ГІДРО́ЛІЗ (ад гідра... + ...ліз),

рэакцыя абменнага ўзаемадзеяння паміж рэчывам і вадой.

Пры гідролізе солей, утвораных слабай асновай і моцнай к-той (напр., хларыд амонію NH4Cl) ці — моцнай асновай і слабай к-той (напр., ацэтат натрыю CH3COONa), водныя растворы маюць кіслую (NH4+Cl​−+HOH=NH4OH+Cl​−+H​+) ці шчолачную (CH3COO​−+Na​++HOH=CH3COOH+Na​++OH​−) рэакцыю, што абумоўлена ўтварэннем слабых электралітаў. Гідроліз солей, утвораных моцнымі асновай і к-той, не ідзе. Гідролізам абумоўлена існаванне буферных раствораў, здольных падтрымліваць пастаянную кіслотнасць. Гідроліз мінералаў выклікае змяненні ў саставе зямной кары. Пры гідролізе арганічных злучэнняў пад уздзеяннем вады разрываюцца сувязі ў малекуле з утварэннем двух і больш злучэнняў. Гідроліз вугляродаў і бялкоў у жывым арганізме каталізуюць ферменты гідралазы. Гідроліз адыгрывае значную ролю ў працэсах засваення стравы і ўнутрыклетачнага абмену. З дапамогай гідролізу ў хім. прам-сці атрымліваюць спірты, карбонавыя к-ты з іх вытворных, мыла і гліцэрыны з тлушчаў. Гідроліз раслінных матэрыялаў — аснова гідролізных вытв-сцей. У працэсе тэрмакаталітычнага гідролізу з поліцукрыдаў (цэлюлоза і геміцэлюлозы), якія складаюць каля 70% расліннай біямасы, утвараюцца растваральныя ў вадзе монацукрыды і прадукты іх распаду, што пераходзяць у раствор — гідралізат. Гідралізат акрамя монацукрыдаў (2,5—3,5 %, пераважна пентозы і гексозы) мае фурфурол, оксіметафурфурол, воцатную і мурашыную к-ты, гумінавыя рэчывы і інш. Пасля гідролізу застаецца цвёрды астатак — гідролізны лігнін (30—35% ад масы сыравіны). Хім. і біяхім. перапрацоўкай (ферментацыяй) гідралізату атрымліваюць харч. глюкозу, тэхн. ксілозу, шмататамныя спірты (ксіліт, сарбіт), гліцэрыну, этыленгліколь, этылавы спірт, ацэтон, бялковыя кармавыя дрожджы, вітаміны і інш. З гідролізнага лігніну атрымліваюць адсарбенты, арганамінер. ўгнаенні, паліва і інш. прадукты тэхн. прызначэння. Гл. таксама Гідролізная прамысловасць.

Т.​П.​Цэдрык.

т. 5, с. 240

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

lancieren [lã'si:rən] vt

1) вайск. выстрэ́льваць

2) марск. спуска́ць на ваду́

3) перан. пуска́ць у ход, уво́дзіць ва ўжы́так;

j-n ~ прасо́ўваць каго́-н.; пратэжы́раваць, падтры́мліваць каго́-н.

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

premium​1 [ˈpri:miəm] n.

1. страхавы́ ўзнос

2. узнагаро́да, прэ́мія; узнагаро́джанне;

a premium/bonus system прэмія́льная сістэ́ма

♦

at a premium

1) які́ карыстаецца вялі́кім по́пытам; ве́льмі кашто́ўны

2) вышэ́й за наміна́льную ва́ртасць;

put/place/set a premium on smb./smth. заахво́чваць; падтры́мліваць каго́-н./што-н.

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

preserve​2 [prɪˈzɜ:v] v.

1. ахо́ўваць, захо́ўваць; падтры́мліваць;

preserve national traditions захо́ўваць нацыяна́льныя трады́цыі;

I think these traditional customs should be preserved. Я лічу, што трэба захаваць гэтыя традыцыйныя звычаі.

