Verbum

РУ́СІН (Марк Аляксандравіч) (18.6.1921, г. Кінешма Іванаўскай вобл., Расія — 17.10.1977),

бел. кампазітар, педагог.

Скончыў Маскоўскі муз.-пед. ін-т імя Гнесіных (1951, кл. кампазіцыі М.​Гнесіна і А.​Хачатурана). З 1951 выкладаў у Брэсцкім муз. вучылішчы, адначасова заг. муз. часткі Брэсцкага абл. драм. т-ра. Для музыкі Р. характэрны меладызм, яркая гарманічная мова, тэатральнасць, выразнасць формы. Сярод твораў: кантата «Агні на Волзе» для салістаў, хору і сімф. арк. (1951), «Святочная уверцюра» для сімф. арк. (1957), сюіты для стр. арк. (1951, 1959), Канцэрт для балалайкі з арк. (1949), Саната для скрыпкі з фп. (1954), варыяцыі на бел. нар. тэму (1956), Паэма (1960), хары а капэла, апрацоўкі нар., у т. л. бел., песень, музыка да драм. спектакляў і інш.

Дз.​М.​Жураўлёў.

т. 13, с. 457

ПА́ВЕЛ РУСІ́Н З КРО́СНА (1470 ?, г. Кросна, Польшча — 1517),

паэт-лацініст. Гуманіст. Вучыўся ў Кракаўскім і Грэйфсвальдскім (Памеранія) ун-тах. У 1499 атрымаў ступень бакалаўра, у 1506 магістра вольных мастацтваў. У 1506—16 праф. Кракаўскага ун-та. Аўтар зборніка паэт. твораў (1509). Выдаў творы стараж.-рым. пісьменнікаў Персія Флака (1508), Сенекі (1513) са сваімі вершаванымі і празаічнымі прадмовамі. Сярод яго вучняў паэт Я.Вісліцкі, якому ён прысвяціў хвалебную элегію.

Літ.:

Дорошкевич В.И. Новолатинская поэзия Белоруссии и Литвы: Первая половина XVI в. Мн., 1979.

т. 11, с. 464

ВІСЛІ́ЦКІ (Ян) (каля 1485—1520-я г.),

паэт-лацініст ВКЛ і Польшчы. Паходзіў, верагодна, з Беларусі. Скончыў Ягелонскі ун-т у Кракаве. У 1510—12 працаваў там магістрам (у актах пазначаны як «русін»). Пісаў оды, эпіграмы, элегіі, пасланні («Ода да караля Жыгімонта», «Элегія да багародзіцы дзевы Марыі», «Эпіграма на зайздросніка»). Аўтар эпічнай гіст. паэмы «Пруская вайна» (Кракаў, 1516), 2-я кн. якой прысвечана Грунвальдскай бітве 1410, дзе ўславіў перамогу над крыжакамі, здабытую як нар. змаганне. Твор вызначаецца манументальнасцю батальных сцэн, пластычнасцю вобразаў прыроды. Паэма стаіць каля вытокаў жанру эпапеі ў бел., польск, і літ. л-рах.

Літ.:

Парэцкі Я.І. Ян Вісліцкі. Мн., 1991;

Дорошкевич В.И. Новолатинская поэзия Белоруссии и Литвы: Первая половина XVI в. Мн., 1979.

т. 4, с. 197

БЕЛАРУ́СКАЯ СТУ́ДЫЯ О́ПЕРЫ І БАЛЕ́ТА.

Існавала з кастр. 1930 да мая 1933 у Мінску. Створана на базе вышэйшага опернага класа Бел. муз. тэхнікума з мэтай падрыхтаваць адкрыццё на Беларусі т-ра оперы і балета. Кіраўнікі: дырыжор І.Гітгарц, балетмайстар Л.Крамарэўскі, хормайстар і гал. канцэртмайстар Г.Пятроў, рэжысёр-асістэнт В.Барысевіч, вакальны кансультант і педагог А.Баначыч. Пастаўлены оперы «Залаты пеўнік» М.​Рымскага-Корсакава (рэж. У.​Тазаўроўскі), «Кармэн» Ж.​Бізэ (рэж. Б.​Норд), балет «Чырвоны мак» Р.​Гліэра (усе на сцэне БДТ-1). Рэарганізавана ў сталы тэатр (гл. Дзяржаўны тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь).

