ПАВЕ́ ТРАНЫ ШАР ,
некіроўны (свабодны) аэрастат шарападобнай формы, які перамяшчаецца (ляціць) у напрамку паветр. плыняў. Форму шара мелі першыя аэрастаты (гл. Паветраплаванне ), потым іх пачалі рабіць выцягнутай формы. П.ш. для даследавання верхніх слаёў атмасферы наз. стратастатам .
Абалонку П.ш. робяць з прагумаванай тканіны ці пластыку, напаўняюць яе гарачым паветрам або лёгкім газам (вадародам, геліем). Да абалонкі падвешваюць кабіну — гандолу для людзей, газавых гарэлак, прылад і інш. Першы П.ш. пабудавалі франц. вынаходнікі браты Ж. і Э.Мангальф’е летам 1783, восенню адбыўся першы палёт людзей на «мангальф’еры» ў Парыжы. Больш значнае пашырэнне набылі П.ш., якія напаўнялі газам. Адным з першых на такім П.ш. падняўся ў паветра для назірання сонечнага зацьмення ў 1887 рус. вучоны Дз.І.Мендзялееў. Выкарыстоўваецца ў спарт. і навук. -пазнавальных мэтах.
Паветраны шар братоў Мангальф’е, на якім 21.11.1783 ажыццёўлены палёт над Парыжам (каля 8 км ).
т. 11, с. 468
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ра́ дзіцца , -джуся, -дзішся, -дзіцца; незак. , з кім.
1. Прасіць у каго-н. рады (у 1 знач. ).
Да бацькі заўсёды ішлі р.
2. Мець з кім-н. раду (у 2 знач. ), раіцца.
Сябры сталі р., што рабіць далей.
|| зак. пара́ дзіцца , -джуся, -дзішся, -дзіцца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
варажы́ ць , -ражу́ , -ро́ жыш, -ро́ жыць; незак.
1. Прадказваць будучае або мінулае па картах, лініях рукі і пад.
2. Меркаваць, рабіць здагадкі.
|| зак. паваражы́ ць , -ражу́ , -ро́ жыш, -ро́ жыць (да 1 знач. ) і зваражы́ ць , -ражу́ , -ро́ жыш, -ро́ жыць (да 1 знач. ).
|| наз. варажба́ , -ы́ , ж. знач. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
паску́ дзіць , -джу, -дзіш, -дзіць; незак. разм. , груб. ).
1. Пакідаць пасля сябе бруд, гадзіць.
Добрая птушка ў сваё гняздо не паскудзіць (прыказка ).
2. што . Брудзіць, пэцкаць, псаваць.
П. сцены.
3. перан. Рабіць гадасці, шкодзіць.
|| зак. напаску́ дзіць , -джу, -дзіш, -дзіць (да 1 і 3 знач. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
бо́ ўтаць , -аю, -аеш, -ае; незак. разм. ).
1. Памешваць, рухаць чым-н. у вадкасці.
Б. апалонікам.
Б. вяслом.
2. чым . Рабіць рухі з боку ў бок ці ўзад і ўперад.
Б. нагамі.
|| зак. аднакр. бо́ ўтнуць , -ну, -неш, -не; -ні.
|| наз. бо́ ўтанне , -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
смець , сме́ ю, сме́ еш, сме́ е; незак. , з інф.
1. Адважвацца, мець смеласць для чаго-н.
Не с. спрачацца.
2. Мець права на што-н.
Ніхто не смее парушаць закон.
◊
Не смей(це) (разм. ) — строгая забарона што-н. рабіць .
|| зак. пасме́ ць , -е́ ю, -е́ еш, -е́ е.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
халадзі́ ць , -ладжу́ , -ло́ дзіш, -ло́ дзіць; незак.
1. што . Рабіць халодным, ахалоджваць, астуджваць.
Раса халодзіць ногі.
2. (1 і 2 ас. звычайна не ўжыв. ), каго-што і без дап. Выклікаць адчуванне холаду.
Вецер дзьмуў у спіну і прыемна халадзіў.
Страх халадзіў кроў у жылах (перан. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
цыклява́ ць , -лю́ ю, -лю́ еш, -лю́ е; -лю́ й; -лява́ ны; незак. , што.
Рабіць гладкай, роўнай драўляную паверхню з дапамогай цыклявальнай машыны.
Ц. дошкі.
|| зак. адцыклява́ ць , -лю́ ю, -лю́ еш, -лю́ е; -лю́ й; -лява́ ны.
|| наз. цыклёўка , -і, Д М ж. і цыклява́ нне , -я, н.
|| прым. цыклява́ льны , -ая, -ае.
Ц. станок.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
чарці́ ць , чарчу́ , чэ́ рціш, чэ́ рціць; чэ́ рцім, чэ́ рціце, чэ́ рцяць; чэ́ рчаны; незак. , што.
1. Праводзіць лінію, рысу.
Ч. лініі ў сшытку.
Ч. круг цыркулем.
2. Рабіць чарцёж чаго-н.
Ч. план дома.
|| зак. начарці́ ць , -чарчу́ , -чэ́ рціш, -чэ́ рціць; -чэ́ рцім, -чэ́ рціце, -чэ́ рцяць; -чэ́ рчаны.
|| наз. чарчэ́ нне , -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
абсле́ даваць , -дую, -дуеш, -дуе; -дуй; -даваны; зак. незак. , каго-што.
1. Зрабіць (рабіць ) агляд, праверку чаго-н.
2. Уважліва азнаёміцца (знаёміцца) з чым-н. , вывучаць (вывучыць) што-н.
А. жыллёвыя ўмовы.
А. мясцовасць.
|| наз. абсле́ даванне , -я, н.
Легчы ў бальніцу на а.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
