перабіва́цца
дзеяслоў, непераходны, незакончанае трыванне, зваротны, 1-е спражэнне
| Цяперашні час |
|---|
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
перабіва́юся |
перабіва́емся |
| 2-я ас. |
перабіва́ешся |
перабіва́ецеся |
| 3-я ас. |
перабіва́ецца |
перабіва́юцца |
| Прошлы час |
|---|
| м. |
перабіва́ўся |
перабіва́ліся |
| ж. |
перабіва́лася |
| н. |
перабіва́лася |
| Загадны лад |
|---|
| 2-я ас. |
перабіва́йся |
перабіва́йцеся |
| Дзеепрыслоўе |
|---|
| цяп. час |
перабіва́ючыся |
Крыніцы:
dzsl2007,
krapivabr2012,
piskunou2012,
sbm2012,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
перабіва́цца несов.
1. (ломаться от удара) перела́мываться;
2. разг. (преодолевать нужду) перебива́ться;
1, 2 см. перабі́цца 2, 3;
3. страд. перебива́ться; перекола́чиваться; перешиба́ться; перегора́живаться; прерыва́ться; см. перабіва́ць;
◊ п. з хле́ба на квас — перебива́ться с хле́ба на квас
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
перабіва́цца, ‑аюся, ‑аешся, ‑аецца; незак.
1. Незак. да перабіцца.
2. Зал. да перабіваць.
•••
Перабівацца з вады на хлеб (з хлеба на квас) — жыць бедна, галадаючы.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
перабі́цца², -б’ю́ся, -б’е́шся, -б’е́цца; -б’ёмся, -б’яце́ся, -б’ю́цца; зак. (разм.).
Сяк-так перажыць некаторы час у нястачы.
П. да зарплаты.
|| незак. перабіва́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца.
З вады на хлеб, або на квас п. (жыць бедна, галадаючы; разм.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
перебива́ться
1. (преодолевать нужду) разг. перабіва́цца, перакі́двацца;
2. страд. забіва́цца; бі́цца, разбіва́цца; перабіва́цца; перапыня́цца; перахо́плівацца; узбіва́цца; абіва́цца на́нава; см. перебива́ть.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
прабаўля́цца, ‑яюся, ‑яешся, ‑яецца; незак.
Разм. Здабываць сродкі на пражыццё; карміцца, перабівацца. Другія браты не мелі сталай работы, прабаўляліся выпадковымі заробкамі. Лынькоў.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
прерыва́ться
1. (приостанавливаться) перапыня́цца;
2. страд. перапыня́цца; перабіва́цца; перарыва́цца; см. прерыва́ть;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
квас, ‑у, м.
1. Кіславаты напітак, прыгатаваны на вадзе з хлеба, сухароў або жытняй мукі з соладам. Хлебны квас. □ [Сынклета Лукінічна] прынесла поўны гладыш пахучага пеністага квасу. Шамякін. Прыемна пахне хлебны квас Ад рошчыны ў дзяжы. Хведаровіч. // Шыпучы напітак з вады і ягад, фруктаў або мёду.
2. Абл. Кіслая страва з буракамі, грыбамі і інш., гатаваная на гэтым напітку. [Пніцкі] прысеў да нізенькага стала, пасёрбаў з гаршка ўчарашняга квасу з грыбамі. Чорны.
•••
Перабівацца з хлеба на квас гл. перабівацца.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
квас, -у, мн. -ы́, -о́ў, м.
Кіславаты напітак, прыгатаваны на вадзе з хлеба з соладам, а таксама з фруктаў, ягад.
К. з каліны.
◊
Перабівацца з хлеба на квас — жыць бедна, галадаючы.
|| памянш. квасо́к, -ску́, м.
|| прым. ква́сны, -ая, -ае.
◊
Квасны патрыятызм (уст., неадабр.) — няправільнае, агульнае ўсхваленне ўсяго свайго, нават адсталых форм жыцця і побыту, і ганьбаванне ўсяго чужога.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
*Прыкасці́ць, прыкосці́ць ’зрабіць дрэнным, слабым, нікчэмным’ (ТС). Прэфіксальнае ўтварэнне ад касці́ць ’смяціць (на падлогу); псаваць’ (гл.), сюды ж касці́цца ’мучыцца, перабівацца’ з далейшым пашырэннем значэння. Беспрэфіксальныя дзеясловы ўзыходзяць да прасл. *kastiti (sę).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)