Verbum

СА́ВУШКІН (Ігар Аляксандравіч) (н. 5.6.1935, Масква),

бел. вучоны ў галіне ядз. энергетыкі. Д-р тэхн. н. (2000). Скончыў Маскоўскі інж.-фіз. ін-т (1959). У 1963—75 і з 1983 у Ін-це ядз. энергетыкі АН Беларусі (з 1983 заг. аддзела). У 1975—83 у Мінскім пед. ін-це. З 1992 у Ін-це праблем энергетыкі Нац. АН Беларусі (заг. аддзела, з 1996 заг. лабараторыі). Навук. працы па фізіцы ядз. рэактараў, ізатопных тэхналогіях, радыяцыйным маніторынгу і ахове навакольнага асяроддзя. Распрацаваў безадходную тэхналогію атрымання радыефармакалагічнага прэпарату «Тэхнецый-99м».

Тв.:

Прикладная ядерная физика. Мн., 1980 (разам з А.​К.​Красіным, Я.​П.​Пятраевым);

Радиационно-химическая очистка сточных вод и выбросных газов. Мн., 1985 (разам з Я.​П.​Пятраевым, В.​І.​Уласавай);

Основы экологически чистой технологии получения технеция-99т. Мн., 2000.

т. 14, с. 73

СА́ЧАНКА (Іван Іванавіч) (н. 8.11.1938, в. Вялікі Бор Хойніцкага р-на Гомельскай вобл.),

бел. гісторык, публіцыст. Брат Б.​І.​Сачанкі. Д-р гіст. н. (1983), праф. (1984). У 1943 з бацькамі вывезены ў Германію. Скончыў БДУ (1965), дзе з 1970 працуе на ф-це журналістыкі (з 1978 нам. дэкана, адначасова з 1984 заг. кафедры). Даследуе публіцыстыку бел. пісьменнікаў. Адзін з аўтараў падручніка «Гісторыя беларускай журналістыкі» (1979, з Р.​В.​Булацкім, С.​В.​Говіным), адзін са складальнікаў «Хрэстаматыі па гісторыі беларускай савецкай публіцыстыкі» (1974, з Булацкім).

Тв.:

Кузьма Чорны — публіцыст. Мн., 1972 (разам з Р.​В.​Булацкім);

Хто такія беларускія «патрыёты»? Мн., 1975;

Публіцыстыка беларускіх пісьменнікаў у гады Вялікай Айчыннай вайны. Мн., 1977;

Война и публицистика. Мн., 1980;

Меридианы дружбы. Мн., 1992 (разам з А.​В.​Шарапам).

т. 14, с. 219

САЧО́К (Рыгор Іванавіч) (н. 4.9.1939, в. Зазерка Пухавіцкага р-на Мінскай вобл.),

бел. вучоны ў галіне геалогіі і геаграфіі. Д-р геагр. н. (1989). Скончыў БДУ (1960, 1970). У 1964—67 і 1978—90 у Ін-це геал. навук АН Беларусі, у 1970—78 у Бел. н.-д. геолагаразведачным ін-це. З 1990 у Ін-це праблем выкарыстання прыродных рэсурсаў і экалогіі (заг. лабараторыі). Навук. працы па выкарыстанні колькасных і матэм. метадаў і камп’ютэрнага мадэліравання ў геал. і геагр. даследаваннях, сістэмна-структурнай метадалогіі аналізу ландшафтаў Беларусі.

Тв.:

Пространственно-временная структура гидрометеорологического режима Белоруссии и прилегающих регионов. Мн., 1980;

Математико-картографическое моделирование природных условий Белоруссии. Мн., 1984 (разам з Т.​Ф.​Цурковай);

Ацэнка ўздзеянняў на навакольнае асяроддзе: Тэорыя, метадалогія, фармалізацыя. Мн., 1994 (разам з В.​В.​Калядой).

т. 14, с. 219

СЕРАДА́ (Валерый Сцяпанавіч) (5.12.1936, в. Акрыёны Петрыкаўскага р-на Гомельскай вобл. — 17.6.1997),

бел. вучоны-эканаміст. Д-р эканам. н. (1986), праф. (1987). Скончыў Бел. ін-т інжынераў чыг. транспарту (1959). У 1978—97 заг. кафедры Бел. пед. ун-та. Навук. працы па эканам. тэорыі, праблемах развіцця нар. гаспадаркі, удасканальвання вытв. адносін, якасці прадукцыі, кіравання ў сферы адукацыі.

Тв.:

Вопросы научного творчества студентов: (Методика, теория, практика). Мн., 1975 (разам з М.​І.​Базылевым);

Научно-технический прогресс и качество промышленной продукции. Мн., 1978;

Резервы развития народного хозяйства. Мн., 1986;

Экономический словарь-справочник. Мн., 1989 (разам з М.​А.​Кушыным, І.​С.​Святліцкім);

Эканамічная тэорыя. Ч. 1—3. Мн., 1994;

Экономика для всех: вопр. и размышления. Вып. 1. Мн, 1995;

Экономика и управление в сфере образования. Мн., 1999 (у сааўт.).