Сярод студыйцаў: спевакі Л.​Александроўская, І.​Балоцін, Т.​Каліноўская (Баначыч), М.​Гульман, М.​Дзянісаў, С.​Друкер, А.​Зайцава, В.​Каліноўскі, Д.​Кроз, М.​Пігулеўскі, К.​Пуроўскі, М.​Русін, К.​Саліна, Дз.​Салохін; танцоры Я.​Вяпрынскі, С.​Дрэчын, К.​Калітоўская, Л.​Крамарэўская, Н.​Фінская, Г.​Шчолкіна.

Літ.:

Смольский Б.С. Белорусский музыкальный театр. Мн., 1963.

Б.​С.​Смольскі.

т. 2, с. 429

ДЗІЦЯ́ЧАЯ МУ́ЗЫКА музыка, адрасаваная дзіцячай аўдыторыі або прызначаная для выканання дзецьмі. Дз. м. ўласцівы вобразная дакладнасць. канкрэтнасць, інстр. творам — праграмнасць. Яе тэмы часцей за ўсё звязаны з казачнасцю, сюжэтамі ці сцэнкамі з дзіцячага жыцця. замалёўкамі роднай прыроды. Сярод чыста муз. асаблівасцей твораў для дзяцей — абагульненне праз бытавыя жанры, выкарыстанне выяўл. прыёмаў, выразнасць і прастата формы, меладычнасць, нац. акрэсленасць муз. мовы. У Дз. м. прадстаўлены амаль усе муз. жанры, аднак, улічваючы выканальніцкія магчымасці дзяцей, кампазітары адмаўляюцца ад складаных прыёмаў інстр. і вак. тэхнікі.

Узоры Дз.м. былі вядомы ўжо ў Стараж. Грэцыі (песенькі, творы для навучання ігры на аўласе і інш.). У розных народаў свету існуе дзіцячы фальклор. Уклад у развіццё Дз.м. зрабілі многія кампазітары-класікі, у т. л. І.​С.​Бах, І.​Гайдн («Дзіцячая сімфонія»), Р.​Шуман («Альбом для юнацтва» для фп.), П.​Чайкоўскі («Дзіцячы альбом» для фп.), а таксама зах.-еўрап. кампазітары 20 ст. [«Мікракосмас» Б.​Бартака (6 сшыткаў фп. п’ес, у якіх юныя музыканты далучаюцца да сучасных сродкаў выразнасці), песні і хары З.​Кодая, прызначаныя для рэалізацыі яго метаду муз. выхавання, «Музыка для дзяцей» у 5 тамах К.​Орфа, што дае аснову для калектыўнага музіцыравання дзяцей, оперы «Мы будуем горад» П.​Хіндэміта, «Маленькі трубачыст» і «Ноеў каўчэг» Б.​Брытэна, дзе шэраг роляў выконваюць дзеці]. Класікамі Дз.м. сталі С.​Пракоф’еў (фп. цыкл «Дзіцячая музыка». сімф. казка «Пеця і воўк», вак.-сімф. сюіта «Зімовы касцёр») і Дз.​Кабалеўскі (дзіцячыя лірычныя песні, 3 сшыткі фп. п’ес, кантата «Песні ранку, вясны і міру», трыяда юнацкіх канцэртаў); шырока вядомы песні Ю.​Чычкова, У.​Шаінскага, музыка да дзіцячых кінафільмаў Я.​Крылатава і інш.

