кодавая назва карнай аперацыі ням.-фаш. захопнікаў супраць партызан у Браслаўскім і Шаркаўшчынскім р-нах Віцебскай вобл. 22—28.11.1942 у Вял.Айч. вайну. Мэта аперацыі: закончыць агульны план (уключаў таксама карныя аперацыі «Трохвугольнік», «Карлсбад», «Клетка малпы» і інш.) ліквідацыі партыз. руху на тэр.т.зв.генеральнай акругі Беларусь. Праводзілася сіламі матарызаванай брыгады СС, 14-га, 16-га паліцэйскіх і падраздзяленнямі 75-га стралк. палкоў, матарызаваных узводаў жандармерыі пад кіраўніцтвам нач. паліцыі бяспекі і СД «Остланд» обергрупенфюрэраў СС Екельна і ген. паліцыі Бах-Зелеўскага. За час аперацыі карнікі не змаглі акружыць і знішчыць партызан, але загубілі каля 3 тыс.мясц. жыхароў (без спаленых у хатах), спалілі з жыхарамі 12 вёсак, з якіх пасля вайны не аднавіліся Бялкова, Ігнацэва, Падрэзаўшчына, Станіславова, Строна, Сялібка Шаркаўшчынскага р-на.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ПА́ВЕЛ З ВІ́ЗНЫ,
дзеяч Рэфармацыі ў ВКЛ 2-й пал. 16 ст. Быў віленскім суперінтэндантам, «міністрам». Як ідэолаг антыпрыгонніцкай партыі бел. і літоўскіх антытрынітарыяў выступіў на сінодзе ў Іўі (1568) супрацьфеад. эксплуатацыі, прыгоннай залежнасці сялян, іх цяжкай працы на паноў. Асуджаў існуючую сац. несправядлівасць. Як сведчыць пратакол сінода, П. з В. сцвярджаў: «Я так разумею і так веру, што сапраўднаму хрысціяніну нельга мець падданых, а тым больш нявольнікаў і нявольніц, бо гэта паганства панаваць над сваім братам, карыстацца з яго поту і крыві. Святое пісанне ясна сведчыць, што Бог стварыў род чалавечы з адной крыві, таму ўсе мы родныя, усе браты».
Літ.:
Из истории философской и обшественно-политической мысли Белоруссии: Избр. произв. XVI — нач. XX в. Мн., 1962;
Подокшин С.А. Реформация и общественная мысль Белоруссии и Литвы (вторая половина XVI — начало XVII в). Мн., 1970.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
плы́сці
1. schwímmen*vi (s, h) (тс.перан.);
плы́сці па цячэ́нні mit dem Strom schwímmen*;
плы́сці су́праць цячэ́ння gégen den Strom schwímmen*;
усё паплыло́ ў яго пе́рад вачы́маálles verschwámm vor seínen Áugen;
во́блакі плыву́ць die Wólken zíehen*;
2. (пралодкуі г. д.) schwímmen*vi (s, h); tréiben*vi (s) (пацячэнні);
3. (начым-н.) fáhren*vi (s), schíffen vi (s, h) (накараблі); ségeln vi (h, s) (падветразямі)
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
Hiebm -(e)s, -e
1) уда́р
2) вы́пад (супраць каго-н.);
éinen ~ versétzen нане́сці ўда́р;
der ~ sitzt уда́р папа́ў у цэль
3) намёк;
der ~ gilt mir≅ гэ́та каме́нь у мой агаро́д, гэ́та на мой раху́нак;
◊
er hat éinen ~ ён з заско́кам, у яго́ не ўсе́ до́ма
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
Kampfm -(e)s, Kämpfe барацьба́, змага́нне, бі́тва; (für, um A – за што-н.; mit D – з кім-н., з чым-н.; gegen A – супраць [супроць, проціў] каго-н., чаго-н.);
der ~ ums Dásein барацьба́ за існава́нне;
ein ~ auf Lében und Tod змага́нне не на жыццё, а на смерць
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
Pflichtf -, -en абавя́зак, паві́ннасць;
sich (D) etw. zur ~ máchen, es für séine ~ hálten* лічы́ць што-н. сваі́м абавя́зкам;
der ~ zuwíder hándeln дзе́йнічаць су́праць абавя́зку;
séiner ~ náchkommen* вы́канаць свой абавя́зак;
zur ~ máchen ста́віць у абавя́зак, абавя́зваць;
sich über séine ~ hinwégsetzen ігнарава́ць свае́ абавя́зкі;
die ~ ruft абавя́зак патрабу́е
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
Stáchelm -s, -n
1) джа́ла (пчалы)
2) шып, калю́чка;
j-m ein ~ im Áuge sein быць у каго́-н. як бяльмо́ на во́ку
3) во́стры жарт, з’е́длівасць;
éiner Sáche (D) den ~ néhmen* абясшко́дзіць што-н.;
◊
wíder den ~ löcken [lécken] супраціўля́цца (чаму-н.); пратэстава́ць (супраць чаго-н.)
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
вы́ступитьсов.
1.(выдаться вперёд) вы́ступіць, вы́тыркнуцца;
2.в др. знач. вы́ступіць; вы́йсці;
из толпы́ вы́ступила же́нщина з нато́ўпу вы́ступіла (вы́йшла) жанчы́на;
полк вы́ступил в похо́д полк вы́ступіў у пахо́д;
вода́ вы́ступила из берего́в вада́ вы́йшла з бераго́ў;
вы́ступить из преде́лов благоразу́мияперен. вы́йсці за ме́жы асцяро́жнасці;
слёзы вы́ступили на глаза́х слёзы вы́ступілі на вача́х;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
plus
м. плюс;
dwa plus dwa — два плюс два;
plus cztery stopnie — чатыры градусы вышэй нуля; плюс чатыры [градусы];
umieć co na piątkę z ~em — ведаць што на пяцёрку з плюсам;
plus minus — плюс-мінус; больш менш;
~y i minusy — плюсы і мінусы; за і супраць
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
Ко́гут ’глушэц’ (Мат. Гом.). Параўн. укр.когут ’цецярук’. Перанос назвы пеўня на іншую птушку (ЕСУМ, 2, 489). Што датычыць назвы пеўня, то ўкр.когут, відаць, запазычана з польск.kogut. Бел.когут выклікае рад сумненняў. Па-першае, слова зафіксавана толькі ў адной крыніцы. Па-другое, форма кагут (Мат. Гом., 190) выведзена няправільна. Параўн. ілюстрацыю «Ва ўсіх дварах быў чуваць спеў кагутуноў». Значыць, можна толькі гаварыць аб зыходнай форме кагутун, якая ўтварылася ад дзеяслова кагутаць. Такім чынам, эвентуальнае бел.когут ’певень’ было таксама польскага паходжання. Польск.kogut у сваю чаргу разглядалася як запазычанне з чэш.kohout, славац.kohút. Мясцовая назва Kochutouo ў Вроцлаўскай буле 1245 г. сведчыць не толькі супраць пазнейшай чэшскай крыніцы, але і на карысць еднасці чэшска-сілезскага арэала, адкуль слова магло пазней распаўсюдзіцца на іншыя рэгіёны Польшы. Лінгвагеаграфія слова дэманструе няпэўнасць праславянскай рэканструкцыі. Параўн. Слаўскі, 2, 328; Басай–Сяткоўскі, SFPS, 7, 23–24; Папоўска–Таборска, SFPS, 8, 60. Нельга лічыць праўдападобнай гіпотэзу пра паходжанне kogut ад прасл.kokotъ (Атрэмбскі, Slavia, 20, 236; Слаўскі, там жа).
