Муча́нка, му́чанкі, му́чаніца, му́чаныця ’каўбаса са свіной крыві і мукі, грэчневай кашы’ (драг., пін., Вешт., Сл. Брэс. і Нар. лекс.; петрык., Мат. Гом.). Да мука́ (гл.). Адпрыметнікавае ўтварэнне з суфіксам ‑к‑a (Сцяцко, Афікс. наз., 114).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Гаму́ла ’клёцкі з бульбы з салам’ (Бяльк.). Відавочна, запазычанне з польск. мовы. Параўн. польск. gomółka ’камяк; круглы сыр’ (памянш. форма да *gomola). Адсюль бел. гаму́ла. Невядома, ці сюды адносіцца ўкр. гаму́ла ’від кашы; няўдалая ежа (боршч, галушкі)’ (Грынч.)?
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
навыбіра́ць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае; зак., чаго.
1. Сабраць нейкую колькасць ўраджаю бульбы, агуркоў і пад. Навыбірае сусед кашы тры бульбы, гладкай, жаўтавата-белай, і ссыпле ў мяшок. Кулакоўскі.
2. Выбраць нейкую колькасць чаго‑н. Навыбіраць спелых яблык.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
скаваро́дка, ‑і, ДМ ‑дцы; Р мн. ‑дак; ж.
Разм. Тое, што і скаварада; невялікая скаварада. Маша, усміхнуўшыся, клапатліва падсунула бліжэй да.. [мужа] скавародку са смажаным салам. Шамякін. З кашы.. [бабка] рабіла піражкі і падсмажвала іх на скавародцы. Колас.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
разва́раны, ‑ая, ‑ае.
1. Дзеепрым. зал. пр. ад разварыць.
2. у знач. прым. Які добра ўварыўся, разварыўся. Ад кашы-канцэнтрату пахла лаўровым лістам і тлушчам, разваранай грэчкай і прыемным яловым дымам. Асіпенка. Ясачка любіла піць развараную макуху. Сабаленка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ка́ша ж., в разн. знач. ка́ша;
прасяна́я к. — пшённая ка́ша;
у яго́ ў галаве́ к. — у него́ в голове́ ка́ша;
◊ к. ў ро́це — (у каго) ка́ша во рту (у кого);
даць бяро́завай ка́шы — дать берёзовой ка́ши;
завары́лася к. — завари́лась ка́ша;
ка́шы не зва́рыш — (з кім) ка́ши не сва́ришь (с кем);
бо́ты ка́шы про́сяць — сапоги́ ка́ши про́сят;
ма́ла ка́шы еў — ма́ло ка́ши ел;
расхлёбваць ка́шу — расхлёбывать ка́шу;
ма́слам ка́шу не сапсуе́ш — посл. ка́шу ма́слом не испо́ртишь;
аржана́я к. сама́ сябе́ хва́ліць — посл. ржана́я ка́ша сама́ себя́ хва́лит
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
свари́ть сов.
1. звары́ць, згатава́ць;
2. мет. звары́ць;
◊
ка́ши (пи́ва) не сва́ришь (с кем-л.) ка́шы (пі́ва) не зва́рыш (з кім-небудзь);
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
шпурля́цца, ‑яюся, ‑яешся, ‑яецца; незак.
Разм.
1. чым. Кідацца чым‑н. адзін у аднаго. [Вучні] цягалі цяжкія кашы бульбы да буртоў, рагаталі, спявалі, шпурляліся грудкамі. Дуброўскі. // Кідаць што‑н. Вецер злосна шпурляецца Ў твары сухімі лістамі. Панчанка.
2. Зал. да шпурляць.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
прыга́рка, ‑і, ДМ ‑рцы; Р мн. ‑рак; ж.
Разм.
1. Падгарэлае месца на чым‑н. печаным, смажаным, вараным (у печы, духоўцы). Прыгарка на кашы. Бульба з прыгаркамі.
2. Спец. Тое, што прыстала, прыгарэла да паверхні чаго‑н. (у час апрацоўкі агнём); прыгар.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
катле́та, ‑ы, ДМ ‑леце, ж.
Страва з мяснога або рыбнага фаршу, запечанага ў форме прадаўгаватага піражка. Пячы катлеты. Мяса на катлеты. // Такая ж страва з агародніны або кашы. Бульбяныя катлеты. Маркоўныя катлеты. Рысавыя катлеты.
•••
Адбіўная катлета — рэберная костачка з мясам, адбітым і спечаным.
[Фр. côtelette.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)