Verbum

анлайнавы слоўнік

period

[ˈpɪriəd]

1) час, адці́нак ча́су

He visited us for a short period — Ён гасьці́ў у нас каро́ткі час

2) эпо́ха f. (у геалёгіі)

3) пэры́яд -у m. (і ў спарто́вай гульні́)

4) кро́пка f., пункт -у m.

interj., informal

кане́ц! кро́пка!

The discussion is over, period! — Дыску́сія ско́нчаная, кро́пка!

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)

article

[ˈɑ:rtɪkəl]

1) прадме́т -у m., рэч f., праду́кт, вы́раб, тава́р -у m.

article of food — праду́кт харчава́ньня

article of furniture — прадме́т мэ́блі, мэ́баль

2) арты́кул -у m.

3) пункт -у m. (ко́дэксу, умо́вы)

leading article — перадаві́ца

4) арты́кль -я m.

Belarus(i)an nouns have no articles — Белару́скія назо́ўнікі ня ма́юць арты́кляў

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)

піке́т

(фр. piquet = калок, вяха)

1) невялікі ваенны вартавы атрад, застава (напр. конны п.);

2) група бастуючых рабочых для аховы прадпрыемства ад пранікнення штрэйкбрэхераў;

3) пункт мясцовасці, адзначаны колікам, забітым роўна з паверхняй зямлі, які служыць для ўстаноўкі на ім рэйкі пры нівеліраванні і замацаванні трасы на мясцовасці;

4) адзінка вымярэння даўжыні чыгуначных ліній;

5) старадаўняя гульня ў карты.

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)

Punkt m -es, -e

1) кро́пка, пункт;

éinen ~ sétzen [stéllen, máchen] ста́віць кро́пку

2) (у спалучэнні з указаннем часу) ро́ўна, дакла́дна;

~ vier Uhr дакла́дна ў чаты́ры гадзі́ны

3) кро́пка (геаграфічная), ме́сца

4) пункт, арты́кул;

~ für ~ пункт за пу́нктам, арты́кул за арты́кулам

5) мо́мант, ме́сца;

den wúnden ~ tréffen* закрану́ць балю́чае ме́сца, закрану́ць за жыво́е

6) спарт. ачко́;

~e hólen набіра́ць ачкі́;

~е búchen ве́сці лік ачка́м;

j-n nach ~en schlágen* перамагчы́ каго́-н. па ачка́х

7) пыта́нне;

an éinen kítzligen ~ kómmen* закрану́ць казытлі́вае пыта́нне;

◊

das ist ein ~ für sich гэ́та асо́бая спра́ва;

auf dem ~ sein [stéhen*] etw. zu tun мець наме́р зрабі́ць што-н.;

der spríngende ~ гало́ўнае, су́тнасць спра́вы

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)

с... (а таксама са..., су...), прыстаўка.

I. Ужыв. пры ўтварэнні дзеясловаў і надае ім знач.:

1. Убіранне чаго-н. з паверхні або наогул адкуль-н., напр.: ссыпаць, спілаваць.

2. Рух зверху ўніз; перамяшчэнне туды і назад, напр.: сцячы, скінуць, скаціцца, схадзіць (у краму).

3. Злучэнне:

а) змацаванне, напр.: скруціць (дрот), склеіць;

б) сканцэнтраванне ў адным месцы, напр.: ссунуць (сталы), ссяліць;

в) (звычайна з часціцай -ся) рух з розных месцаў у адзін пункт, напр., сцячыся.

4. (з часціцай -цца). Узаемнае дзеянне, напр.: спісацца, спрацавацца.

5. Выніковасць:

а) паўната, інтэнсіўнасць, наступленне якога-н. стану, напр.: ступіцца, спісацца (пра чарніла);

б) зрасходаванне ў выніку якога-н. дзеяння, напр.: скурыць (тытунь), скарміць;

в) выраб прадмета ў выніку дзеяння, напр.: скруціць (вяроўку), спячы (торт).

II. Утварае форму закончанага трывання некаторых дзеясловаў, напр.: скласці, станцаваць.

III. Ужыв. пры ўтварэнні прыслоўяў са знач. месца, напрамку, прычыны ад ускосных склонаў назоўнікаў, напр.: справа, спачатку.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

камо́ра

1. Кантрольны пункт лясніцтва (Колас. Нёманаў дар).

2. Ст.-бел. Кантора, куды ўносяцца розныя пошліны і штрафы; тамюжня; кладовая, свіран; кантора для якой-небудзь мэты (Нас. АУ).

3. Будынак для складвання сена (Староб. ДАБМ).

4. Суд (у ст.-бел. мове).

□ в. Камора Слуцк.

Беларускія геаграфічныя назвы. Тапаграфія. Гідралогія. (І. Яшкін, 1971, правапіс да 2008 г.)

ognisko

н.

1. агонь, вогнішча, касцёр;

rozłożyć ognisko — раскласці агонь;

2. фіз. фокус;

3. горан;

4. перан. ачаг, асяродак;

ognisko choroby — ачаг (асяродак) хваробы;

ognisko domowe — хатні ачаг (агмень);

niepokoju — месца канфлікту; гарачы пункт

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

widzenie

widzeni|e

н.