Дзіцячы фальклор беларусаў побач з размоўнымі жанрамі, ўключае, калыханкі і песенькі для дзяцей старэйшага ўзросту. Нар. песні змешчаны ў найб. ранніх нац. зб-ках «Школьны спеўнік» (1920) і «Беларускі дзіцячы спеўнік» (1925) А.​Грыневіча. Інтэнсіўна і разнастайна працуюць у галіне Дз.м. бел. кампазітары. Ствараецца нац. рэпертуар для муз. т-ра. Сярод муз.-сцэн. твораў для дзяцей першая дзіцячая опера «Марынка» Р.​Пукста (паст. 1955), першая муз. камедыя «Сцяпан — вялікі пан» Ю.​Семянякі (паст. 1979), шырока вядомы балет «Маленькі прынц» Я.​Глебава (паст. 1982). З канца 1980-х г. на Беларусі ўзнікаюць тэатр. калектывы з дзіцячымі трупамі, якія значна стымулююць паяўленне дзіцячых муз.-сцэн. твораў; сярод іх: мюзікл «Пітэр Пэн» А.​Будзько (паст. 1990; Дзіцячы муз. т-р-студыя пры Нац. т-ры оперы), опера «Вясновая песня» і мюзікл «Прыгоды ў замку Алфавіт» В.​Войціка (паст. 1993 і 1996, Дзіцячы муз. т-р-студыя «Казка» пры Дзярж. т-ры муз. камедыі), опера «Мілавіца» У.​Солтана (1991). Пачынаючы з оперы «Рукавічка» М.​Чуркіна (1941, паст. 1948), развіваецца жанр радыёоперы для дзяцей («Рак-вусач» Дз.​Лукаса паводле казкі Я.​Коласа, 1941, паст. 1960; «Тараканішча» Л.​Шлег паводле К.​Чукоўскага, паст. 1973; опера «32 волаты» Н.​Усцінавай 1983, Віцебская абл. студыя тэлебачання). Значнае месца адводзіцца музыцы для дзяцей у спектаклях драм. т-раў. З Бел. рэсп. т-рам юнага гледача актыўна супрацоўнічалі Я.​Глебаў, Э.​Зарыцкі, Дзярж. т-рам лялек Беларусі — А.​Залётнеў, І.​Кузняцоў, В.​Помазаў, К.​Цесакоў, з Брэсцкім абл. т-рам лялек — М.​Русін. Муз. афармленню дзіцячых тэле- і радыёперадач, мультфільмаў вял. ўвагу аддавалі Л.​Абеліёвіч, Г.​Вагнер, Глебаў, Зарыцкі, Л.​Захлеўны, У.​Кандрусевіч, С.​Картэс, А.​Мдывані, Семяняка. У жанры вак.-сімф. і харавой музыкі найб. значныя араторыі «Запрашэнне ў краіну маленства» Глебава і «Бай прыдумаў» Картэса, кантаты «Песня згоды» Помазава і «Упарты Фама» Р.​Суруса, сюіта «Званы» М.​Васючкова і харавыя гульні «Ладачкі» В.​Кузняцова. Дасціпнасцю муз. вырашэння адметныя вак. цыклы «Вясёлыя дзіцячыя песні» Картэса, «Пра дзяцей» П.​Падкавырава, «Містэр Кваклі і іншыя» Э.​Тырманд, разлічаныя на дарослых выканаўцаў. Багата пададзена ў бел. музыцы дзіцячая хар. песня. Далучэнню дзяцей да бел. фальклору спрыяюць хар. апрацоўкі бел. нар. песень Семянякі, Цесакова, Цікоцкага, папулярныя ў дзяцей кампазіцыі У.​Дамарацкага, Ш.​Ісхакбаевай, В.​Сярых. Камерна-інстр. жанр Дз.м. прадстаўлены цыкламі праграмных мініяцюр тыпу «Дзіцячых альбомаў», «Школьных сшыткаў» для розных інстр. складаў. У рэпертуар бел. школьнікаў трывала ўвайшлі п’есы Абеліёвіча, А.​Багатырова, Вагнера, Г.​Гарэлавай, Ісхакбаевай, В.​Карэтнікава, Л.​Мурашкі, Падкавырава, Суруса, Тырманд, Усцінавай, Цесакова і інш. Асобная галіна інструктыўнай музыкі — творы, звязаныя з фалькл. элементам у спалучэнні з сучаснымі сродкамі выразнасці, у т. л. сшытак эцюдаў-карцін для цымбалаў Войціка, «Карагоды» для фп. трыо, «25 беларускіх песень і танцаў» для скрыпкі і фп., «П’есы з эпіграмамі» для балалайкі і фп., «7 п’ес у ладах» для цымбалаў і фп. Гарэлавай, «поліфанічны сшытак» для фп., «Беларускія сшыткі школьніка» для баяна і домры, сюіта-казка «Кацігарошынка» для домры і фп., цыклы «Лубочак» для трубы і фп., «Дударачка» для кларнета і фп. Шлег. Развіццё Дз.м. стымулюецца павышэннем тэхн. ўзроўню выканальніцтва і агульнай муз. культуры дзяцей, што звязана з удасканаленнем сістэмы муз. адукацыі і муз. выхавання.

Літ.:

Асафьев Б. Русская музыка о детях и для детей // Сов. музыка. 1948. № 6;

Сосновская О. Советские композиторы детям. М., 1970;

Степанцевич К., Глущенко Г. Школьникам о музыке. Мн., 1962.

Р.​М.​Аладава.

