САВІНЫ́Х (Віктар Пятровіч) (н. 7.3.1940, с. Бярозкіны Кіраўскай вобл., Расія),

савецкі касманаўт. Двойчы Герой Сав. Саюза (1981, 1985). Герой Манголіі (1981). Лётчык-касманаўт СССР (1981). Д-р тэхн. н., прафесар. Скончыў Маскоўскі ін-т інжынераў геадэзіі, аэрафотаздымкі і картаграфіі (1969). У 1978—89 у Цэнтры падрыхтоўкі касманаўтаў імя Ю.​А.​Гагарына. З 1989 рэктар Маскоўскага ун-та геадэзіі і картаграфіі. 12.3—26.5.1981 з У.​В.​Кавалёнкам здзейсніў палёт на касм. караблі (КК) «Саюз Т-4» і арбітальнай станцыі (АС) «Салют-6» (да станцыі прыстыкоўваліся КК «Саюз-39» з У.​А.​Джанібекавым і Ж.​Гурагчам і «Саюз-40» з Л.​І.​Паповым і Д.​Прунарыў); 6.6—21.11.1985 з Джанібекавым — на КК «Саюз Т-13» і АС «Салют-7» (пасадка на КК «Саюз Т-14); 7—17.6.1988 з А.​Я.​Салаўёвым і А.​Аляксандравым (Балгарыя) — на КК «Саюз ТМ-5» і АС «Мір» па праграме «Інтэркосмас» (пасадка на КК «Саюз ТМ-4»). Ва ўсіх палётах удзельнічаў як борт-інжынер. Правёў у космасе 252,7 сут.

У.​С.​Ларыёнаў.

т. 14, с. 68

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САВА́ РЫ́БНАЯ,

птушка сям. савіных, гл. Пугач рыбны.

т. 14, с. 49

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ПУГА́Ч РЫ́БНЫ, сава рыбная (Ketupa blakistoni, або К. zeylonensis),

птушка сям. савіных атр. совападобных. Пашыраны ў Паўд.-Зах. і Усх. Азіі. Жыве ўздоўж рэк. Усюды рэдкі аселы від. Гнёзды ў дуплах, нішах скал, старых гнёздах.

Даўж. каля 70 см, размах крылаў да 2 м, маса да 4,1 кг. Апярэнне вохрыста-бурае з цёмнымі стракацінамі. Цэўка часткова апераная, пальцы голыя, з шыпікамі знізу і з бакоў. Корміцца пераважна рыбай (адсюль назва), земнаводнымі. Адкладвае 2—3 яйцы.

Пугач рыбны.

т. 13, с. 116

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

БЕ́ЛАЯ САВА́, палярная сава (Nyctea scandiaca),

птушка сям. савіных атр. совападобных. Пашырана кругапалярна, характэрна для Арктыкі і Субарктыкі: у тундрах Еўразіі, Паўн. Амерыкі і на а-вах Паўн. Ледавітага ак. Вандроўная птушка. На Беларусі вельмі рэдкі зімуючы від.

Даўж. цела 56—65 см, маса 1,4—2,5 кг. Самкі большыя за самцоў. Апярэнне белае з бураватымі стракацінамі розных памераў або э бурымі папярочнымі палоскамі. Самцы больш светлыя, чым самкі, зрэдку зусім белыя. Дзюба і кіпцюры чорныя. Радужына ярка-жоўтая. Гняздо на зямлі ў выглядзе ямкі. Корміцца мышападобнымі грызунамі, птушкамі, зайцамі.

Белая сава.

т. 3, с. 73

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

НЯЯ́СЫЦЬ БАРАДА́ТАЯ, няясыць каменная,

няясыць лапландская (Strix nebulosa),

птушка сям. савіных атр. совападобных. Пашырана ў зоне хваёвых лясоў (старых яловых і ялова-альховых) Паўн. паўшар’я. На Беларусі рэдкі аселы від, занесена ў Чырв. кнігу.

