нахлё́паць

‘утварыць характэрныя гукі (напр., ботамі), пашчоўкаць хлапушкай’

дзеяслоў, непераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. нахлё́паю нахлё́паем
2-я ас. нахлё́паеш нахлё́паеце
3-я ас. нахлё́пае нахлё́паюць
Прошлы час
м. нахлё́паў нахлё́палі
ж. нахлё́пала
н. нахлё́пала
Загадны лад
2-я ас. нахлё́пай нахлё́пайце
Дзеепрыслоўе
прош. час нахлё́паўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

папу́хкаць

‘папыхкаць - выпускаючы пару, газ, стварыць адрывістыя гукі’

дзеяслоў, непераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. папу́хкаю папу́хкаем
2-я ас. папу́хкаеш папу́хкаеце
3-я ас. папу́хкае папу́хкаюць
Прошлы час
м. папу́хкаў папу́хкалі
ж. папу́хкала
н. папу́хкала
Загадны лад
2-я ас. папу́хкай папу́хкайце
Дзеепрыслоўе
прош. час папу́хкаўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

тарата́хкаць

‘утвараць моцныя рэзкія гукі, грукат, шум (трактары таратахкаюць)’

дзеяслоў, непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. тарата́хкаю тарата́хкаем
2-я ас. тарата́хкаеш тарата́хкаеце
3-я ас. тарата́хкае тарата́хкаюць
Прошлы час
м. тарата́хкаў тарата́хкалі
ж. тарата́хкала
н. тарата́хкала
Загадны лад
2-я ас. тарата́хкай тарата́хкайце
Дзеепрыслоўе
цяп. час тарата́хкаючы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

тара́хкаць

‘утвараць моцныя рэзкія гукі, грукат, шум (трактары тарахкаюць)’

дзеяслоў, непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. тара́хкаю тара́хкаем
2-я ас. тара́хкаеш тара́хкаеце
3-я ас. тара́хкае тара́хкаюць
Прошлы час
м. тара́хкаў тара́хкалі
ж. тара́хкала
н. тара́хкала
Загадны лад
2-я ас. тара́хкай тара́хкайце
Дзеепрыслоўе
цяп. час тара́хкаючы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

цві́каць

‘пра птушак і некаторых жывёл: утвараць пэўныя гукі’

дзеяслоў, непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. цві́каю цві́каем
2-я ас. цві́каеш цві́каеце
3-я ас. цві́кае цві́каюць
Прошлы час
м. цві́каў цві́калі
ж. цві́кала
н. цві́кала
Загадны лад
2-я ас. цві́кай цві́кайце
Дзеепрыслоўе
цяп. час цві́каючы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

чо́ўкаць

‘утвараць характэрныя гукі (напр., пры глытанні)’

дзеяслоў, непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. чо́ўкаю чо́ўкаем
2-я ас. чо́ўкаеш чо́ўкаеце
3-я ас. чо́ўкае чо́ўкаюць
Прошлы час
м. чо́ўкаў чо́ўкалі
ж. чо́ўкала
н. чо́ўкала
Загадны лад
2-я ас. чо́ўкай чо́ўкайце
Дзеепрыслоўе
цяп. час чо́ўкаючы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

куда́хтаць, -хчу, -хчаш, -хча; -хчы; незак.

Пра курэй: ствараць гукі, падобныя на «куд-кудах».

|| наз. куда́хтанне, -я, н.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

надтрэ́снуты, -ая, -ае.

1. 3 невялікай трэшчынай.

Надтрэснутая шклянка.

2. перан. Які хрыпіць (пра голас, гукі).

Н. голас.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

членараздзе́льны, -ая, -ае.

Выразны, зразумелы, ясны (пра гукі мовы, пра мову).

Гаварыць членараздзельна (прысл.).

|| наз. членараздзе́льнасць, -і, ж.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

ПРАЦЯ́ГЛАСЦЬ ГУ́КА,

час, неабходны для вымаўлення гука; аб’ектыўная характарыстыка, якая разам з інш. акустычнымі параметрамі (частотным спектрам, велічынёй амплітуды і інш.) вызначае адметнасць кожнага гука маўлення. Вымяраецца з дапамогай апаратуры ў мілісекундах, ацэньваецца на слых. Вуха чалавека можа ўлоўліваць вельмі тонкія адрозненні ў П.г., што выкарыстоўваецца ў арганізацыі фанет. сістэм моў. Працяглымі лічацца зычныя гукі ў адрозненне ад імгненных, калі яны маюць адчувальную працягласць (напр., фрыкатыўныя [з], [с] у адрозненне ад выбухных [п], [к]). Працяглымі гукамі з’яўляюцца падоўжаныя зычныя, якія ўзніклі ў выніку гіст. развіцця бел. мовы ў пэўных пазіцыях слова са спалучэння зычных (напр., насе[н’:]е, вясе[л’:]е). Больш працяглыя ў параўнанні з ненаціскнымі ў бел. мове — націскныя галосныя. У моўнай плыні адны і тыя ж гукі могуць мець розную працягласць, што выкарыстоўваецца для перадачы ўнутры- і знешнямоўнай інфармацыі. Ва ўсіх мовах П.г. ўжываецца для інтанацыйнай арганізацыі маўлення. У некат. мовах існуюць парныя па даўжыні гукі, з дапамогай якіх словы адрозніваюцца паводле сэнсу (чэш., ням., англ., венгерская мовы). Гукі маюць розную працягласць у залежнасці ад тэмпу і стылю маўлення, эмацыянальнага стану размоўцы, яго індывідуальных псіхафіз. і сац. асаблівасцей.

Літ.:

Фанетыка беларускай літаратурнай мовы. Мн., 1989;

Выгонная Л.Ц. Інтанацыя. Націск Арфаэпія. Мн., 1991.

Л.​Ц.​Выгонная.

т. 13, с. 34

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)