first

[fɜ:rst]

1.

adj.

1) пе́ршы

2) найвышэ́йшы (го́лас у му́зыцы)

in the first place — перш, найпе́рш; перш-на́перш, спача́тку, у пе́ршую чаргу́

(the) first thing — як мага́ ране́й

first thing in the morning — як мага́ ране́й

2.

adv.

1) перш; ране́й, найпе́рш

First bring (me) the coffee — Пе́рш прынясі́ мне ка́ву

2) упершыню́, пе́ршы раз

3) хутчэ́й, баржджэ́й

3.

n.

1) пе́ршы -ага m., пе́ршая f., pl. пе́ршыя

2) пе́ршае ме́сца ў спабо́рніцтве або́ ко́нкурсе

3) пача́так -ку m.

the first of storm — пача́так навальні́цы

4) найвышэ́йшы го́лас або́ інструмэ́нт, які́ бярэ́ гэ́ты го́лас

at first or at the first — спача́тку

from first to last — ад пе́ршага да апо́шняга

from the first — ад са́мага пача́тку

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс) 

наглянцава́ць, ‑цую, ‑цуеш, ‑цуе; зак.

1. што. Начысціць да бляску, глянцу што‑н. Пеця перш-наперш схадзіў на раку, памыўся, затым падшыў белы падкаўперык і наглянцаваў боты. Сіняўскі.

2. чаго. Пакрыць глянцам нейкую колькасць чаго‑н. Наглянцаваць паперы.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

Абе́тка ’абяцанне’ (Нас.), рус. обет, ст.-рус. і ст.-слав. обѣтъ, укр. обіт, чэш. oběť, славац. obeť < *ob‑větъ. Царкоўнаславянскае паходжанне гэтага слова выклікае сумненні і перш за ўсё ў сувязі са словаўтваральным тыпам лексемы абет‑ка.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

рэвака́цыя

(лац. revocatio = адкліканне)

1) адкліканне дыпламатычнага прадстаўніка ці ўпаўнаважанай асобы дзяржавай або арганізацыяй, якая пасылала іх;

2) адмена перш дадзенага распараджэння, даручэння;

3) прапанова таго, хто выдаў чэк, ануляваць яго.

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)

бесхрыбе́тны, ‑ая, ‑ае.

Разм. Які мае няцвёрды характар; няўстойлівы, беспрынцыповы. [Нагорны:] «Неабходна перш за ўсё ў сабе выхаваць пільнасць, нянавісць да ворага і вялікую любоў да сваіх людзей, якія апынуліся ў няволі. Іначай, які з мяне палітбаец, — бесхрыбетны чалавек». Гурскі.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

разбалбата́цца, ‑бачуся, ‑бочашся, ‑бочацца; зак.

Пачаўшы балбатаць, захапіцца балбатнёй. І пакуль яму цырульнік Шчочку выгладзіць пяшчотна, Разбалбочацца аб гульнях, Як закончан матч суботні... Лужанін. І вось дзесь блізка, перш нясмела Зайграў глушэц і абарваўся Ды зноў зачаў, разбалбатаўся. Колас.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

самаво́льнічаць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае; незак.

Разм. Чыніць, тварыць самавольства, паступаць самавольна. — Я гэтага пакуль што не збіраюся рабіць, але калі ты [Кастрыца]хочаш чэсна працаваць, дык трэба, перш за ўсё, дакладна выконваць заданні, а не самавольнічаць, — сурова папярэдзіў Леванок. Стаховіч.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

сапе́рніцтва, ‑а, н.

Дзеянне паводле знач. дзеясл. сапернічаць; імкненне перамагчы каго‑н. у чым‑н. К пачатку 70‑х гадоў выразна вызначыліся асноўныя цэнтры імперыялістычнага саперніцтва: гэта ЗША — Заходняя Еўропа (перш за ўсё — шасцёрка краін «Агульнага рынку») — Японія. Брэжнеў.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

Пе́рва ’перш, раней; спачатку’ (калінк., З нар. сл.; Растарг., Бяльк.), ст.-бел. перво, пръвое, рус. паўн. і паўд. нерва, польск. дыял. р/rw/ ’тс’ — прыслоўе ў форме Р. скл. прыметніка *ры́УЬ ’першы’ (Карскі 2–3, 73) > нервы (гл.).

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Пе́рша ’перш-наперш’ (паст., Сл. ПЗБ), ’раней’ (беласт., Сл. ПЗБ; дзярж., Нар. сл.; Карскі, Труды; калінк., З нар. сл.; Бяльк.), прыслоўе, утворанае ад прыметніка *pьrvъ і суф. ‑ě ў польскім варыянце pierwsz‑ě, з якога і было запазычана.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)