бу́ры, -ая, -ае.

1. Шаравата-карычневы.

Б. вугаль.

Бурыя тарфянікі.

2. Цёмна-руды з чырванаватым адлівам (пра масць жывёл).

Б. мядзведзь.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

бу́ры

‘колер’

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. бу́ры бу́рая бу́рае бу́рыя
Р. бу́рага бу́рай
бу́рае		 бу́рага бу́рых
Д. бу́раму бу́рай бу́раму бу́рым
В. бу́ры (неадуш.)
бу́рага (адуш.)		 бу́рую бу́рае бу́рыя (неадуш.)
бу́рых (адуш.)
Т. бу́рым бу́рай
бу́раю		 бу́рым бу́рымі
М. бу́рым бу́рай бу́рым бу́рых

Крыніцы: krapivabr2012, piskunou2012, prym2009, sbm2012, tsblm1996.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

бу́ры I прил. (о цвете) бу́рый;

○ б. ву́галь — бу́рый у́голь;

б. жалязня́к — бу́рый железня́к;

б. мядзве́дзь — бу́рый медве́дь

бу́ры II, -раў (ед. бур м.) сущ., ист. бу́ры

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

бу́ры ​1, ‑ая, ‑ае.

Шаравата-карычневы. Бурыя скалы. Бурыя тарфянікі. □ Спіна ў ліня мае цёмна-бурую афарбоўку, бакі — бурыя ці зеленавата-жоўтыя з характэрным залацістым адценнем. Матрунёнак. Чорныя, як смоль, валасы і буры ад загару твар, высокі рост і магутныя плечы Арцёма вылучалі яго сярод астатніх у людскім патоку. Ваданосаў. // Цёмна-руды з чырванаватым адлівам (пра масць жывёл). Бурая карова. Буры мядзведзь.

•••

Буры жалязняк гл. жалязняк.

бу́ры ​2, ‑аў; адз. бур, ‑а, м.

Нашчадкі еўрапейскіх (пераважна галандскіх) каланістаў, якія асталяваліся на поўдні Афрыкі.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

Бу́ры. Засведчана з XVI ст. (гл. Булыка, Запазыч., 53). Рус. бу́рый (з XII ст.), укр. бу́рий, польск. bury ’цёмна-шэры’, славац. burý. Зыходзячы з геаграфіі слова, лічаць, што гэта запазычанне з усх. моў (як і многія іншыя назвы колеру): з цюрк. (тур.) bur ’рыжай масці’ < перс. bōr ’гняды, рыжай масці’. Міклашыч, Türk. El., 1, 269; Nachtr., 1, 18; 2, 90; Міклашыч, 24; Корш, AfslPh, 9, 493 і наст.; Праабражэнскі, 1, 54. Але і тут ёсць няпэўнасці (гл. Слаўскі, 1, 51; Курыловіч, PF, 10, 335–336). Іншая версія: запазычанне з лац. burrus ’багровы’ (Бернекер, 102; Мацэнаўэр, LF, 7, 17 і наст.; Брукнер, 50). Махэк₁ (51–52) лічыў, што славац. burý (аб масці валоў) < рум. bur(ă) ’вол’ (а гэта з лац. burrus) і пасля пашырылася і ў іншых слав. мовах.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

цёмна-бу́ры тёмно-бу́рый

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

чо́рна-бу́ры чёрно-бу́рый

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

чырво́на-бу́ры кра́сно-бу́рый

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

алі́ўкава-бу́ры

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. алі́ўкава-бу́ры алі́ўкава-бу́рая алі́ўкава-бу́рае алі́ўкава-бу́рыя
Р. алі́ўкава-бу́рага алі́ўкава-бу́рай
алі́ўкава-бу́рае		 алі́ўкава-бу́рага алі́ўкава-бу́рых
Д. алі́ўкава-бу́раму алі́ўкава-бу́рай алі́ўкава-бу́раму алі́ўкава-бу́рым
В. алі́ўкава-бу́ры (неадуш.)
алі́ўкава-бу́рага (адуш.)		 алі́ўкава-бу́рую алі́ўкава-бу́рае алі́ўкава-бу́рыя (неадуш.)
алі́ўкава-бу́рых (адуш.)
Т. алі́ўкава-бу́рым алі́ўкава-бу́рай
алі́ўкава-бу́раю		 алі́ўкава-бу́рым алі́ўкава-бу́рымі
М. алі́ўкава-бу́рым алі́ўкава-бу́рай алі́ўкава-бу́рым алі́ўкава-бу́рых

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

бру́дна-бу́ры

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. бру́дна-бу́ры бру́дна-бу́рая бру́дна-бу́рае бру́дна-бу́рыя
Р. бру́дна-бу́рага бру́дна-бу́рай
бру́дна-бу́рае		 бру́дна-бу́рага бру́дна-бу́рых
Д. бру́дна-бу́раму бру́дна-бу́рай бру́дна-бу́раму бру́дна-бу́рым
В. бру́дна-бу́ры (неадуш.)
бру́дна-бу́рага (адуш.)		 бру́дна-бу́рую бру́дна-бу́рае бру́дна-бу́рыя (неадуш.)
бру́дна-бу́рых (адуш.)
Т. бру́дна-бу́рым бру́дна-бу́рай
бру́дна-бу́раю		 бру́дна-бу́рым бру́дна-бу́рымі
М. бру́дна-бу́рым бру́дна-бу́рай бру́дна-бу́рым бру́дна-бу́рых

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)