ліхама́нка, -і, ДМ -нцы, ж.
1. Хваравіты стан, які суправаджаецца гарачкай і дрыготкай.
Трэсціся як у ліхаманцы.
2. перан. Узбуджаны, трывожны стан, празмерна паспешлівая дзейнасць.
Біржавая л.
3. разм. Трасца (малярыя).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ліхама́нка
назоўнік, агульны, неадушаўлёны, неасабовы, жаночы род, 2 скланенне
|
адз. |
| Н. |
ліхама́нка |
| Р. |
ліхама́нкі |
| Д. |
ліхама́нцы |
| В. |
ліхама́нку |
| Т. |
ліхама́нкай
ліхама́нкаю |
| М. |
ліхама́нцы |
Крыніцы:
krapivabr2012,
nazounik2008,
piskunou2012,
sbm2012,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
ліхама́нка ж., прям., перен. лихора́дка;
○ жо́ўтая л. — жёлтая лихора́дка;
бало́тная л. — боло́тная лихора́дка;
крапі́ўная л. — крапи́вная лихора́дка;
сянна́я л. — сенна́я лихора́дка
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ліхама́нка, ‑і, ДМ ‑нцы; Р мн. ‑нак; ж.
1. Хваравіты стан, які суправаджаецца гарачкай і дрыготкай. Прастудная ліхаманка.
2. Разм. Малярыя, трасца. — Прыходзіла цётка Рамэ, — сказаў Хоці. — Яна гаварыла, што ў цябе ліхаманка і табе трэба хіна... Арабей.
3. перан. Узбуджаны, трывожны стан; празмерна паспешлівая, гарачкавая дзейнасць. Біржавая ліхаманка. □ Ніхто нічога не ведаў,.. і кардон калаціла ліхаманка трывогі і жаху. Караткевіч.
•••
Балотная ліхаманка — тое, што і малярыя.
Жоўтая ліхаманка — вострая заразная хвароба, якая распаўсюджана ў трапічных краінах.
Крапіўная ліхаманка (уст.) — тое, што і крапіўніца.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Ліхама́нка ’хваравіты стан з гарачкай і дрыготкай’, ’малярыя, трасца’, ’гарачкавая дзейнасць’ (Гарэц., Касп., ТСБМ, Растарг.; паўд.-усх., КЭС), укр. харк. лихома́нка, рус. лихома́нка ’тс’, ’ліхадзейка’, ’хлус’, ’благі чалавек’, ’пракуда’. Бел. слова прымыкае да рус. моўнага арэалу, у якім гэта лексема з’яўляецца табуістычнай назвай ад лихоманка ’круцелька, ашуканка’, лихома́нить ’прыносіць зло, бяду’, рус. лихоман, кур. ’д’ябал’, усх. ’махляр’, паўн.-дзв. ’вар’ят’, ст.-рус. лихоманъ ’тс’, укр. палес. лихо́ма ’бяда, цяжкае становішча’, лихоманка ’ліхаманка’, польск. lichman ’мот’. Прасл. lixomanъ (Трубачоў, Эт. сл., 15, 93). Да lixo > лі́ха і maniti > мані́ць (гл.) (Зяленін, Табу, 2, 77; Фасмер, 2, 505).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
ку-ліхама́нка
назоўнік, агульны, неадушаўлёны, неасабовы, жаночы род, 2 скланенне
|
адз. |
| Н. |
ку-ліхама́нка |
| Р. |
ку-ліхама́нкі |
| Д. |
ку-ліхама́нцы |
| В. |
ку-ліхама́нку |
| Т. |
ку-ліхама́нкай
ку-ліхама́нкаю |
| М. |
ку-ліхама́нцы |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
трасу́чка, -і, ДМ -чцы, ж. (разм.).
Ліхаманка, дрыжыкі ад хвалявання.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
крапі́ўны крапи́вный;
○ ~ная ліхама́нка — крапи́вная лихора́дка
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
гара́чка, -і, ДМ -чцы, ж. (разм.).
1. Ліхаманка.
2. перан. Моцнае ўзбуджэнне, азарт, захапленне або спешка ў якой-н. рабоце.
Біржавая г.
|| прым. гара́чкавы, -ая, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
крапіва́, -ы́, ж.
Травяністая расліна сямейства крапіўных з тонкімі пякучымі валаскамі на сцябле і лісці.
Нарваць крапівы.
|| прым. крапі́ўны, -ая, -ае.
○
Крапіўная ліхаманка — тое, што і крапіўніца (у 1 знач.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)