Даўж. да 84 см, маса самцоў да 800, самак да 1200 г. Апярэнне мяккае, шаравата-бурае або дымчата-шэрае, з густым малюнкам. Тваравы дыск шараваты з вузкімі цёмнымі палосамі і чорнымі плямамі пад вачыма. Пад дзюбай вял. чорная пляма — «барада» (адсюль назва). Вочы і дзюба жоўтыя. Корміцца пераважна мышападобнымі грызунамі, а таксама птушкамі, вавёркамі і інш. Нясе 2—5, зрэдку Да 7 яец.

А.​М.​Петрыкаў.

Няясыць барадатая.

т. 11, с. 423

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

БАЛО́ТНАЯ САВА́ (Asio flammeus),

птушка сямейства савіных атр. совападобных. Пашырана ў Еўразіі, Паўн. і Паўд. Амерыцы, Паўн.-Зах. і Паўд. Афрыцы. На Беларусі трапляецца на поймавых і сухадольных лугах, нізінных балотах, парослых хмызняком або лісцевым драбналессем, асушаных тарфяніках, вял. увільготненых высечках.

Даўж. цела 33—43 см, маса 260—440 г, размах крылаў 0,89—1,1 м. Афарбоўка буравата-вохрыстая, ніз цела святлейшы, з цёмнымі падоўжнымі стракацінамі. Гнёзды на зямлі, звычайна пад кустом або купінай. Нясе 3—6 яец, у гады масавага размнажэння грызуноў — 9—10. Корміцца мышападобнымі грызунамі, зрэдку жабамі, птушкамі. Каштоўная для сельскай гаспадаркі. Занесена ў Чырв. кнігу Беларусі, адзін з падвідаў — у Чырв. кнігу МСАП.

Балотная сава.

т. 2, с. 259

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ПУГАЧЫ́ (Bubo),

род птушак сям. савіных атр. совападобных. 12 відаў. Пашыраны ўсюды, акрамя Аўстраліі і Антарктыды. Жывуць у лясах, стэпах, пустынях, у гарах да выш. 4700 м. Актыўныя ўначы. На Беларусі 1 від — П. звычайны (B. bubo), рэдкая аселая і вандроўная птушка. Трапляецца часцей на Палессі ў лясах. Занесены ў Чырв. кнігу Беларусі.

Даўж. да 75 см, размах крылаў да 180 см, маса да 3,2 кг. Самкі большыя за самцоў. Апярэнне рыхлае, рыжавата-жаўтаватае ці белаватае з падоўжнымі і папярочнымі плямкамі, зверху цёмнае, знізу светла-жоўтае, пёравыя «вушкі» чорныя ці з папярочным малюнкам. Радужына вачэй чырванавата-аранжавая або карая. Дзюба і кіпцюры чорныя. Ногі моцныя, пальцы апераныя. Драпежнікі. Адкладваюць да 6 яец.

Пугач звычайны.

т. 13, с. 117

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

НЯЯ́СЫЦІ (Strix),

род птушак сям. савіных атр. совападобных. 12 відаў. Пашыраны ў Еўразіі, Амерыцы, Паўн. Афрыцы. Жывуць у лясах, гарах, парках пераважна ў дуплах, часам у чужых гнёздах, на зямлі, у норах. Аселыя. На Беларусі 3 віды: няясыць барадатая, Н. даўгахвостая, або уральская (S. uralensis), якія занесены ў Чырв. кнігу, і Н. звычайная, або шэрая (S. aluco).

Даўж. да 84 см, маса да 1,2 кг. Апярэнне густое, рыхлае, мяккае, шэрае або рыжаватае са стракацінкамі. Галава вял., круглая, тваравы дыск добра развіты. Вочы з бурай радужынай. Дзюба моцная. Крылы шырокія, закругленыя. Хвост сярэдняй даўжыні. Пальцы звычайна апераныя. Актыўныя ўначы. Кормяцца грызунамі, птушкамі, жабамі, беспазваночнымі. Нясуць 2—6, зрэдку да 8 яец.

А.​М.​Петрыкаў.

Няясыці: 1 — звычайная; 2 — даўгахвостая.

