Ма́нія1 ’псіхічны стан’, ’незвычайная цяга, слабасць да чаго-небудзь’ (ТСБМ). З польск.mania ’тс’ або з рус.мания (Крукоўскі, Уплыў, 88), якія з лац.mania < ст.-грэч.μανία ’шаленства’, ’захапленне, цяга’ < μαίνομαι ’шалею, вар’яцею’ (Брукнер, 322; Фасмер, 2, 569). Сюды ж манья́к, ст.-бел.маньякъ ’шалёны’, якое з с.-лац.maniacus ’тс’.
Ма́нія2 ’здань, прывід’ (Ян.). Укр.манія́ ’тс’, рус.паўн., усх., перм.манья́ ’прывід (звычайна ў выглядзе старой кволай жанчыны)’, варон., паўд., зах.манья́к ’прывід, які з’яўляецца перад жнеямі’, тул. ’злы дух у выглядзе знічкі’. У выніку кантамінацыі мана́ (< мані́ць) і ма́нія1. Гл. таксама маняя́.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Мані́сты1 ’духмяны’ (ваўк., лях., Сл. ПЗБ). Прыметнік да мана́ (гл.). Параўн. таксама рус.калуж.манна́ст ’прыемны пах’, манна́стый ’тонкі (пра смак, пах)’.
zadać komu fałsz — выявіць чыю фальшывасць; абвінаваціць каго ў хлусні;
2.муз. фальш; фальшывы гук;
wpadać w fałsz — фальшывіць
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
Záuberm -s, -
1) ча́ры, чаро́ўнасць, зачарава́нне
2) вядзьма́рства, ма́гія
3) разм.мана́, падма́н;
mach doch kéinen ~ не дуры́ галаву́!;
~ tréiben* вядзьма́рыць, чарава́ць; варажы́ць;
~ áusüben зачарава́ць, ачарава́ць;
das ist fáuler ~!разм. гэ́та круго́м ашука́нства!;
◊
den ~ kénnen wir! ве́даем мы гэ́тыя хі́трыкі!
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
манага́мія
(ад мана- + -гамія)
1) аднашлюбнасць, форма шлюбу, якая дазваляе быць у шлюбных адносінах аднаму мужчыне толькі з адной жанчынай (параўн.палігамія 1);
2) адносіны паміж жывёламі, калі самец на працягу доўгага часу спароўваецца з адной самкай (параўн.палігамія 2).
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
нагавары́ць, ‑вару, ‑верыш, ‑верыць; зак.
1.чаго і без дап. Сказаць многа чаго‑н. Нагаварыць непрыемнасцей. □ Дзед раптам спахапіўся і змоўк, нібы баючыся, што нагаварыў лішняга.Шуцько.Ну і гора з гэтай Касяй! Нагаворыць за траіх, Нашуміць за семярых!Агняцвет.
2.накаго і без дап. Узвесці паклёп, напляткарыць. [Папас:] — Ну і нагаварыў жа сам нехта, дык нагаварыў. Мана ўсё гэта.Галавач.— Чуў я, жаніцца збіраешся? — Маліны светла-шэрымі праніклівымі вачыма дапытліва і з хітрынкай паглядзеў на Тураўца. — Паклічаш? .. Яны сціхлі. Туравец падумаў, хто б гэта мог нагаварыць на яго.Мележ.
3.што. Запоўніць (пласцінку, плёнку і пад.) якім‑н. тэкстам. Нагаварыць пласцінку.
4.што. Разм. У забабонных людзей — нашаптаць заклінанняў на што‑н.
•••
Нагаварыць сорак бочак арыштантаў — расказаць шмат неверагодных гісторый.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
lying
I[ˈlaɪɪŋ]1.
n.
ілга́ньне n.; ілжа́, мана́, хлусьня́f.
2.
adj.