т. 6, с. 120

ПАЭ́МА (ад грэч. poiema стварэнне),

буйны вершаваны твор, у якім адлюстроўваюцца духоўна высокія праявы жыцця і абуджаныя імі моцныя аўтарскія пачуцці. Цеснае спалучэнне падзейнага (эпічнага) і эмацыянальнага (лірычнага) планаў вызначае ліра-эпічны характар П. як асноўную яе жанравую разнавіднасць; перавага эпічных ці лірычных уласцівасцей дыктуе адпаведна эпічны або лірычны яе жанр. Радзей практыкуецца драматычная паэма. У адрозненне ад рамана або аповесці П. пазбягае падрабязных апісанняў, узнімаецца над паўсядзённасцю, імкнецца да філас. асэнсавання жыцця.

Бярэ пачатак з эпапеі. Эпічная прырода П. тлумачыць такія яе сутнасныя рысы, як гераічнасць, гістарычнасць, патэтычнасць. Вядома шмат жанравых разнавіднасцей П.: гераічная, дыдактычная, рамантычная, сатырычная, бурлескная, іранічная, лірыка-драматычнай. Вядучай галіной жанру доўгі час была П. на гіст.-гераічную тэму («Вызвалены Іерусалім» Т.​Таса, «Песня пра Раланда»). Адначасова ўплывовай з’яўлялася П. з рамант. асаблівасцямі сюжэту («Віцязь у тыгровай скуры» Ш.​Руставелі), звязаная з традыцыяй пераважна рыцарскага рамана. Паступова ў П. на першым плане сцвярджаецца асобасная, маральна-філас. характарыстыка, асвойваецца фалькл. традыцыя (паэмы В.​Скота). Росквіт жанру адбываецца ў эпоху рамантызму (творы Дж.​Байрана, А.​Пушкіна, М.​Лермантава, Т.​Шаўчэнкі, А.​Міцкевіча і інш.). На змену рамант. прыйшла рэаліст. П., з большай увагай да штодзённага жыцця, пастаноўкай сац. праблем рэчаіснасці («Каму на Русі жыць добра» М.​Някрасава). Вял. поспехаў П. дасягнула ў л-ры 20 ст. (паэмы А.​Блока, С.​Ясеніна, У.​Маякоўскага, А.​Твардоўскага, Я.​Еўтушэнкі і інш.).

Бел. П. мае сувязь з агульнай усх.-слав. традыцыяй («Слова аб палку Ігаравым»), творчасцю паэтаў-лаціністаў («Песня пра зубра» Міколы Гусоўскага). Як жанр стала ўваходзіць у бел. л-ру ў новы час. Новая бел. л-ра пачыналася бурлескна-травесційнымі П., у якіх узнёсла-гераічная пафаснасць класічных канонаў пераносілася са значнай іроніяй на нар.-быт. аснову (ананімныя «Энеіда навыварат» і «Тарас на Парнасе»), Паступовая пераакцэптацыя ўвагі з учынкаў на ідэі і пачуцці садзейнічала ўзмацненню лірычнай плыні П., актуалізацыі маральна-этычнай праблематыкі, актыўнай замене эпічнай дакладнасці суб’ектыўнасцю аўтарскіх ацэнак. Сутыкненне лірычнага і эпічнага пачаткаў, барацьба выключнай асобы з лёсавызначальнымі сіламі свету пакладзена ў аснову рамант. П., узнікненне якой на Беларусі звязана з імёнамі Адэлі з Устроні («Мачыха») і В.​Дуніна-Марцінкевіча («Ідылія», «Вечарніцы»). Рамант. П. ў сваёй эвалюцыі набывае паглыблены этыка-філас. змест, трансфармуючы рэальныя малюнкі ў сімвалічныя («Бандароўна», «Магіла льва» Я.​Купалы, «Новая зямля», «Сымон-музыка» Я.​Коласа). З развіццём рэаліст. манеры пісьма ў П. замацоўваецца комплексны эстэт. аналіз духоўных і грамадска-сац. аспектаў рэчаіснасці ў іх цэласнасці. У выніку ў П. 20 ст. ўнутр. сканцэнтраванасць герояў на прыватных, інтымных праблемах спалучаецца з маштабнасцю гіст. канцэпцыі эпохі. Значная ўвага да эпічных момантаў у сучаснай П. тлумачыцца глабальнымі зрухамі ў грамадска-гіст. жыцці чалавецтва (навук.-тэхн. прагрэс, рэвалюцыі, сусв. войны, экалагічныя катастрофы), пры гэтым апісальна-апавяд. плынь абавязкова спалучаецца з узрушана-лірычнымі каментарыямі аўтара, які часцей сам з’яўляецца ўдзельнікам згаданых падзей (паэмы П.​Броўкі, А.​Куляшова, М.​Танка і інш.). На сучасным этапе П. — папулярны жанр у бел. паэтаў розных пакаленняў. Адметнасць стылю і метаду, спецыфіка вобразна-выяўленчай палітры пісьменнікаў, характар герояў і сюжэтных сітуацый абумоўліваюць наяўнасць унутрыжанравых мадыфікацый П.: эпапея («Новая зямля» Я.​Коласа), героіка-рамант. («Курган» Я.​Купалы), філас. («Яго Вялікасць» Русецкага), сатыр. («Хвядос, Чырвоны нос» К.​Крапівы), патрыят. («Беларусь» Броўкі), гіст. («Хамуціус» Куляшова), П.-рэквіем («Бабчын» М.​Мятліцкага) і г.д. Пры значным узбуйненні эпічных момантаў, ускладненых глыбокім сац.-псіхал. аналізам, узнікае П.-раман («Родныя дзеці» Н.​Гілевіча). П. зрэдку называюць празаічны твор («Чазенія» У.​Караткевіча), што абумоўлена высокай паэтычнасцю адлюстравання ці (радзей) адвольнымі аўтарскімі асацыяцыямі, што не маюць адносін да жанравай характарыстыкі твора.

