ката́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны; незак.
1. каго (што). Вазіць на чым-н. дзеля прагулкі, забавы.
К. на лодцы.
К. на машыне.
2. што. Апрацоўваць шляхам пракаткі (спец.).
К. ліставое жалеза.
|| наз. ката́нне, -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ката́ць
дзеяслоў, пераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне
| Цяперашні час |
|---|
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
ката́ю |
ката́ем |
| 2-я ас. |
ката́еш |
ката́еце |
| 3-я ас. |
ката́е |
ката́юць |
| Прошлы час |
|---|
| м. |
ката́ў |
ката́лі |
| ж. |
ката́ла |
| н. |
ката́ла |
| Загадны лад |
|---|
| 2-я ас. |
ката́й |
ката́йце |
| Дзеепрыслоўе |
|---|
| цяп. час |
ката́ючы |
Крыніцы:
dzsl2007,
krapivabr2012,
piskunou2012,
sbm2012,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
ката́ць несов.
1. ката́ть;
к. на са́нках — ката́ть на са́нках;
2. тех. ката́ть;
к. ліставо́е жале́за — ката́ть листово́е желе́зо
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ката́ць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае; незак., каго-што.
1. Вазіць на чым‑н. дзеля прагулкі, забавы. Катаць на машыне. Катаць на веласіпедзе. □ Бацька, стары неапалітанскі рыбак, меў лодку, на якой не столькі рыбачыў, колькі катаў на ўзмор’і турыстаў. Лынькоў.
2. Вазіць, перамяшчаць тое, што рухаецца пры дапамозе колаў. На гэтай дарожцы бабулі чамусьці любяць катаць каляскі з дзецьмі. Шамякін. [Юрка] доўга цешыўся сваім возікам, катаў яго па двары, пакуль не выйшла з хаты маці. Кулакоўскі.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Ката́ць ’катаць’ (у розных значэннях). Слова вядома не ва ўсіх слав. мовах (у такой форме) і этымалогія яго таксама няпэўная. Трубачоў (Эт. сл., 9, 162) параўноўвае балг. дыял. ка́там ’хадзіць на справах, гаспадарыць’, ст.-рус. катати ’катаць’, рус. ката́ть ’вазіць і да т. п.’, ’гойдаць’, ’ляжаць хворым’, ’рабіць з бітай шэрсці’, ’валяць (абутак)’, ’гладзіць’, далей укр. ката́ти ’біць’, ката́тися ’катацца’, ката́ти ’качаць катком зямлю’, ’выціскаць ваду качаннем’, далей бел. ката́цца ’катацца’, ката́ць (дыял.) ’скручваць у трубку’. Магчыма (як зваротныя вытворныя), сюды адносяцца чэш. kat ’кат’, славац. kat, польск. kat, далей рус. дыял. кат ’калёсны след’; ’каток для ўкачвання поля’ і інш. Прасл. *katati (sę), якое суадносіцца з прасл. *kotiti (гл. каці́ць) і *katjati (гл. кача́ць). Параўн. яшчэ Фасмер, 2, 209–210.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
ката́нне ср. ката́ние; см. ката́ць, ката́цца
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ката́нне, ‑я, н.
Дзеянне паводле знач. дзеясл. катацца, катаць.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
заката́тьII сов., разг. пача́ць вазі́ць, пача́ць ката́ць.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
даката́ць
‘скончыць катаць каго-небудзь, што-небудзь’
дзеяслоў, пераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне
| Будучы час |
|---|
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
даката́ю |
даката́ем |
| 2-я ас. |
даката́еш |
даката́еце |
| 3-я ас. |
даката́е |
даката́юць |
| Прошлы час |
|---|
| м. |
даката́ў |
даката́лі |
| ж. |
даката́ла |
| н. |
даката́ла |
| Загадны лад |
|---|
| 2-я ас. |
даката́й |
даката́йце |
| Дзеепрыслоўе |
|---|
| прош. час |
даката́ўшы |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
дака́тваць
‘заканчваць катаць каго-небудзь, што-небудзь’
дзеяслоў, пераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне
| Цяперашні час |
|---|
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
дака́тваю |
дака́тваем |
| 2-я ас. |
дака́тваеш |
дака́тваеце |
| 3-я ас. |
дака́твае |
дака́тваюць |
| Прошлы час |
|---|
| м. |
дака́тваў |
дака́твалі |
| ж. |
дака́твала |
| н. |
дака́твала |
| Загадны лад |
|---|
| 2-я ас. |
дака́твай |
дака́твайце |
| Дзеепрыслоўе |
|---|
| цяп. час |
дака́тваючы |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)