АСО́БА ў мовазнаўстве,
катэгорыя дзеяслова, якая паказвае адносіны вытворцы дзеяння да таго, хто гаворыць. Вызначаюць 3 асобы і адпаведна ім 3 асабовыя дзеяслоўныя формы адзіночнага і множнага ліку. Формамі 1-й асобы абазначаюць дзеянне (стан) таго, хто гаворыць («чытаю, чытаем»); формамі 2-й асобы — дзеянне (стан) таго, да каго звяртаюцца ў гаворцы («чытаеш, чытаеце»); формамі 3-й асобы — дзеянне (стан) таго, пра каго (пра што) гавораць («чытае, чытаюць»).
Сродкі афармлення катэгорыі асобы ў розных мовах розныя: у германскіх і раманскіх — адначасова асабовыя займеннікі і канчаткі, у семіцкіх — асабовыя канчаткі, займеннікі і прыстаўкі. У слав. мовах, у т. л. і беларускай, асабовыя формы дзеяслова перадаюцца праз канчаткі (у цяперашнім і будучым часе: «чыта-ю, прачыта-ю; чыта-ем, прачыта-ем; чыта-еш, прачыта-еш, чыта-еце, прачыта-еце; чыта-е, прачыта-е; чыта-юць, прачыта-юць»), асабовымі займеннікамі разам з асабовымі канчаткамі («я чыта-ю, я прачыта-ю; ты чыта-еш, ты прачыта-еш» і гэтак далей) ці асабовымі займеннікамі і назоўнікамі (у прошлым часе: «ён чытаў, вучань чытаў»).
т. 2, с. 40
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
внима́ть несов. слу́хаць (каго, што).
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
извини́ться папрасі́ць прабачэ́ння (у каго);
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
апанта́ць
‘захапіць, апанаваць, авалодаць (апантаць каго-небудзь, што-небудзь); зблытаць, збіць з панталыку каго-небудзь’
дзеяслоў, пераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне
| Будучы час |
|---|
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
апанта́ю |
апанта́ем |
| 2-я ас. |
апанта́еш |
апанта́еце |
| 3-я ас. |
апанта́е |
апанта́юць |
| Прошлы час |
|---|
| м. |
апанта́ў |
апанта́лі |
| ж. |
апанта́ла |
| н. |
апанта́ла |
| Загадны лад |
|---|
| 2-я ас. |
апанта́й |
апанта́йце |
| Дзеепрыслоўе |
|---|
| прош. час |
апанта́ўшы |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
ахля́снуць
‘ударыць, збіць каго-небудзь (ахляснуць каго-небудзь і па чым-небудзь, напр., па шчацэ)’
дзеяслоў, пераходны/непераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне
| Будучы час |
|---|
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
ахля́сну |
ахля́снем |
| 2-я ас. |
ахля́снеш |
ахля́снеце |
| 3-я ас. |
ахля́сне |
ахля́снуць |
| Прошлы час |
|---|
| м. |
ахля́снуў |
ахля́снулі |
| ж. |
ахля́снула |
| н. |
ахля́снула |
| Загадны лад |
|---|
| 2-я ас. |
ахля́сні |
ахля́сніце |
| Дзеепрыслоўе |
|---|
| прош. час |
ахля́снуўшы |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
гальмава́ць
‘запавольваць свой рух або рух каго-небудзь, чаго-небудзь; стрымліваць каго-небудзь, што-небудзь’
дзеяслоў, пераходны/непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне
| Цяперашні час |
|---|
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
гальму́ю |
гальму́ем |
| 2-я ас. |
гальму́еш |
гальму́еце |
| 3-я ас. |
гальму́е |
гальму́юць |
| Прошлы час |
|---|
| м. |
гальмава́ў |
гальмава́лі |
| ж. |
гальмава́ла |
| н. |
гальмава́ла |
| Загадны лад |
|---|
| 2-я ас. |
гальму́й |
гальму́йце |
| Дзеепрыслоўе |
|---|
| цяп. час |
гальму́ючы |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
жарга́ць
‘драпаць што-небудзь (руку, твар і пад.); асядлаць каго-небудзь, сесці верхам на каго-небудзь, што-небудзь’
дзеяслоў, пераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне
| Цяперашні час |
|---|
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
жарга́ю |
жарга́ем |
| 2-я ас. |
жарга́еш |
жарга́еце |
| 3-я ас. |
жарга́е |
жарга́юць |
| Прошлы час |
|---|
| м. |
жарга́ў |
жарга́лі |
| ж. |
жарга́ла |
| н. |
жарга́ла |
| Загадны лад |
|---|
| 2-я ас. |
жарга́й |
жарга́йце |
| Дзеепрыслоўе |
|---|
| цяп. час |
жарга́ючы |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
заглумля́ць
‘здзекавацца з каго-небудзь, крыўдзіць, нявечыць словам каго-небудзь, кепска абыходзіцца з кім-небудзь, чым-небудзь’
дзеяслоў, пераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне
| Цяперашні час |
|---|
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
заглумля́ю |
заглумля́ем |
| 2-я ас. |
заглумля́еш |
заглумля́еце |
| 3-я ас. |
заглумля́е |
заглумля́юць |
| Прошлы час |
|---|
| м. |
заглумля́ў |
заглумля́лі |
| ж. |
заглумля́ла |
| н. |
заглумля́ла |
| Загадны лад |
|---|
| 2-я ас. |
заглумля́й |
заглумля́йце |
| Дзеепрыслоўе |
|---|
| цяп. час |
заглумля́ючы |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
засілі́ць
‘злавіць каго-небудзь у сіло; павесіць каго-небудзь; зачэрпнуць што-небудзь’
дзеяслоў, пераходны, закончанае трыванне, незваротны, 2-е спражэнне
| Будучы час |
|---|
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
засілю́ |
засілі́м |
| 2-я ас. |
засілі́ш |
засіліце́ |
| 3-я ас. |
засілі́ць |
засіля́ць |
| Прошлы час |
|---|
| м. |
засілі́ў |
засілі́лі |
| ж. |
засілі́ла |
| н. |
засілі́ла |
| Загадны лад |
|---|
| 2-я ас. |
засілі́ |
засілі́це |
| Дзеепрыслоўе |
|---|
| прош. час |
засілі́ўшы |
Іншыя варыянты:
засі́ліць.
Крыніцы:
dzsl2007,
piskunou2012,
sbm2012,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
захля́стаць
‘моцна пабіць, забіць каго-небудзь (захлястаць каго-небудзь); пачаць хлястаць - утвараць трэск (захлястаць пугай)’
дзеяслоў, пераходны/непераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне
| Будучы час |
|---|
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
захля́стаю |
захля́стаем |
| 2-я ас. |
захля́стаеш |
захля́стаеце |
| 3-я ас. |
захля́стае |
захля́стаюць |
| Прошлы час |
|---|
| м. |
захля́стаў |
захля́сталі |
| ж. |
захля́стала |
| н. |
захля́стала |
| Загадны лад |
|---|
| 2-я ас. |
захля́стай |
захля́стайце |
| Дзеепрыслоўе |
|---|
| прош. час |
захля́стаўшы |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)