2) П. ў музыцы — інстр. п’еса, лірыка-драм. або лірыка-апавяд. характару свабоднай будовы, часам праграмнага зместу. Узнікла ў муз. мастацтве ў выніку сінтэзу літ. і муз. жанраў. Звычайна пішуць для фп. або стр. смычковых інструментаў у суправаджэнні фп., зрэдку аркестра. Сярод узораў класічнай П.: П. для скрыпкі з фп. З.​Фібіха, П. для фп. «Да полымя», «Трагічная паэма», «Сатанічная паэма» А.​Скрабіна. У бел. музыцы П. стварылі для фп. П.​Падкавыраў («А зязюля кукавала»), для віяланчэлі і фп. А.​Бандарэнка («Славянская старажытнасць»), для скрыпкі з фп. М.​Русін, Тырманд, У.​Чараднічэнка і інш. Жанравае ўзбагачэнне рэпертуару для нар. інструментаў адбілася ў стварэнні П. для домры і фп., для цымбалаў і фп. М.​Літвіна, сюіты-П. для цымбалаў і фп. Тырманд. У бел. камерна-інстр. музыцы пашыраны жанравыя сінтэзы, прадстаўленыя квартэтам-П. у Падкавырава, Н.​Усцінавай, санатай-П. у К Цесакова. П. называюць таксама буйны адначасткавы, часцей праграмны, аркестравы твор (гл. Сімфанічная паэма), і вакальна-сімф. твор разгорнутай будовы, звычайна заснаваны на прынцыпе скразнога развіцця (гл. Вакальна-сімфанічная паэма). П. для голасу і фп. стварылі Л.​Абеліёвіч, Я.​Глебаў, А.​Сонін; для хору а капэла — Абеліёвіч, М.​Васючкоў, Л.​Шлег.

Літ.:

Лазарук М.А. Станаўленне беларускай паэмы. Мн., 1968;

Яго ж. Беларуская паэма ў другой палавіне XIX — пачатку XX ст. Мн., 1970;

Арочка М. Беларуская савецкая паэма. Мн., 1979;

Жаков А.Г. Современная советская поэма. Мн., 1981.

М.​А.​Лазарук, Ж.​С.​Шаладонава, Р.​М.​Аладава (музыка).

т. 12, с. 250

САЮ́З КАМПАЗІ́ТАРАЎ БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз кампазітараў,

