нібы́,
1.
2.
3.
4.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
нібы́,
1.
2.
3.
4.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
про́сты, ‑ая, ‑ае.
1. Аднародны па саставу, элементарны; не складаны, не састаўны.
2. Не складаны, не цяжкі для разумення, выканання, рашэння.
3. Без асаблівых упрыгожанняў; не мудрагелісты, не вычварны.
4. Грубы па якасці; недастаткова апрацаваны.
5. Які нічым не вызначаецца сярод іншых; звычайны.
6. Звычайны, не заказны (пра пісьмо, бандэроль і пад.).
7. Няхітры, прастадушны, адкрыты, не ганарлівы.
8.
9.
10. Прамы, роўны, без выгібаў.
11. Яўны, адкрыты.
12.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
стра́ціць, страчу, страціш, страціць;
1. Застацца без каго‑, чаго‑н.
2. Марна, без карысці патраціць што‑н. дарагое, каштоўнае (час, грошы і пад.).
3. Перастаць мець што‑н., валодаць чым‑н.; не захаваць, не зберагчы што‑н.
4. Застацца часткова або поўнасцю без якіх‑н. уласцівасцей, якасцей, сувязей і пад.
5. Збіцца, згубіць (пра дарогу, сцежку і пад.).
6.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
жыць
◊ няха́й жыве́! — да здра́вствует!;
ж. душа́ ў душу́ — жить душа́ в ду́шу;
ж. як душа́ жада́е — жить в своё удово́льствие;
ж. прыпява́ючы — жить припева́ючи;
ж. як кот з саба́кам — жить как ко́шка с соба́кой;
ж. па́нам (як
жыў куры́лка! — жив кури́лка!;
загада́ў до́ўга ж. — приказа́л до́лго жить;
ж. з мазаля́ — жить со́бственным трудо́м;
ж. сваі́м ро́зумам — жить свои́м умо́м;
ж. сяго́нняшнім днём — жить сего́дняшним днём;
ж. чужы́м ро́зумам — жить чужи́м умо́м;
з ваўка́мі ж. — па-во́ўчы выць —
го́ра му́чыць ды ж. ву́чыць —
ж. як набяжы́ць —
век жыві́ — век вучы́ся —
жывём, хлеб жуём —
у го́ры ж. ды з пе́рцам е́сці —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
быть
быть (чему) быць (чаму), а чаще переводится глаголом быть в соответствующем лице будущего времени;
быть бу́ре бу́дзе бу́ра, быць бу́ры;
быть тебе́ бу́дзеш ты, быць табе́;
будь (в знач.: если бы) калі́ б… быў (была́, было́), каб… быў (была́, было́);
будь он учёным, он бы… калі́ б (каб) ён быў вучо́ным, ён бы…;
не будь калі́ б не быў (не была́, не было́);
не будь у него́ друзе́й, он бы… калі́ б (каб) не было́ ў яго́ сябро́ў, ён бы…;
будь то (в знач.: всё равно кто, что) няха́й гэ́та, няха́й гэ́та бу́дзе (
будь то сам профе́ссор няха́й гэ́та (бу́дзе) сам прафе́сар, ці гэ́та (бу́дзе) сам прафе́сар,
◊
будь, что буде́т а ўжо ж што бу́дзе, няха́й бу́дзе, што бу́дзе; што бу́дзе, то́е бу́дзе;
была́ не была́ было́ не было́, ці
как бы то ни́ было як бы там ні было́;
и был тако́в то́лькі яго́ і ба́чылі, і знік;
быть по сему́
как быть? што рабі́ць?;
ста́ло быть зна́чыць, выхо́дзіць;
так и быть няха́й бу́дзе так, (ладно) до́бра;
на́до быть (вероятно) ма́быць, напэ́ўна, му́сіць.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
скупы́, ‑ая, ‑ое.
1. Празмерна, да прагнасці ашчадны (пра чалавека).
2.
3.
4.
5.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
суд, ‑а і ‑у,
1. ‑а,
2. ‑а,
3. ‑а,
4. ‑у,
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
сиде́ть
сиде́ть на сту́ле сядзе́ць на крэ́сле;
сиде́ть в ко́мнате сядзе́ць у пако́і;
сиде́ть без де́ла сядзе́ць без рабо́ты (спра́вы);
кора́бль сиди́т глубоко́ карабе́ль сядзі́ць глыбо́ка;
хле́бы сидя́т в печи́ хлеб сядзі́ць у пе́чы;
сиде́ть в тюрьме́ сядзе́ць у турме́;
но́вый костю́м сиде́л на нём хорошо́ но́вы касцю́м сядзе́ў на ім до́бра;
сиде́ть на я́йцах сядзе́ць на я́йках;
сиде́ть над кни́гой сядзе́ць над кні́гай;
◊
сиде́ть на ше́е (у кого-л.) сядзе́ць на ка́рку (на шы́і) (у каго-небудзь);
сиде́ть у мо́ря и ждать пого́ды чака́ць з мо́ра надво́р’я;
сиде́ть ба́рином сядзе́ць як
сиде́ть гвоздём сядзе́ць як стрэ́мка;
сиде́ть го́лодом сядзе́ць го́ладам;
сиде́ть в де́вках сядзе́ць у дзе́ўках;
сиде́ть в долга́х по́ уши сядзе́ць у даўга́х па ву́шы;
сиде́ть в печёнках у зна́кі да́цца; у ко́сці (у пе́чані) уе́сціся; вантро́бы ад’е́сці;
сиде́ть в четырёх стена́х сядзе́ць у чатыро́х сце́нах;
сиде́ть за спино́й (чьей) сядзе́ць за пляча́мі (чыімі);
сиде́ть как на иго́лках сядзе́ць як на іго́лках;
сиде́ть как имени́нник сядзе́ць як імяні́ннік;
сиде́ть как рак на мели́ сядзе́ць як рак на ме́лі;
сиде́ть ме́жду двух сту́льев сядзе́ць памі́ж двух крэ́слаў;
сиде́ть на боба́х заста́цца ні з чым;
сиде́ть сложа́ ру́ки сядзе́ць скла́ўшы ру́кі;
си́дмя́ (си́днем) сиде́ть се́дма (по́седам) сядзе́ць;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
сябе́,
Указвае на адносіны дзеяння да таго, хто яго ўтварае (дзейніка), адпавядаючы па сэнсу асабовым займеннікам любой асобы і ліку.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
хі́ба 1, ‑ы,
1. Памылка, промах, недахоп.
2. Пра фізічны недахоп.
хі́ба 2,
1. Ужываецца ў пытальных сказах, якія выражаюць сумненне ў чым‑н., недавер да чаго‑н., здзіўленне чым‑н., і па значэнню вельмі блізкія да слоў: «няўжо», «можа быць».
2. Ужываецца ў пытальных сказах для выражэння няўпэўненасці ў неабходнасці якога‑н. дзеяння і блізка па значэнню словам: «можа быць», «не варта».
3.
хі́ба 3,
1.
2.
хі́ба 4,
Ужываецца з пытальнай інтанацыяй і выражае сумненне, недавер.
хіба́ 1,
Тое, што і хі́ба 2.
хіба́ 2,
Тое, што і хі́ба 3.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)