*Сугалаўкі́, суголоўкі́ ’канец градак на полі’ (Выг.). Укр. су́голова, су́головок ’папярочныя барозны ў канцы ўчастка’, ’палявая сцяжынка ўздоўж поля, да якой упоперак прылягаюць іншыя ўчасткі’. Бел. (палес.) — укр. ізалекса; гл. Выгонная, Бел.-укр. ізал., 17. Да су- і галава, аформленае рознымі суфіксамі; адносна семантыкі параўн. рус. наўг. головни́к ’палявая дарожка, што ідзе цаліной па мяжы’, у аснове якой, відаць, метафара ’канец (пачатак) чаго-небудзь’, ’галава’, параўн. макед. глава ’вытокі ракі’; інакш гл. ЕСУМ, 5, 466.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Істо́та ’жывы арганізм; чалавек або жывёліна’ (ТСБМ, Сл. паўн.-зах., Гарэц., Др.-Падб.), ’сутнасць, суць’ (Др.-Падб., Гарэц.), исто́та ’сапраўднае становішча чаго-н.’ (Нас.). Рус. дыял. исто́та ’існасць, сутнасць’ (Даль), укр. істо́та ’істота’, польск. istota ’сутнасць, істота’, чэш. jistota ’пэўнасць, дакладнасць’, славен. istota ’ідэнтычнасць’. Ст.-бел. истота ’сутнасць’ (1522 г.) з польск. istota (Булыка, Запазыч.). Слаўскі (1, 470) лічыць прасл. утварэннем з суф. ‑ota ад *jьstъ (гл. існы) з зыходным значэннем ’сапраўднасць, рэчаіснасць’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
лата́к, -а́, мн. -і́, -о́ў, м.
1. Адкрыты жолаб для сцёку, ссыпання чаго-н.
2. Паўкруглае або прамавугольнае прыстасаванне ў выглядзе невялікага жолаба ў млыне для ссыпання збожжа ў жорны.
Млынавы л.
|| прым. латако́вы, -ая, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
дагрузі́ць, -гружу́, -гру́зіш, -гру́зіць; -гру́жаны; зак.
1. што. Скончыць пагрузку чаго-н.
Д. машыну.
2. Дадаць грузу да поўнай нагрузкі.
Д. бульбу ў вагон.
|| незак. дагружа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е.
|| наз. дагру́зка, -і, ДМ -зцы, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
далучы́ць, -лучу́, -лу́чыш, -лу́чыць; -лу́чаны; зак., што.
1. Прылучыць да чаго-н., прыбавіць.
Д. дакументы да справы.
2. Пазнаёміць з чым-н.
Д. дзяцей да музычнай культуры.
|| незак. далуча́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е.
|| наз. далучэ́нне, -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
дэфармава́ць, -му́ю, -му́еш, -му́е; -му́й; -мава́ны; зак. і незак., каго-што.
Змяніць (змяняць) форму чаго-н., памер якога-н. цела або яго частак уздзеяннем знешніх сіл.
|| звар. дэфармава́цца, -му́юся, -му́ешся, -му́ецца; -му́йся.
|| наз. дэфарма́цыя, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
загавары́ць², -вару́, -во́рыш, -во́рыць; -во́раны; зак., каго-што.
Уздзейнічаць на каго-, што-н. замовай, загаворам².
З. ад хваробы.
◊
Загаварыць зубы каму-н. (разм.) — наўмысна адцягнуць увагу ад чаго-н. пабочнымі размовамі.
|| незак. загаво́рваць, -аю, -аеш, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
зва́ны, -ая, -ае.
1. Які атрымаў запрашэнне.
З. госць.
2. З запрошанымі гасцямі.
З. абед.
◊
Так званы — ужыв. для выражэння ўмоўнага значэння, іранічных або адмоўных адносін да каго-, чаго-н.
Вунь яны, вашы так званыя спецыялісты.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
бег, бе́гу, м.
1. Хуткае перамяшчэнне, пры якім моцна адштурхоўваюцца нагамі ад зямлі.
Б. на месцы.
Марафонскі б. (від спартыўнага спаборніцтва).
2. перан. Наогул імклівае перамяшчэнне чаго-н.
Б. часу.
|| прым. бегавы́, -а́я, -о́е.
Бегавая дарожка.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
брусо́к, -ска́, мн. -скі́, -ско́ў, м.
1. Чатырохгранны кавалак чаго-н.
Б. мыла.
2. Вастрыльны, шліфавальны камень звычайна ў форме прадаўгаватага чатырохгранніка.
Вастрыць касу бруском.
|| памянш. брусо́чак, -чка, мн. -чкі, -чкаў, м.
|| прым. брусо́чны, -ая, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)