добраахвотная грамадская творчая арганізацыя кампазітараў і музыказнаўцаў Беларусі. Створаны ў 1933 як аўт. секцыя пры Саюзе пісьменнікаў Беларусі. У 1934 адбылася 1-я Усебел. канферэнцыя кампазітараў, паводле пастановы якой секцыя кампазітараў перайменавана ў Аргкамітэт С.к.Б. (з 1938 Саюз сав. кампазітараў Беларусі). З 1957 наз. С.к.Б., з 1999 — Бел. саюз кампазітараў (БСК). Да 1992 уваходзіў у Саюз кампазітараў СССР. Асн. мэты: удзел у развіцці бел. муз. мастацтва, садзейнічанне стварэнню і прапагандзе высокамаст. муз. твораў, павышэнню творчага росту і прафес. майстэрства кампазітараў і музыказнаўцаў на аснове развіцця лепшых традыцый нац. муз. культуры. Вышэйшы кіруючы орган — з’езд кампазітараў Беларусі, выканаўчы — праўленне БСК. З’езды саюза адбыліся ў 1947, 1956, 1959, 1962, 1966, 1971, 1976, 1980, 1984, 1989, 1993, 1998, 2002 Старшыні праўлення: І.​І.​Любан (1932—38), А.​В.​Багатыроў (1938—49), М.​І.​Аладаў (1949—50), Я.​К.​Цікоцкі (1950—63), Дз.​Р.​Камінскі (1963—66), Р.​Р.​Шырма (1966—78), Ю.​У.​Семяняка (1978—80), І.​М.​Лучанок (з 1980). Праўленне праводзіць пленумы, на якіх абмяркоўваюцца праблемы творчага жыцця, пытанні развіцця муз. творчасці і музыказнаўства, наладжвае праслухоўванне і абмеркаванне новых твораў. Дзейнічаюць камісіі: прапаганды бел. музыкі (наладжвае канцэрты-сустрэчы кампазітараў са слухачамі, сувязі з замежнымі саюзамі кампазітараў і творчымі арг-цыямі), ваен.-патрыят. музыкі, муз.-эстэт. выхавання дзяцей і юнацтва, музыказнаўства і крытыкі, этнамузыказнаўства і фальклору. БСК — адзін з заснавальнікаў міжнар. фестываляў «Славянскі базар», «XXI стагоддзе — музыка надзеі», нац. — «Музыка і тэатр», міжнар. конкурсу юных кампазітараў «Надзея». Прымаў удзел у дэкадах бел. мастацтва ў Маскве (1940, 1955, 1987, 2000) з паказам новых бел. опер, балетаў, буйн. муз. твораў бел. кампазітараў, у днях бел. культуры на Украіне, Узбекістане, Літве. У складзе БСК дзейнічае Бел. асацыяцыя сучаснай музыкі (прэзідэнты: з 1990 А.​Б.​Сонін, з 1995 В.​У.​Кузняцоў, з 2001 Дз.​В.​Лыбін) — член Міжнар. асацыяцыі сучаснай музыкі (з 1992), заснавальнік Міжнар. фестывалю сучаснай камернай музыкі (1991, 1993, 1995). На 1.10.2001 у саюзе 121 член.

Члены Беларускага саюза кампазітараў

1932. М.​І.​Аладаў, Ю.​М.​Дрэйзін, І.​І.​Любан, М.​Ф.​Мацісон, С.​У.​Палонскі, Р.​К.​Пукст, Н.​Ф.​Сакалоўскі, А.​Я.​Туранкоў, У.​В.​Тэраўскі, Я.​К.​Цікоцкі, М.​М.​Чуркін, Т.​А.​Шнітман, А.​А.​Ягораў, В.​А.​Яфімаў.

1933. А.​В.​Багатыроў.

1934. М.​Я.​Крошнер, П.​П.​Падкавыраў, А.​М.​Папоў.

1937. Дз.​А.​Лукас, Б.​С.​Смольскі.

1939. А.​К.​Клумаў, Л.​С.​Мухарынская, М.​Э.​Шнейдэрман.

1940. У.​У.​Алоўнікаў, І.​Столаў, М.​Р.​Шыфрын.

1941. Дз.​Р.​Камінскі.

1944. Л.​М.​Абеліёвіч, С.​Г.​Нісневіч.

1946. І.​Г.​Нісневіч, Г.​І.​Цітовіч, Р.​Р.​Шырма.

1948. Я.​К.​Цікоцкі.

1949. Г.​М.​Вагнер.

1951. Р.​А.​Анчыкаў, М.​А.​Русін.

1952. І.​І.​Жыновіч.

1954. Э.​М.​Тырманд.

1955. Я.​А.​Глебаў, І.​І.​Кузняцоў.

1957. С.​С.​Аксакаў, Я.​Р.​Дзягцярык, Ю.​У.​Семяняка.

1958. Р.​П.​Бутвілоўскі, А.​Я.​Ракава, В.​А.​Сізко, У.​І.​Чараднічэнка.

1959. Г.​С.​Глушчанка, К.​І.​Сцепанцэвіч.