2. аберага́ць;

preserve rare species from extinction аберага́ць рэ́дкія ві́ды ад выміра́ння

3. кансервава́ць, нарыхто́ўваць у запа́с

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

forsować

незак.

1. вайск. фарсіраваць;

forsować most — фарсіраваць мост;

2. фарсіраваць, паскараць;

3. падтрымліваць, прапіхваць;

forsować swojego kandydata na dyrektora — прасоўваць свайго кандыдата на пост дырэктара

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

erhálten*

1. vt

1) атры́мліваць

2) захо́ўваць, падтры́мліваць (у якім-н. стане)

3) кармі́ць, трыма́ць

2. ~, sich

1) захо́ўвацца

2) кармі́цца, кармі́ць сябе́;

sich jung ~ мець саладжа́вы вы́гляд

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

жыві́ць, жыўлю́, жы́віш, жы́віць; незак., каго-што.

1. Забяспечваць чым‑н. неабходным для нармальнай дзейнасці, развіцця. Жывілі падкормкай усходы, палолі палеткі не раз. Машара. // Быць для чаго‑н. крыніцай нармальнай дзейнасці, развіцця. Снег даўно сышоў, цёплыя дні жывілі зямлю. Чорны. // перан. Быць апорай, асновай для чаго‑н.; падтрымліваць што‑н. Жывіць душу зноў надзея, Сэрца цешаць песні рання... Колас. Рэвалюцыйны энтузіязм эпохі жывіў творчасць і творы пісьменнікаў. Адамовіч.

2. і без дап. Ажыўляць, бадзёрыць. З паходных кубкаў у сыноў Напіся ты вады. Яна жывіць. Броўка. // Мець лекавыя якасці; гаіць. — А жывакост, дзеткі, гэта значыць: жывіць косці, ажыўляе іх, — схамянуўшыся, дадае [бабка Аксіння]. Чарнышэвіч.

3. (у спалучэнні са словамі «стрэльба», «ружжо»). Не забіваць напавал, толькі раніць. Стрэльба жывіць.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

ядна́цца, ‑аюся, ‑аешся, ‑аецца; незак.

1. Злучацца, збліжацца, утвараючы адзінае цэлае. Мы гаварылі, і наша мінулае ажывала, ядналася з нашым сучасным. Вышынскі. Стаіць.. [вёска] на лясной паляне, што толькі з аднаго боку яднаецца з яшчэ большай, узгорыстай палянай. Навуменка. І смутак, і радасць ядналіся разам. Чорны.

2. Аб’ядноўвацца, згуртоўвацца для дружных агульных дзеянняў. Сучасны сусветны рэвалюцыйны працэс развіваецца пад лозунгам: «Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!» «Звязда». Паэт сваім перакладам [«Слова аб палку Ігаравым»] быццам сцвярджаў, што ворагаў рэвалюцыі можна перамагчы толькі тады, калі народы былой царскай Расіі будуць яднацца ў сваіх баявых і працоўных намаганнях. Палітыка.

3. Уступаць у блізкія, сяброўскія адносіны, падтрымліваць сувязь з кім‑н. Сусед яднаецца з суседам, Каб даць прастор сваім палям. Глебка.

4. Зал. да яднаць.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

bewáhren

1. vt

1) захо́ўваць, зберага́ць;

Disziplín ~ падтры́мліваць дысцыплі́ну

2) (vor D) збаўля́ць, засцерага́ць (ад чаго-н.);

Gott bewáhre! барані́ Бог [Бо́жа]!

2. ~, sich (vor D) засцерага́ць сябе́ (ад чаго-н.)

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

bank​4 [bæŋk] v.

1. нава́льваць, зграба́ць у ку́чы;

bank snow зграба́ць снег у ку́чы

2. акружа́ць ва́лам, рабі́ць на́сып

3. рабі́ць віра́ж (пра самалёт)

bank on [ˌbæŋkˈɒn] phr. v. разлі́чваць (на каго-н.), спадзява́цца;

I am banking on you to help me. Я спадзяюся на вашу дапамогу.

bank up [ˌbæŋkˈʌp] phr. v. падтры́мліваць аго́нь

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)