П.​М.​Бараноўскі.

т. 14, с. 342

СІНІ́ЦЫН (Анатоль Канстанцінавіч) (н. 5.2.1948, г. Міёры Віцебскай вобл.),

бел. вучоны ў галіне фіз. электронікі і матэм. фізікі. Д-р фіз.-матэм н. (1996), праф. (1997). Скончыў БДУ (1970). З 1970 у Ін-це цепла- і масаабмену АН Беларусі. З 1978 у Бел. ун-це інфарматыкі і радыёэлектронікі (з 1993 заг. кафедры). Навук. працы па даследаванні дынамічных працэсаў узаемадзеяння электронных патокаў з эл.-магн. палямі ў электравакуумных прыладах ЗВЧ на аснове матэм. мадэліравання і выліч. эксперыменту. Распрацаваў матэм. мадэлі і праграмы аналізу характарыстык і аптымізацыі параметраў прылад ЗВЧ.

Тв.:

Математическое моделирование и проблема оптимизации по КПД ЛБВ-0 (разам з А.​А.​Кураевым) // Зарубеж. радиоэлектроника: Успехи современ. радиоэлектроники. 1997 № 1;

Полоса и критичность условий циклотронного авторезонанса (разам з А.​А.​Кураевым, А.​У.​Шчарбаковым) // Радиотехника и электроника. 1999. Т. 44, № 7.

т. 14, с. 401

СКРЫ́ПНІК (Віталь Міхайлавіч) (н. 17.1.1936, с. Налобіха Касіхінскага р-на Алтайскага краю, Расія),

бел. вучоны ў галіне радыётэхнікі і электронікі. Д-р тэхн. н. (1983), праф. (1984). Скончыў Мінскае вышэйшае інж. радыётэхн. вучылішча ППА (1965), дзе і працаваў (у 1974—87 заг. кафедры). З 1987 у БДУ, з 1996 прарэктар Ін-та сучасных ведаў, з 2000 — Бел. камерцыйнага ун-та кіравання. Навук. працы па тэорыі і выкарыстанні складаных радыётэхн. сістэм, распрацоўцы метадаў і спосабаў ацэнкі іх тэхн. стану, надзейнасці і даўгавечнасці.

Тв.:

Хранение радиотехнических систем в эксплуатационных условиях. М., 1984 (разам з Ю.​І.​Крычэўскім, П.​А.​Раманцом);

Альтернативные испытания малых выборок на надежность. Мн., 1986 (разам з А.​Л.​Грэчыным);

Анализ надежности технических систем по цензурированным выборкам. М., 1988 (у сааўт).

М.​П.​Савік.

т. 14, с. 474

Б’ЁРКНЕС ((Bjerknes) Якаб) (2.11.1897, Стакгольм — 7.7.1975),

нарвежскі метэаролаг. З 1931 праф. ін-та геафізікі ў Бергене (Нарвегія), э 1940 праф. ун-та ў Каліфорніі. Разам з бацькам (Вільгельмам Б’ёрнесам) сфармуляваў тэорыю цыклонаў, на якой базіруецца сучаснае прагназаванне надвор’я. Аўтар прац па дынамічнай і сінаптычнай метэаралогіі.

т. 3, с. 136

АДРА́СТ,

у грэч. міфалогіі цар Аргаса. Узначальваў няўдалы паход на Фівы і выратаваўся дзякуючы хуткасці свайго боскага каня. Удзельнічаў у пераможным паходзе эпігонаў на Фівы, у якім страціў сына Эгіялея і памёр ад гора. Паводле другога міфа, Адраст кінуўся ў агонь разам з сынам Гіпаноем.

т. 1, с. 136

БУСЛА́ЕЎ (сапр. Бутэнка) Аляксандр Мікалаевіч

(11.4.1894, г. Міргарад, Украіна — 12.8.1976),

артыст цырка, дрэсіроўшчык ільвоў. Нар. арт. Расіі (1963). У 1929 стварыў паветраны атракцыён «Палёт на санках з-пад купала цырка» (разам з І.М.Бугрымавай). У 1940—63 працаваў з драпежнікамі. Аўтар успамінаў «Запіскі дрэсіроўшчыка ільвоў» (1965).

т. 3, с. 357

ГЕ́ЙТСХЕД (Gateshead),

горад у Вялікабрытаніі, на ПнУ Англіі, у канурбацыі Тайнсайд. Каля 100 тыс. ж. (1994). Порт на р. Тайн, разам з Ньюкаслам, з якім злучаны мастамі, утварае буйны трансп. вузел. Прам-сць: машынабудаванне, гумавая, харч., швейная, паліграфічная. Прамысл. парк Тым-Валі. Музей, маст. галерэя.

т. 5, с. 135