1961. Т.​А.​Дубкова, Дз.​Б.​Смольскі.

1962. Л.​Д.​Аўэрбах, Ю.​Д.​Бяльзацкі, Т.​А.​Шчарбакова.

1964. С.​А.​Картэс.

1965. А.​Б.​Ладыгіна, І.​М.​Лучанок, Н.​М.​Юдзеніч.

1967. Дз.​М.​Жураўлёў, К.​Дз.​Цесакоў, А.​Р.​Янчанка.

1970. Я.​Я.​Касалапаў, А.​Ю.​Мдывані, Р.​Ф.​Сурус.

1971. Ю.​В.​Грыгор’еў, Э.​Б.​Зарыцкі, З.​Я.​Мажэйка, Ф.​Дз.​Пыталеў.

1973. Э.​А.​Казачкоў.

1974. В.​А.​Войцік, Л.​К.​Захлеўны, Э.​С.​Ханок, Л.​К.​Шлег.

1975. А.​М.​Зарубка.

1977. У.​І.​Буднік, У.​В.​Дарохін, В.​К.​Іваноў, У.​В.​Прохараў.

1978. Р.​М.​Аладава, А.​А.​Друкт, А.​Б.​Залётнеў, І.​І.​Зубрыч, В.​П.​Помазаў, А.​Б.​Сонін, В.​В.​Сярых, Н.​М.​Усцінава.

1979. Г.​К.​Гарэлава, Л.​М.​Гуцін, В.​І.​Карэтнікаў, Л.​Ф.​Мурашка, Л.​І.​Свердэль.

1980. У.​В.​Браілоўскі, М.​Дз.​Васючкоў, А.​Я.​Гураў, У.​А.​Дамарацкі, У.​П.​Кандрусевіч, М.​К.​Літвін, У.​А.​Палуэктаў, У.​Я.​Солтан, А.​М.​Чыркун.

1981. Т.​Б.​Варфаламеева, А.​В.​Клеванец, А.​А.​Кочын, В.​П.​Савіцкая, Р.​І.​Сергіенка, Л.​А.​Сцяпура.

1982. П.​П.​Альхімовіч, А.​М.​Елісеенкаў, Н.​А.​Калеснікава, В.​П.​Раінчык.

1983. І.​У.​Хадоска.

1984. Н.​У.​Аляксандрава.

1985. А.​В.​Бандарэнка, В.​М.​Капыцько, Л.​П.​Касцюкавец, В.​У.​Кузняцоў, У.​М.​Кур’ян, Э.​В.​Наско, А.​У.​Рашчынскі.

1986. В.​В.​Кандрасюк. У.​Г.​Мулявін.

1987. С.​П.​Бельцюкоў, М.​Г.​Марозава, А.​Р.​Навахрост, А.​Б.​Смольскі.

1988. Т.​Г.​Мдывані, А.​І.​Хадоска, С.​М.​Хвашчынскі.

1989. Ш.​А.​Ісхакбаева, Я.​У.​Паплаўскі, С.​І.​Янковіч.

1990. Т.​С.​Якіменка, Дз.​А.​Яўтуховіч.

1991. А.​А.​Барзова, Н.​Я.​Бунцэвіч, У.​А.​Грушэўскі, А.​І.​Дзмітрыеў, У.​У.​Карызна, А.​Ф.​Літвіноўскі, С.​В.​Наско, Т.​П.​Песнякевіч, А.​С.​Шушкевіч, Э.​А.​Язерская.

1992. Э.​А.​Алейнікава, А.​І.​Буцько, А.​М.​Гулай, У.​М.​Каральчук.

1993. Л.​А.​Барадзіна, Н.​А.​Голубева, У.​М.​Грыцкевіч, Дз.​М.​Даўгалёў, Л.​І.​Сімаковіч, І.​М.​Цвяткова.

1994. Г.​А.​Ермачэнкаў, Дз.​В.​Лыбін.

1996. А.​І.​Безенсон, Г.​І.​Кароткіна.

1997. А.​В.​Атрашкевіч, Р.​Я.​Глебаў, У.​М.​Саўчык, Н.​А.​Юўчанка, П.​В.​Яроменка.

1998. Э.​У.​Андрэенка, У.​А.​Бабкоў, У.​І.​Гаркуша, М.​В.​Калекша, Л.​С.​Мітаковіч, Я.​К.​Паплаўская, Г.​І.​Сасноўскі, Г.​В.​Таўлай, В.​В.​Шлеянкоў.

