Днець ’днець’. Лексема прасл. характару. Прасл. *dьněti: рус. днеть, укр. дні́ти, чэш. dněti, dníti і г. д. Дзеяслоў, вытворны ад слав. *dьnь ’дзень’. Падрабязны агляд у Трубачова, Эт. сл., 5, 212.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Ве́трывы ’ветраны (дзень, надвор’е)’ (Нас.). Прасл. архаізм větrivъ, утвораны ад vět‑rъ. і суф. ‑iv‑ъ. Сюды ж безасабовы выказнік ветрыва ’ветрана’ (Нас., Гарэц.); параўн. таксама рус. ве́триво, ветри́во, ве́трево ’тс’.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

◎ Наські 1 ’таварыскі’ (Ян.), наській ’нашага краю, нашага звычаю, наш’ (Нас.), ’наш, свой’ (Бяльк., Мат. Маг.). Гл. на́скі.

◎ На́ські 2: на́ські велікдзень ’наўскі вялікдзень, чацвёрты дзень велікоднага тыдня’ (ТС). Гл. на́ўскі.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

намітусі́цца сов., разг.

1. насуети́ться; намета́ться;

~сі́ўся за дзень — насуети́лся (намета́лся) за́ день;

2. (в хлопотах) насуети́ться, нахлопота́ться

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

пабо́льшаць сов.

1. увели́читься, стать бо́льше; приба́виться;

дзень ~шаў — день увели́чился (приба́вился);

2. стать крупне́е, покрупне́ть;

3. подрасти́

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

прагандлява́ць сов., в разн. знач. проторгова́ть;

п. уве́сь дзень — проторгова́ть весь день;

п. сто рублёў — проторгова́ть сто рубле́й

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

пража́ць сов., в разн. знач. прожа́ть;

жняя́ ~жа́ла ўвесь дзень — жни́ца прожа́ла весь день;

п. прахо́д — прожа́ть прохо́д

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

прамаршырава́ць сов., в разн. знач. промарширова́ть;

п. уве́сь дзень — промарширова́ть весь день;

п. па ву́ліцы — промарширова́ть по у́лице

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

скуры́ць сов. вы́курить; искури́ть;

с. папяро́ску — вы́курить папиро́ску;

за дзень ~ры́ў уве́сь тыту́нь — за день искури́л весь таба́к

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

раздзе́ць, -дзе́ну, -дзе́неш, -дзе́не; -дзе́нь; -дзе́ты; зак., каго-што.

Зняць з каго-н. адзенне.

Р. дзіця.

|| незак. раздзява́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е і (радзей) -дзяю́, -дзяе́ш, -дзяе́; -дзяём, -дзеяце́, -дзяю́ць.

|| звар. раздзе́цца, -дзе́нуся, -дзе́нешся, -дзе́нецца; -дзе́нься; незак. раздзява́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца і (радзей) -дзяю́ся, -дзяе́шся, -дзяе́цца; -дзяёмся, -дзеяце́ся, -дзяю́цца.

|| наз. раздзява́нне, -я, н.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)