наве́рх, прысл.
1. На верхнюю частку чаго-н., у напрамку да верху чаго-н.
Падняцца н.
Смала выступіла н.
2. прыназ. з Р. Выражае прасторавыя адносіны: ужыв. пры абазначэнні прадмета, асобы, на верхнюю частку якіх ці паверх якіх накіравана дзеянне.
Накінуць плашч н. сукенкі.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
наве́рх
прыслоўе
| станоўч. |
выш. |
найвыш. |
| наве́рх |
- |
- |
Крыніцы:
krapivabr2012,
prym2009,
sbm2012,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
наве́рх
прыназоўнік
Крыніцы:
krapivabr2012,
sbm2012,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
наве́рх нареч. наве́рх; (вверх) уго́ру;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
наве́рх
1. нареч. (на верхнюю часть чего-л.) наве́рх;
занясі́це н. — занеси́те наве́рх;
вы́лезці з я́мы н. — вы́лезть из я́мы наве́рх;
2. нареч. (ввысь) наве́рх, вверх;
гля́нуць н. — взгляну́ть наве́рх (вверх);
3. нареч. нару́жу;
вы́вернуць шэ́рсцю н. — вы́вернуть ше́рстью нару́жу;
смала́ вы́ступіла н. — смола́ вы́ступила нару́жу;
4. нареч., горн. на-гора́;
5. нареч., перен. наве́рх, нару́жу;
пра́ўда ўсплыве́ н. — пра́вда всплывёт наве́рх (нару́жу);
6. предлог с род. пове́рх;
н. саро́чкі — пове́рх соро́чки;
◊ усплы́ць (вы́йсці) н. — всплыть (вы́йти) на пове́рхность, (нару́жу)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
наве́рх,
1. прысл. На верхнюю частку чаго‑н., у напрамку да верху чаго‑н. Усеўся зубр бліскучы Наверх на радыятар. Аўрамчык. Мільёны вялікіх і дробненькіх рыб Наверх усплываюць, ныраюць углыб. Глебка. // На верхні паверх. І тут раптам абставіны змяніліся: мяне перавялі працаваць наверх, на кухню. Даніленка.
2. прысл. На знешні бок; з сярэдзіны на паверхню. Смала выступіла наверх. □ Мядзведзя граў хлапчук.., апрануты ў вывернуты шэрсцю наверх кажух. Бядуля. // перан. На паверхню. Праўда выйдзе наверх.
3. прыназ. з Р. Выражае прасторавыя адносіны: ужываецца пры абазначэнні прадмета, асобы, на верхнюю частку якіх ці паверх якіх накіравана дзеянне. [Букрэй] сядзеў на бярвеннях каля агню, накінуўшы наверх салдацкага шыняля яшчэ болей шырокае, чым ён сам, шляхецкае футра з шырачэзным каўняром. Колас.
•••
Выйсці (усплыць) наверх гл. выйсці.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
тарбасы́, -о́ў, адз. то́рбас, -а, м.
Мяккія боты з аленевых шкур шэрсцю наверх.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
кучо́мка, -і, ДМ -мцы, мн. -і, -мак, ж.
Шапка футрам наверх.
К. на вочы напаўзае.
|| прым. кучо́мачны, -ая, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
нару́жу нареч. (наверх) наве́рх; (во двор) надво́р; разг. во́нкі;
вы́йти нару́жу а) вы́йсці надво́р; б) перен. вы́йсці наве́рх, вы́явіцца;
де́ло вы́шло нару́жу спра́ва вы́йшла наве́рх (вы́явілася).
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ватру́шка, -і, ДМ -шцы, мн. -і, -шак, ж.
Пірог, булка з загнутымі наверх краямі і тварагом пасярэдзіне.
|| прым. ватру́шачны, -ая, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)