т. 11, с. 423

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ДЖАНІБЕ́КАЎ (Уладзімір Аляксандравіч) (н. 13.5.1942, с. Іскандар Ташкенцкай вобл., Узбекістан),

савецкі касманаўт. Двойчы Герой Сав. Саюза (1978, 1981). Лётчык-касманаўт СССР (1978), ген.-маёр авіяцыі (1985). Скончыў Ейскае вышэйшае авіяц. вучылішча лётчыкаў (1965). З 1970 у атрадзе касманаўтаў. 10—16.1.1978 з А.Р.Макаравым здзейсніў палёт на касм. караблі (КК) «Саюз-27» (як камандзір) і на арбітальнай станцыі (АС) «Салют-6» з прыстыкаваным да яе КК «Саюз-26» (экіпаж Ю.В.Раманенка, Г.М.Грэчка), 22—30.3.1981 з У.Д.Гурагчам — палёт на КК «Саюз-32» (як камандзір) і на АС «Салют-6» (асн. экіпаж У.В.Кавалёнак, В.П.Савіных), 24.6.—2.7.1982 з А.С.Іванчэнкавым і Ж.Л.Крэцьенам — палёт на КК «Саюз Т-6» (як камандзір) і на АС «Салют-7» (асн. экіпаж А.М.Беразавой, В.В.Лебедзеў), 17—29 7.1984 з С.Я.Савіцкай і І.П.Воўкам — палёт на КК «Саюз Т-12» (як камандзір) і на АС «Салют-7» (асн. экіпаж Л.​Дз.Кізім, У.А.Салаўёў, А.​Ю.​Ацькоў), ажыццявіў выхад у касм. прастору, 6.6—26.9.1985 з Савіных — палёт на КК «Саюз Т-13» і на АС «Салют-7». Правёў у космасе 148,67 сут.

У.А.Джанібекаў.

т. 6, с. 87

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САЮ́З МАЙСТРО́Ў НАРО́ДНАЙ ТВО́РЧАСЦІ БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз майстроў народнай творчасці,

добраахвотнае грамадскае аб’яднанне майстроў розных відаў нар. творчасці і традыц. рамёстваў, мастацтвазнаўцаў, спецыялістаў у галіне нар. мастацтва і маст. рамёстваў. Створаны ў 1992 на Рэсп. канферэнцыі Т-ва майстроў нар. творчасці Беларусі (засн. ў 1991), з 1995 наз. Бел. саюз майстроў нар. творчасці. Мэта — адраджэнне, захаванне і развіццё традыц. нар. мастацтва, узмацненне ўплыву нар. творчасці на духоўнае развіццё грамадства, спрыянне пераемнасці традыцый, прапаганда творчасці нар. майстроў і творчых калектываў. Вышэйшы кіруючы орган — Рэсп. канферэнцыя, выканаўчы — праўленне. Канферэнцыі адбыліся ў 1995, 1997, 1999, 2001. Старшыня праўлення — Я.​М.​Сахута (з 1992). Арганізуе выстаўкі, конкурсы, фестывалі і інш. формы прапаганды нар. маст. творчасці. Уваходзіць у Бел. канфедэрацыю творчых саюзаў. На 2001 у саюзе 383 чл.

Члены Беларускага саюза майстроў народнай творчасці

1992. І.​У.​Алушкін, А.​Г.​Артынская, К.​В.​Асташэвіч, Н.​П.​Багдановіч, А.​В.​Баталёў, А.​В.​Бухвалаў, Н.​М.​Давыдава, З.​І.​Зіміна, Т.​Я.​Зіміна, Л.​К.​Галоенка, Л.​Р.​Главацкая, Т.​Э.​Івашына, Дз.​Дз.​Ільінчык, А.​В.​Карась, П.​В.​Карась, М.​І.​Корабаў, Н.​М.​Кузняцова, У.​Е.​Курбан, В.​М.​Кульпін, У.​У.​Кушнер, С.​В.​Кляшчук, В.​А.​Лабачэўская, А.​С.​Ламанос, Л.​М.​Лось, А.​М.​Маголін, В.​У.​Мазюк, Т.​Г.​Мізевіч, С.​М.​Несцярэўскі, В.​А.​Паўлава, І.​М.​Паўлаў, К.​М.​Пуціліна, Т.​Р.​Разінская, І.​К.​Раманчук, В.​Я.​Салдатава, А.​В.​Салдатаў, А.​В.​Салей, С.​Р.​Саўрыцкі, Я.​М.​Сахута, У.​С.​Смірноў, А.​В.​Трыбіс, І.​Ф.​Цыглінцава.

