узбро́іцца, -о́юся, -о́ішся, -о́іцца; зак.
1. Запасціся сродкамі для вядзення вайны, бою (зброяй, тэхнікай і пад.).
У. да зубоў.
2. перан., чым. Запасціся сродкамі для якой-н. дзейнасці.
У. новай тэорыяй.
|| незак. узбро́йвацца, -аюся, -аешся, -аецца.
|| наз. узбрае́нне, -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
узіра́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца; незак.
1. у каго-што. Вельмі ўважліва, напружана глядзець куды-н., на каго-, што-н.; углядацца.
У. ў далячынь.
У. ў твар.
2. у што. Разглядаць сябе ў чым-н., глядзецца ў што-н.
У. ў люстэрка.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
улада́р, -а́, мн. -ы́, -о́ў, м.
1. Той, хто валодае чым-н., гаспадар чаго-н.
У. маёнтка.
2. Той, хто карыстаецца неабмежаванай вярхоўнай уладай, каму ўсе падначальваюцца.
У. дзяржавы.
У. дум (перан.).
|| ж. улада́рка, -і, ДМ -рцы, мн. -і, -рак.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
уля́пацца, -аюся, -аешся, -аецца; зак. (разм.).
1. у што і чым. Абляпацца, вымазацца.
У. ў гліну або глінай.
2. у што і без дап. Трапіць у бяду, непрыемную справу.
У. ў гісторыю.
3. у каго (што). Закахацца.
У. ў хлопца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
умяша́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны; зак., у што.
1. што і чаго. Мяшаючы, дабавіць.
У. пшанічнай мукі ў жытнюю.
2. перан., каго (што). Прымусіць супраць волі ўдзельнічаць у чым-н.
У. каго-н. у брудную справу.
|| незак. уме́шваць, -аю, -аеш, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
уры́цца, -ы́юся, -ы́ешся, -ы́ецца; зак., у што.
1. (1 і 2 ас. не ўжыв.). Пранікнуць у глыб чаго-н. рыючы (пра жывёл).
2. Схавацца ў вырытым паглыбленні ці ў чым-н. сыпкім.
У. ў сена.
|| незак. урыва́цца, -а́юся, -а́ешся, -а́ецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
шып¹, -а, мн. -ы́, -о́ў, м.
1. Востраканцовы выступ, нарасць на целе некаторых жывёл.
2. Невялікі выступ на чым-н.
Чаравікі з шыпамі.
Склеіць што-н. на шыпах (устаўляючы шыпы ў пазы).
|| прым. шыпавы́, -а́я, -о́е (да 2 знач.; спец.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Ма́льскі ’амаль цэлы, які мала чым адрозніваецца ад цэлага’ (Нас.), ма́льскій ’малы’ (Юрч. Фраз. 3). Рус. мальски ’ледзь-ледзь’, мало‑мальски ’хоць трохі’, ’больш-менш’, маломальский ’самы малы, самы нязначны’. Бел.-рус. ізалекса. Можа быць утворана і ад мале́с‑ы (гл.) пры дапамозе суфікса ‑къ. Параўн. таксама серб.-харв. рэдуплікацыі mȁlomanj ’амаль не, амаль’, malàmalo ’мала’, літ. mãžmožis ’крыха, самая дробязь’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Падму́рак ’каменная або цагляная кладка пад чым-н.; фундамент’ (ТСБМ, Нас., Гарэц., Шат., Касп., Бяльк., Сл. ПЗБ), подму́рок ’тс’ (ТС), ’невялікая прыбудова да адрыны’ (Шушк.), падмуро́вак ’падмурак’ (ТСБМ, Гарэц., Касп.), падмуро́ўка ’тс’ (Касп., Янк., Жд. 2, Сл. ПЗБ), ’выступ каля печы’ (Мат. Гом.). Запазычанне з польск. podmurek, podmurówka, дзе яны з’яўляюцца дэрыватамі ад podmurować ’падвесці каменны (цагляны) фундамент’. Гл. таксама мур.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Паду́ст ’рыба сямейства карпавых’ (ТСБМ), дыял. таксама паду́ста. Рус. поду́ст, поду́с ’рыба з сямейства чабаноў’, укр. піду́ст, піду́ства ’рыба Chondrostoma nasis’, польск. podust, podusta, чэш. podousev, славац. podustva. Адсутнічае ў паўдн.-слав. м. Паводле Махэка (467), назва рыбы — гэта субстантываваны прыметнік *podusta (ryba) < usta, таму што верхняя сківіца больш тоўстая і доўгая, чым ніжняя. Гэта ж семантычная матывацыя ўжо ў Даля.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)