ‘штурхнуць’ (Бяльк.), туўха́ць ‘штурхаць’ (бяроз., Сл. ПЗБ), магчыма, пад уплывам лексем піха́ць, штурха́ць ‘тс’. Гл. таўхаць.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

вечавы́

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. вечавы́ вечава́я вечаво́е вечавы́я
Р. вечаво́га вечаво́й
вечаво́е		 вечаво́га вечавы́х
Д. вечаво́му вечаво́й вечаво́му вечавы́м
В. вечавы́ (неадуш.)
вечаво́га (адуш.)		 вечаву́ю вечаво́е вечавы́я (неадуш.)
вечавы́х (адуш.)
Т. вечавы́м вечаво́й
вечаво́ю		 вечавы́м вечавы́мі
М. вечавы́м вечаво́й вечавы́м вечавы́х

Іншыя варыянты: ве́чавы.

Крыніцы: krapivabr2012, piskunou2012, prym2009, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

віры́сты

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. віры́сты віры́стая віры́стае віры́стыя
Р. віры́стага віры́стай
віры́стае		 віры́стага віры́стых
Д. віры́стаму віры́стай віры́стаму віры́стым
В. віры́сты (неадуш.)
віры́стага (адуш.)		 віры́стую віры́стае віры́стыя (неадуш.)
віры́стых (адуш.)
Т. віры́стым віры́стай
віры́стаю		 віры́стым віры́стымі
М. віры́стым віры́стай віры́стым віры́стых

Іншыя варыянты: ві́рысты.

Крыніцы: krapivabr2012, piskunou2012, sbm2012, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

выварны́

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. выварны́ выварна́я выварно́е выварны́я
Р. выварно́га выварно́й
выварно́е		 выварно́га выварны́х
Д. выварно́му выварно́й выварно́му выварны́м
В. выварны́ (неадуш.)
выварно́га (адуш.)		 выварну́ю выварно́е выварны́я (неадуш.)
выварны́х (адуш.)
Т. выварны́м выварно́й
выварно́ю		 выварны́м выварны́мі
М. выварны́м выварно́й выварны́м выварны́х

Іншыя варыянты: вы́варны.

Крыніцы: krapivabr2012, piskunou2012, prym2009, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

гарнаста́еў

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. гарнаста́еў гарнаста́ева гарнаста́ева гарнаста́евы
Р. гарнаста́евага гарнаста́евай
гарнаста́евае		 гарнаста́евага гарнаста́евых
Д. гарнаста́еваму гарнаста́евай гарнаста́еваму гарнаста́евым
В. гарнаста́еў (неадуш.)
гарнаста́евага (адуш.)		 гарнаста́еву гарнаста́ева гарнаста́евы (неадуш.)
гарнаста́евых (адуш.)
Т. гарнаста́евым гарнаста́евай
гарнаста́еваю		 гарнаста́евым гарнаста́евымі
М. гарнаста́евым гарнаста́евай гарнаста́евым гарнаста́евых

Іншыя варыянты: гарнаста́евы.

Крыніцы: piskunou2012, prym2009, sbm2012, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)