1993. Ю.​І.​Адамовіч, Л.​А.​Акавітая, Л.​М.​Борыс, Л.​Ш.​Валеева, С.​І.​Гайдэнкорн, Ю.​В.​Галавізнін, Ж.​У.​Гардзеева, А.​А.​Гасударава, А.​А.​Глябец, У.​В.​Гулякевіч, С.​І.​Жураўская, Т.​І.​Казлова, С.​М.​Какшынскі, І.​М.​Корабава, І.​П.​Коршун, І.​С.​Коршун, І.​У.​Лагуноўская, І.​С.​Лузько, В.​М.​Лукашэвіч, З.​С.​Ляўчэня, А.​Г.​Маляўская, Ю.​А.​Мінчанкоў, Л.​А.​Мялешка, А.​В.​Новікава, М.​І.​Няхай, А.​В.​Пракаповіч, А.​Ф.​Раманоўскі, Н.​М.​Сакалова-Кубай, Г.​Ф.​Сапун, М.​К.​Сасонка, М.​Ф.​Сямашка, С.​В.​Тарайкоўская, Л.​А.​Уласенка, Л.​М.​Уласенка, В.​К.​Уласік, У.​В.​Цакуноў, В.​М.​Чырвонцава, Т.​В.​Эбелашвілі.

1994. Н.​К.​Абуховіч, Т.​П.​Агафоненка, Т.​А.​Аляксеева, Н.​А.​Асіловіч, Т.​Я.​Белая, І.​Г.​Вавілава, Л.​У.​Васіхіна, М.​В.​Васкоўскі, Н.​В.​Гусева, Н.​В.​Зямскова, У.​А.​Касатаў, В.​А.​Крэсік, Л.​Л.​Крэсік, В.​Л.​Курганаў, Л.​У.​Нікіціна. В.​К.​Палтаржыцкі, А.​Л.​Папкоўская, Т.​М.​Пугачова, Т.​А.​Рэпіна, Г.​А.​Суша, В.​В.​Трубеева, А.​А.​Уткін, І.​П.​Фёдарава, А.​Ф.​Шабуня.

1995. Н.​А.​Бандарэнка, А.​С.​Вярцінская, А.​М.​Горбаль, А.​С.​Дубіна, Г.​І.​Іванова, У.​П.​Каласкоў, А.​Ю.​Кірычак, А.​А.​Макаранка, В.​Н.​Марозава, К.​А.​Пакаліцына, М.​А.​Пратасеня, Р.​А.​Раманеня, М.​М.​Саланенка, К.​А.​Філюта, М.​У.​Харытончык, Т.​А.​Чарнета, С.​У.​Шчэрба.

1996. Г.​М.​Безбародка, М.​М.​Белая, Т.​А.​Галавачова, Т.​У.​Ганчарык, В.​Б.​Герасіменя, Дз.​М.​Зайцаў, В.​А.​Зінкевіч, Э.​У.​Зінкевіч, Т.​А.​Ільенка, Л.​Л.​Казачонак, В.​М.​Казлоўская, В.​П.​Кучынская, П.​Б.​Лагуноўская, Ю.​С.​Лосік, У.​К.​Лук’янец, З.​У.​Ляйко, Т.​І.​Палюховіч, М.​Я.​Петрасян, Н.​Я.​Петрушко, С.​А.​Пратасеня, А.​У.​Сачак, С.​А.​Уманец, Л.​А.​Царыкевіч, М.​Н.​Чарнавокая, А.​І.​Чапулёнак, Н.​М.​Якубовіч.

