сферо́метр
(ад гр. sphaira = шар + -метр)
прыбор для вымярэння радыуса крывізны сферычных паверхняў (напр. аптычных лінзаў).
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
фукс
(ням. Fuchs = ліса)
1) выпадкова ўдачна выйграны шар у більярднай гульні;
2) разм. выпадковасць, нечаканасць.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
кача́ць несов.
1. в разн. знач. ката́ть;
к. шар — ката́ть шар;
к. бялі́зну — ката́ть бельё;
к. галу́шкі — ката́ть галу́шки;
2. (подкидывать на руках, выражая радость, уважение) кача́ть;
3. валя́ть;
к. у муцэ́ — валя́ть в муке́;
4. опроки́дывать, вали́ть;
ве́цер кача́е слупы́ — ве́тер опроки́дывает (ва́лит) столбы́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
надзьму́ць сов.
1. в разн. знач. наду́ть;
н. паве́траны шар — наду́ть возду́шный шар;
ве́трам ~му́ла мно́га сне́гу — безл. ве́тром наду́ло мно́го сне́гу;
2. (поднять, взъерошить перья — о птицах) нахо́хлить;
◊ н. гу́бы — наду́ть гу́бы;
як дуду́ н., так дуда́ і гра́е — посл. куда́ ве́тер ду́ет
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
паве́траны в разн. знач. возду́шный;
~ная по́мпа — возду́шный насо́с;
п. флот — возду́шный флот;
○ ~ная трыво́га — возду́шная трево́га;
~ныя ва́нны — возду́шные ва́нны;
~ная я́ма — возду́шная я́ма;
п. мост — возду́шный мост;
п. шар — возду́шный шар;
~ная паду́шка — возду́шная поду́шка;
◊ ~ныя за́мкі — возду́шные за́мки;
п. пацалу́нак — возду́шный поцелу́й
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Саба́кі ’гульня’ (Бяльк.). Рус. паўн. соба́ка ’палка, якой ганяюць сучку, шар у гульні’, укр. соба́ка ’назва некаторых з гуляючых у гульню пыж’. Да сабака 1, 2, але семантычная матывацыя няясная, паколькі апісанне гульні адсутнічае.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Гу́ля, гу́ла ’гуля’ (БРС). Рус. гуля, укр. гуля, польск. gula і г. д. Прасл. *gulʼa ’тс’ (агляд семантыкі гл. у Трубачова, Эт. сл., 7, 169–170). Лічыцца звязаным са ст.-інд. gōla‑ ’шар’, ст.-ісл. kúla ’шар, мяч, гуля’ і інш. Гл. Фасмер, 1, 473 (там агляд версій). Бернекер (1, 362) прапануе іншую версію; сувязь з серб.-харв. гу́лити ’здзіраць скуру, кару’. Гэта тлумачэнне, якое Слаўскі (1, 376) лічыць няпэўным, Трубачоў (там жа, 170) лічыць верагодным.
Гу́ля ’голуб і галубка’ (Нас.). Відаць, ад гукапераймальнага гулю‑гулю (Нас.), якім прынаджваюць голуба.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
terrestrial [təˈrestriəl] adj.
1. зямны́; назе́мны;
terrestrial parts of the world су́ша;
a terrestrial globe зямны́ шар; гло́бус;
a terrestrial telescope назе́мны тэлеско́п
2. zool., bot. суха зе́мны (пра жывёлу, расліну)
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
ГЛО́БУС (ад лац. globus шар),
картаграфічны відарыс на паверхні шара, які захоўвае геам. падабенства контураў і суадносіны плошчы. Вылучаюць геагр. глобусы, якія адлюстроўваюць паверхню Зямлі, нябеснай сферы, Месяца і інш. Глобус геагр. адрозніваюць паводле тэматыкі (агульнагеагр., паліт., тэктанічныя, кліматычныя і інш.), маштабу і прызначэння. Выкарыстоўваюць пераважна як наглядныя навуч. дапаможнікі. Найб. выкарыстоўваюць зямныя глобусы ў маштабах 1:30 млн. — 1:80 млн. Лічыцца, што першы глобус быў зроблены ням. географам і падарожнікам М.Бегаймам (1492).
т. 5, с. 300
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
карамбалі́на
(ад фр. carambole = карамболь)
1) більярдная гульня ў пяць шароў;
2) жоўты шар у більярднай гульні.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)