заплё́хаць

‘пачаць утвараць гукі, стукаючы па вадзе, падаючы ў ваду; калыхнуцца з пляскам; забурліць’

дзеяслоў, непераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. заплё́хаю заплё́хаем
2-я ас. заплё́хаеш заплё́хаеце
3-я ас. заплё́хае заплё́хаюць
Прошлы час
м. заплё́хаў заплё́халі
ж. заплё́хала
н. заплё́хала
Загадны лад
2-я ас. заплё́хай заплё́хайце
Дзеепрыслоўе
прош. час заплё́хаўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

зача́хкаць

‘пачаць чахкаць - утвараць пры рытмічнай працы гукі, падобныя на «чах-чах»’

дзеяслоў, непераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. зача́хкаю зача́хкаем
2-я ас. зача́хкаеш зача́хкаеце
3-я ас. зача́хкае зача́хкаюць
Прошлы час
м. зача́хкаў зача́хкалі
ж. зача́хкала
н. зача́хкала
Загадны лад
2-я ас. зача́хкай зача́хкайце
Дзеепрыслоўе
прош. час зача́хкаўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

праваркава́ць

‘утварыць варкуючыя гукі (пра птушак); вымавіць што-небудзь варкуючым голасам’

дзеяслоў, пераходны/непераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. праварку́ю праварку́ем
2-я ас. праварку́еш праварку́еце
3-я ас. праварку́е праварку́юць
Прошлы час
м. праваркава́ў праваркава́лі
ж. праваркава́ла
н. праваркава́ла
Загадны лад
2-я ас. праварку́й праварку́йце
Дзеепрыслоўе
прош. час праваркава́ўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

працвірчэ́ць

‘утварыць рэзкія адрывістыя гукі (пра цвыркуноў, конікаў і некаторых птушак); праліцца струменьчыкамі’

дзеяслоў, непераходны, закончанае трыванне, незваротны, 2-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. працвірчу́ працвірчы́м
2-я ас. працвірчы́ш працвірчыце́
3-я ас. працвірчы́ць працвірча́ць
Прошлы час
м. працвірчэ́ў працвірчэ́лі
ж. працвірчэ́ла
н. працвірчэ́ла
Загадны лад
2-я ас. працвірчы́ працвірчы́це
Дзеепрыслоўе
прош. час працвірчэ́ўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

тара́хнуць

‘утварыць моцныя рэзкія гукі, грукат, шум; ударыць, разбіць каго-небудзь, што-небудзь’

дзеяслоў, пераходны/непераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. тара́хну тара́хнем
2-я ас. тара́хнеш тара́хнеце
3-я ас. тара́хне тара́хнуць
Прошлы час
м. тара́хнуў тара́хнулі
ж. тара́хнула
н. тара́хнула
Загадны лад
2-я ас. тара́хні тара́хніце
Дзеепрыслоўе
прош. час тара́хнуўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

цвырча́ць

‘утвараць рэзкія адрывістыя гукі (пра цвыркуноў, конікаў і некаторых птушак); ліцца струменьчыкамі’

дзеяслоў, непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 2-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. цвырчу́ цвырчы́м
2-я ас. цвырчы́ш цвырчыце́
3-я ас. цвырчы́ць цвырча́ць
Прошлы час
м. цвырча́ў цвырча́лі
ж. цвырча́ла
н. цвырча́ла
Загадны лад
2-я ас. цвырчы́ цвырчы́це
Дзеепрыслоўе
цяп. час цвырчучы́

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

цвырчэ́ць

‘утвараць рэзкія адрывістыя гукі (пра цвыркуноў, конікаў і некаторых птушак); ліцца струменьчыкамі’

дзеяслоў, непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 2-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. цвырчу́ цвырчы́м
2-я ас. цвырчы́ш цвырчыце́
3-я ас. цвырчы́ць цвырча́ць
Прошлы час
м. цвырчэ́ў цвырчэ́лі
ж. цвырчэ́ла
н. цвырчэ́ла
Загадны лад
2-я ас. цвырчы́ цвырчы́це
Дзеепрыслоўе
цяп. час цвырчучы́

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

язы́чны анат., лингв. язы́чный;

~ныя мы́шцы — язы́чные мы́шцы;

~ныя гу́кі — язы́чные зву́ки

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

З,

дзевятая літара бел. і некаторых інш. слав. алфавітаў. Паходзіць з кірыліцкай Ꙁ («зямля»), утворанай на аснове грэка-візант. устаўной Ζ («дзэта»). У старабел. пісьменстве абазначала гукі «з» і «з’» («законъ», «возити»). Мела таксама лічбавае значэнне «сем». У 16 ст. акрамя рукапіснай набыла друкаваную форму Паралельна з ёй, хоць і больш абмежавана, для абазначэння гукаў «з» і «з’» выкарыстоўвалася літара Ѕ («зяло»), што ўзнікла шляхам відазмянення грэка-візант. S («дыгама»). У сучаснай бел. мове абазначае шумныя звонкія шчылінныя пярэднеязычныя зычныя гукі «з» і «з’» («зара», «зіма»), а перад глухімі зычнымі ці на канцы слоў — парныя да іх па звонкасці і глухасці гукі «с», «с’» («казка» — «каска», «лезці» — «л’эс’ц’і», «мазь» — «мас’», «полаз» — «полас’»), Уваходзіць у склад дыграфа «дз» («нэндза», «радзіма»).

А.М.Булыка.

т. 6, с. 482

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

трэль

(іт. trillo)

1) муз. пералівістае дрыжачае гучанне, якое ўтвараецца хуткім чаргаваннем двух суседніх тонаў (гл. мелізмы);

2) пералівістыя гукі; частыя гукі.

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)