1997. М.​І.​Ажэль, Т.​Я.​Ажэіль, М.​А.​Анціпкіна, Л.​У.​Блохава, А.​М.​Боганева, Н.​Ф.​Бортнік, Ю.​І.​Боўда, С.​У.​Бядзерына, Л.​У.​Вакар, Н.​А.​Валынец, С.​А.​Васіленка, Г.​І.​Ганчарэвіч, М.​П.​Гільніч, В.​С.​Грыц, А.​Я.​Дабравольская, В.​П.​Дзенісевіч, В.​А.​Дзмітрук, Л.​Я.​Дзярванаў, Я.​Л.​Дзярванаў, І.​І.​Драмлюк, В.​С.​Дранковіч, В.​П.​Дунеўскі, Н.​І.​Емяльянчык, Л.​М.​Зайцава, В.​В.​Зяноўка, М.​У.​Кажанеўская, Дз.​А.​Карліёнаў, Н.​К.​Кухарава, Т.​А.​Ларыёнава, А.​В.​Макаранка, Ю.​С.​Малышэўскі, М.​А.​Маркоўскі, В.​Ю.​Маслава, У.​І.​Матукевіч, У.​К.​Мікуцкая, П.​А.​Міхасёнак, Л.​А.​Муская, А.​А.​Мускі, А.​У.​Мяцельскі, Т.​С.​Новікава, В.​А.​Пачкаева, М.​С.​Пескавая, А.​І.​Рабкоў, Л.​Е.​Раманенка, М.​Ф.​Раманюк, З.​Ф.​Рынкова, Г.​У.​Саламянка, Г.​Л.​Саланінка, І.​А.​Сікірынаў, Б.​М.​Федаровіч, А.​М.​Храмкова, К.​А.​Цітоў, Н.​Л.​Чырвонцава, Р.​Ф.​Шаура, А.​Ф.​Шон, Н.​І.​Шэйна.

1998. Т.​А.​Багдановіч, А.​П.​Высоцкі, А.​В.​Жураўлевіч, Л.​В.​Жураўлевіч, А.​С.​Івашчанка, В.​В.​Качаргіна, Н.​В.​Кошман, А.​М.​Краўчук, Ю.​Э.​Круш, І.​М.​Кулецкая, В.​В.​Лабачоў, А.​В.​Лавор, А.​М.​Лебедзеў, І.​І.​Лізура, С.​А.​Лугін, А.​В.​Мацеша, В.​Г.​Міхасёнак, М.​І.​Мядзведзь, С.​П.​Падальніцкі, В.​З.​Парашчанка, В.​В.​Пархімовіч, В.​Р.​Пісарэнка, А.​Л.​Пракоф’еў, І.​Б.​Пярвухін, Т.​А.​Пярвухіна, В.​М.​Пятровіч, Н.​Ф.​Рабунская, М.​А.​Раманоўскі, А.​П.​Рослаў, М.​М.​Рудзяк, М.​А.​Рышкевіч, У.​Б.​Сасноўскі, Л.​Я.​Сватко, М.​В.​Свірчакоў, С.​Р.​Сядун, Г.​С.​Сямёнава, Г.​А.​Удодава, Т.​М.​Хадановіч, Т.​С.​Цімошкіна, С.​У.​Цітоў, С.​С.​Чэрнікава, Ю.​Ф.​Шапавалаў.

1999. В.​А.​Александровіч, Дз.​А.​Арынін, С.​В.​Бакіноўская, М.​І.​Бруй, М.​Э.​Бялова, М.​А.​Валошчык, А.​С.​Гаўрылаў, Дз.​У.​Гром, В.​В.​Грынашка, Н.​В.​Гунько, В.​І.​Даніленка, Л.​А.​Дзяржай-Касінская, В.​В.​Дубовік, С.​А.​Дубяга, У.​А.​Жданюк, І.​М.​Завадская, В.​Г.​Іваноў, А.​В.​Кавалык, Н.​Дз.​Канановіч, В.​Б.​Каражан, А.​І.​Каровін, А.​К.​Карчміт, В.​В.​Клімчэня, К.​У.​Краско, А.​А.​Лазоўская, Г.​У.​Любімава, В.​І.​Мацнева, А.​А.​Мацюх, С.​І.​Мурзін, Р.​М.​Панфілава, Н.​І.​Панцялеева, І.​І.​Папковіч, Я.​Л.​Пракапенка, А.​В.​Пракарына, В.​М.​Раманенка, Ю.​Л.​Рубашак, І.​С.​Руткевіч, З.​С.​Сабко, В.​Б.​Самойлаў, У.​С.​Саўрыцкі, Ю.​І.​Семашкевіч, Д.​А.​Сіняўская, Т.​Ю.​Смірнова, А.​А.​Солтан, А.​З.​Тамразаў, А.​Л.​Туміловіч, Л.​В.​Ус, Т.​М.​Фяськова, Т.​М.​Хамко, А.​А.​Хоміч, Л.​У.​Чадовіч, Г.​К.​Шамрук, І.​Л.​Шарак, С.​Я.​Шор, Л.​Э.​Юша.

