ЗНА́КІ АСТРАНАМІ́ЧНЫЯ І АСТРАЛАГІ́ЧНЫЯ,
умоўныя абазначэнні Сонца, Месяца, планет і інш. нябесных цел, а таксама задыякальных сузор’яў, планетных канфігурацый, фаз Месяца і да т.п. Карыстаюцца ў астр. і астралагічнай літаратуры, календарах (гл. табл.). Некаторыя знакі служаць для абазначэння месяцаў і дзён тыдня. Большасць з іх узнікла ў глыбокай старажытнасці.
Знакі астранамічныя і астралагічныя
| Знакі свяціл і дзён тыдня |
— Сонца (нядзеля) |
— Уран |
— Месяц (панядзелак) |
— Нептун |
— Марс (аўторак) |
— Плутон |
— Меркурый (серада) |
⚷ — Хірон |
— Юпітэр (чацвер) |
— Зямля |
— Венера (пятніца) |
— камета |
— Сатурн (субота) |
— зорка |
| Знакі задыяка і месяцаў |
♈︎ — Авен (сакавік), пункт вясенняга раўнадзенства |
♎︎ — Шалі (верасень), пункт асенняга раўнадзенства |
| ♉︎ — Цялец (красавік) |
♏︎ — Скарпіён (кастрычнік) |
| ♊︎ — Блізняты (май) |
♐︎— Стралец (лістапад) |
| ♋︎ — Рак (чэрвень) |
♑︎ — Казярог (снежань) |
| ♌︎ — Леў (ліпень) |
♒︎ — Вадаліў (студзень) |
| ♍︎ — Дзева (жнівень) |
♓︎ — Рыбы (люты) |
| Знакі фаз Месяца |
— маладзік |
— поўня |
— першая квадра |
— апошняя квадра |
| Знакі аспектаў (узаемнага размяшчэння свяціл) |
| ☌ — злучэнне (рознасць даўгот 0°) |
□ — квадратура (90°) |
| ⚺ — сямісекстыль (30°) |
△ — трын (120°) |
| ⚼ — сяміквадрат (45°) |
⚻ — квінконцыя (150°) |
| ⚹ — секстыль (60°) |
☍ — процістаянне (180°) |
☊ — узыходны вузел, даўгата яго ў арбіце |
☋ — сыходны вузел, даўгата яго ў арбіце |
т. 7, с. 99
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
crescent [ˈkresnt] n.
1. маладзі́к або́ ве́тах (першая або апошняя чвэрць месяца)
2. то́е, што ма́е фо́рму паўме́сяца
3. the Crescent паўме́сяц (сімвал мусульманства)
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
eclipse [ɪˈklɪps] n.
1. зацьме́нне;
a total/partial eclipse по́ўнае/частко́вае зацьме́нне;
an eclipse of the moon/sun зацьме́нне ме́сяца/со́нца
2. fml заняпа́д
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
МЕТО́НАЎ ЦЫКЛ,
19-гадовы каляндарны цыкл (6940 сут), які служыць для ўзгаднення працягласці сінадычнага месяца і сонечнага года ў месяцава-сонечных календарах.
Прапанаваны ў 433 да н.э. афінскім вучоным Метанам і лёг у аснову стараж.-грэч. календара. М.ц. звязаны з набліжанай (з дакладнасцю да некалькіх гадзін) роўнасцю: 19 трапічных гадоў = 235 сінадычным месяцам. Хібнасць у зруху фаз Месяца складае 1 сут за 219 гадоў. М.ц. складаецца з 12 гадоў па 12 месяцаў і 7 гадоў па 13 месяцаў (з устаўным месяцам). 125 месяцаў «поўныя» — па 30 сут, а астатнія 110 «пустыя» — па 29 сут. М.ц. выкарыстоўваецца ў яўр. і інш. календарах.
т. 10, с. 312
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ашкле́лы, ‑ая, ‑ае.
Тое, што і ашклянелы. Павярнуў чалавека тварам да сябе. Нерухомыя, ашклелыя вочы бліснулі ў святле месяца страшнай таямнічасцю і як бы ў нечым мяне папікнулі. Сачанка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Месяндзовы ’медны’, ’жоўтага колеру’ (Інстр. II, Булг., Жд. 1). Да масянжовы < масенж (гл.). Пачатковае ме‑ пад уплывам лексемы месяц у сувязі з колерам месяца, падобным да бронзы.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Настаццё, настацё ’з’яўленне маладзіка’ (карэл., Сцяшк. Сл.; зэльв., Жыв. сл., Сл. ПЗБ, Растарг.). Ад настаць ’з’явіцца’ (да стаць Уступіць’), параўн.: молодзік настае (пра першую квадру месяца, ТС).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
АН (шумер. «неба»),
Анум, Ану (акад.), у шумера-акадскай міфалогіі бог неба, адно з цэнтральных божастваў. Ан стварае сямёрку злосных дэманаў утуку і пасылае іх супраць бога месяца, каб зацямніць яго. Існуе жаночая паралель Ана — Антум.
т. 1, с. 330
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
міне́я
(гр. meniaios = месячны)
царкоўная кніга з тэкстам набажэнстваў на кожны дзень месяца.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
селенагра́фія
(ад гр. selene = Месяц + -графія)
раздзел астраноміі, які займаецца апісаннем паверхні Месяца.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)