фальшы́вы; ілжы́вы, хлусьлі́вы
3.
v., present p. of lie I
I was not lying — Я не мані́ў
II[ˈlaɪɪŋ]
present p. of lie II
He was lying on the ground — Ён ляжа́ў на зямлі́
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
ІЗАТАПІ́ЧНЫ СПІН,
адзін з квантавых лікаў, які характарызуе адроны, кваркі, лептоны і некаторыя інш. элементарныя часціцы. Адрозніваюць моцны і слабы І.с., якія сваімі ўласцівасцямі нагадваюць звычайны спін у квантамеханіцы.
Моцны І.с. вызначае колькасць розных зарадавых станаў адронаў ці кваркаў у ізатапічным мультыплеце (гл.Ізатапічная інварыянтнасць). І.с. адронаў можа прымаць цэлыя і паўцэлыя значэнні: 0; 1/2; 1; 3/2... Паміж эл. зарадам Q, трэцяй праекцыяй І.с. Т3, барыённым зарадам B, дзіўнасцю S, чароўнасцю C і прыгажосцю b існуе сувязь: Q=T3+1/2(B+S+C-b). Напр., нуклону (B=l, S=0, C=0, b=0) адпавядае T3=Q-1/2, што дае Т3=1/2 для пратона (Q=l) і Т3=-1/2 для нейтрона (Q=0), т. ч. нуклон мае 2 зарадавыя станы і ўтварае ізадублет. І.с. сістэмы адронаў захоўваецца ў моцных (ядзерных) узаемадзеяннях, а Т3 — у эл.-магн. узаемадзеяннях. Слабы І.с. характарызуе лептоны, кваркі, прамежкавыя вектарныя базоны і скалярныя базоны Хігса ў дачыненні да электраслабага ўзаемадзеяння. Для кваркаў і лептонаў прымае значэнні: 0; 1/2. Паміж эл. зарадам Q, трэцяй праекцыяй слабага І.с. T3w і слабым гіперзарадам Yw існуе сувязь: Q=T3w+1/2Yw (абагульненая ф-ла Гел-Мана—Нішыджымы). Слабы І.с. дазваляе правесці класіфікацыю лептонаў і кваркаў і дакладна вызначыць законы электраслабага ўзаемадзеяння ўсіх элементарных часціц.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
Ма́нна1 ’ежа’, таксама ў выразе: манна нябесная (біблейскі, (разм.), ’манныя крупы’ (ТСБМ, смарг., Сл. ПЗБ). Укр.манна (небесна) ’тс’, рус.манна ’манна нябесная’, ст.-рус.мана, манна, маньна ’манна’, ст.-слав.ман(ъ)на; маньна (Пацлава, Paleoslov., 120). З грэч.μάννα ’ежа’, якое з арам.mannā́ ’дар, ежа’. У зах.-слав. мовах mana, manna з с.-лац.manna, якое таксама з грэч. мовы. Разглядаючы італ.manna Бацісці–Алесьё (3, 2351), дапускаюць, што біблейская манна суадносіцца з раслінай Lecanora esculenta (гл. манна2).
Ма́нна2 ’маннік наплываючы, Glyceria fluitans (L.) R. Br.’, ’застылы сок гэтай і некаторых іншых раслін’ (маг., Кіс.; ТСБМ). Укр.манна, манна трава, маннова трава, польск.manna, mannianka, słodycz ’маннік’, чэш.manna, польск.manna samorodna ’расічка, Digitaria, рус.манна, славац.manna jeḋla ’манна ядомая, Lecanora esculenta’ і інш. — да прасл.mana (гл. мані́цы). Раней у жыцці старажытных славян (на Беларусі нават і ў XIX ст.) маннік шырока выкарыстоўваўся ў ежы ў выглядзе каш, а з застылага соку, які збіралі перад узыходам сонца, рабілі напіткі («мяды»), параўн. рус.мёд из манны (Махэк, Jména rostl., 280 і 294).