2000. А.​У.​Аніська, В.​Г.​Аскірка, В.​С.​Валканоўская, А.​М.​Вараб’ёў, У.​П.​Гапеенка, П.​В.​Грынашка, А.​В.​Гурэеў, М.​А.​Давыдкін, З.​У.​Казлова, В.​П.​Казлова, Н.​П.​Каспяровіч, У.​М.​Каханоўская, С.​М.​Комель, Т.​А.​Лабунова, І.​В.​Лысенка, А.​Л.​Макарава, А.​А.​Маслік, В.​М.​Мацвееў, Н.​В.​Німко, Дз.​М.​Няхай, І.​В.​Пазгалёва, Т.​В.​Пракапчук, П.​А.​Ражалоўскі, Ж.​Я.​Розум, Г.​В.​Свечнікава, М.​С.​Скляр, А.​В.​Трампас, А.​Э.​Шамро, А.​А.​Шамшэня, А.​Г.​Шапель, І.​М.​Штэфан.

2001. М.​А.​Абраменка, Ю.​А.​Андрухін, В.​В.​Байкова, А.​М.​Бараўцова, А.​А.​Белая, Д.​А.​Бельская, З.​Ф.​Беразенская, А.​П.​Бяжко, А.​А.​Вашкелевіч, С.​В.​Вішнеўскі, Л.​Г.​Гаравая, А.​А.​Гімадава, Р.​Р.​Гімадаў, Р.​А.​Грыкін, Л.​І.​Грышчанкова, Л.​Р.​Дрэбезава, А.​Я.​Дакумаў, Ю.​А.​Дубнавіцкі, М.​В.​Ермаловіч, В.​І.​Залужны, М.​І.​Калакольцаў, Т.​П.​Каласкова, Т.​Ф.​Канавалава, У.​П.​Карасёў, А.​Б.​Кірэеў, К.​В.​Круцялёва, Н.​С.​Крыварот, Г.​М.​Кутузава, М.​М.​Кучыц, А.​Ф.​Макаранкаў, Дз.​А.​Міжуй, С.​В.​Муліца, С.​П.​Паплаўская, А.​А.​Паўлаў, С.​М.​Паўловіч, Я.​Р.​Песіна, У.​М.​Пудаў, А.​С.​Пушкароў, З.​В.​Раманюк, А.​Ю.​Радзіёнаў, А.​Л.​Рудакоўская, Г.​Р.​Рудніцкая, Г.​М.​Рымдзёнак, С.​Л.​Рымдзёнак, В.​Л.​Рэут, В.​П.​Савіных, І.​Л.​Саламаціна, Н.​Л.​Саламаціна, Г.​Я.​Салдаценкава, Т.​А.​Самойленка, А.​М.​Сапега, В.​Р.​Сілкоў, В.​І.​Смірноў, І.​П.​Супрунчык, Г.​А.​Унукаў, Н.​Л.​Федарыстава, Ю.​А.​Фурс, Г.​М.​Ханяк, Т.​А.​Худзякова, Б.​Ч.​Чарняўскі, С.​І.​Якушаў, У.​Я.​Яленскі, Н.​І.​Ярмух, А.​М.​Ярош, М.​У.​Яцкевіч.

Я.​М.​Сахута.

т. 14, с. 228

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)