1. бачанне;

2. (у турме, шпіталі і да т.п.) спатканне; сустрэча;

uzyskać ~e — атрымаць дазвол на спатканне;

do ~a! — да пабачэння!;

pole ~a — поле зроку;

punkt ~a — пункт погляду (гледжання)

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

ГРАНА́ДА (Granada),

горад на Пд Іспаніі, у аўт. вобласці Андалусія, каля падножжа гор Сьера-Невада, у сутоках рэк Дара і Хеніль. Адм. ц. правінцыі Гранада. 255,2 тыс. ж. (1991). Трансп. вузел. Цэнтр раёна арашальнага земляробства. Вытв-сць ільняных і шарсцяных тканін, дываноў, лікёраў; цэм., хім. прам-сць. Цэнтр турызму. Шматлікія атэлі. Ун-т.

У гіст. крыніцах упамінаецца з 750. Цэнтр араб. княства, належала дынастыям Зірыдаў (1012—90), Альмаравідаў (1090—1156), Альмахадаў; з 1238 сталіца Гранадскага эмірата (дынастыя Насрыдаў). У 13 ст. Гранада — буйны цэнтр вытв-сці шаўковых тканін, зброі, гандлю з араб. дзяржавамі. У 1492 адваявана іспанцамі. Пасля масавага выгнання марыскаў (1568—70, 1609—10) і спынення гандл. сувязей з Усходам горад паступова заняпаў. У 18—19 ст. буйны прамысл. цэнтр. У грамадз. вайну 1936—39 Гранада — апорны пункт фаш. мяцежнікаў.

Сярэдневяковы цэнтр горада часткова рэканструяваны ў пач. 20 ст., новае буд-ва вядзецца ў паўн.-зах. напрамку ад яго. Сярод помнікаў архітэктуры: сабор (1523—1703; у інтэр’еры — познагатычныя капэлы, надмагіллі, вітражы 16 ст., шматлікія творы жывапісу і скульптуры), цэрквы — Сан-Хуан дэ лос Рэес (каля 1518, арх. Р.Фернандэс) са званіцай 13 ст., Санта-Ана (1537—63, арх. Д. дэ Сілаэ), манастыр Ла Картуха (16—18 ст.), біржа («лонха»; 1518—22), шпіталі Рэаль (1504—22), Сан-Хуан дэ Дыяс (1552—1609), шматлікія сады. У палацы Каса дэ Кастрыль (1539) Музей выяўл. мастацтва і археалогіі. На ўсх. ускраіне Гранады — палац-замак Альгамбра.

Да арт. **Гранада**. Замак-палац Альгамбра.

т. 5, с. 404

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗВЫЧА́ЙНЫЯ ДЫФЕРЭНЦЫЯ́ЛЬНЫЯ ЎРАЎНЕ́ННІ,

ураўненні адносна функцыі адной пераменнай, якая ўваходзіць у гэта ўраўненне разам са сваімі вытворнымі да некаторага парадку ўключна. Найбольшы парадак вытворнай наз. парадкам ураўнення.

Калі З.д.ў. запісана ў форме $x^{(n)} = 𝑓$ ( $t$ , $x$ , $x$ ′, ..., $x^{(n - 1)}$ ) , то кажуць, што гэта ўраўненне n-га парадку ў нармальнай форме. Згодна з тэарэмай існавання і адзінасці ў такога ўраўнення існуе і прычым толькі адно рашэнне з пачатковымі ўмовамі $x (t_{0}) = x_{1}^{0}$ , $x′ (t_{0}) = x_{2}^{0}$ ..., $x^{(n - 1)} (t_{0}) = x_{n}^{0}$ , дзе $t_{0}$ , $x_{1}^{0}$ , $x_{2}^{0}$ , ..., $x_{n}^{0}$ — адвольны пункт вобласці $D \subset R^{1 + n}$ у якой $𝑓$ ( $t$ , $x$ , ..., $x_{n}$ ) — функцыя, неперарыўная разам са сваімі вытворнымі ${𝑓 ′}_{x_{1}}$ , ${𝑓 ′}_{x_{2}}$ , ..., ${𝑓 ′}_{x_{n}}$ . Гэта азначае, што пачатковыя ўмовы цалкам вызначаюць усё мінулае і будучае той рэальнай сістэмы, якая апісваецца гэтым ураўненнем. Пры дапамозе З.д.ў. або іх сістэм мадэлююць дэтэрмінаваныя рэальныя сістэмы (працэсы). Пры гэтым стан сістэмы ў кожны момант часу $t$ павінен апісвацца канечным мноствам параметраў $x_{1}$ , ..., $x_{n}$ . Тады, каб запісаць такаю мадэль, дастаткова ў мностве станаў сістэмы, якую мадэлююць, задаць скорасці пераходу ад аднаго стану сістэмы да яе наступнага стану.

Літ.:

Еругин Н.П. Книга для чтения по общему курсу дифференциальных уравнений. 3 изд. Мн., 1979;

Петровский И.Г. Лекции по теории обыкновенных дифференциальных уравнений. 7 изд. М., 1984.

У.Л.Міроненка.

т. 7, с. 41

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)