1999. І.​К.​Аслёзава, А.​В.​Іваноў, Н.​А.​Ролік.

2000. В.​А.​Антаневіч, Р.​П.​Апановіч, В.​В.​Воранаў.

Н.​Я.​Бунцэвіч, Дз.​М.​Жураўлёў.

т. 14, с. 226

САЮ́З МУЗЫ́ЧНЫХ ДЗЕ́ЯЧАЎ БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз музычных дзеячаў,

добраахвотная творчая арганізацыя прафес. дзеячаў муз., харэагр. і эстр. мастацтва. Створаны ў 1991 на базе Муз. т-ва Беларусі (дзейнічала з 1987, з 1995 наз. С.м.дз.Б., з 1999 Бел. саюз муз. дзеячаў). Старшыня — М.​Дрынеўскі. Асн. мэты: удзел у адраджэнні бел. нац. культуры, каардынацыя дзейнасці дзярж. устаноў і арг-цый, грамадскіх аб’яднанняў і грамадзян у вырашэнні праблем развіцця нац. культуры і мастацтва, удзел у абароне прафес. правоў сваіх членаў, павышэнне кваліфікацыі і выканаўчага майстэрства музыкантаў. Мае абл. арг-цыі і Мінскае гар. аддз., творчыя асацыяцыі: бел. цымбалістаў, дамрыстаў і мандаліністаў, перкусійная. Праводзіць канферэнцыі, майстар-класы з запрашэннем вядомых майстроў з замежных краін, садзейнічае і арганізуе ўдзел выканаўцаў у міжнар. муз. конкурсах, фестывалях, форумах. Заснавальнік і сузаснавальнік фестываляў «Сярэбраны звон цымбалаў» (1998, 2000), «Славянскі вянок» (1998), «Студзеньскія музычныя вечары» (з 1989), «Нараджэнне капэлы» (1991, 1992), конкурсаў муз. мастацтва. Працуе камбінат па вырабе, рамонце і рэстаўрацыі муз. інструментаў. Падтрымлівае сувязі з Сусв. цымбальнай асацыяцыяй (з 1992); калектыўны чл. Міжнар. саюза муз. дзеячаў (з 1991) і Бел. канфедэрацыі творчых саюзаў (з 1991). На 2001 каля 600 членаў.

Члены Беларускага саюза музычных дзеячаў

1991. Л.​М.​Абрамовіч, Л.​К.​Алексютовіч, І.​У.​Алоўнікаў, А.​В.​Альшанікаў, А.​М.​Аляксеенка, В.​С.​Ануфрыева, Г.​В.​Асмалоўская, І.​А.​Атраднаў, Н.​П.​Аўдзеева, В.​Л.​Аўраменка. Э.​І.​Ахрэмчык, В.​А.​Бабчанка, Г.​І.​Багамолаў, Б.​П.​Бажкоў, А.​М.​Баканаў, В.​Я.​Балаханаў, Л.​Р.​Батырава, Г.​Я.​Бацвіннік, М.​А.​Баяровіч, В.​Ю.​Бельцюкова, С.​І.​Берасцень, А.​І.​Берын, Л.​М.​Бондарава, Т.​П.​Брагінец, У.​В.​Браілоўскі, В.​В.​Варановіч, В.​Дз.​Васіленка, Л.​П.​Васільева, В.​М.​Верамяюк, Я.​Г.​Віданаў, Н.​В.​Вітчанка, В.​В.​Волкаў, М.​М.​Волкаў, В.​Л.​Вуячыч, І.​Г.​Вядзенін, Э.​С.​Габрыэлян, І.​П.​Галко, А.​А.​Галенчык, Я.​А.​Гарбунова, Г.​Я.​Гедыльтэр, Ю.​М.​Гільдзюк, Я.​П.​Гладкоў, Г.​П.​Грынчук, А.​М.​Гужалоўская, В.​Ю.​Густава, А.​Ф.​Гутараў, Л.​І.​Гучок, М.​І.​Дабравольскі, Б.​І.​Давыдаў, В.​У.​Дадзіёмава, Ю.​П.​Дзмітрыенка, А.​А.​Даніловіч, Л.​Л.​Дзядук, М.​П.​Дрынеўскі, В.​У.​Дудкевіч, В.​С.​Жывалеўскі, І.​А.​Забелава, П.​П.​Забелаў, Г.​П.​Зелянкова, В.​М.​Зяленін, Л.​Л.​Іваноў, А.​В.​Кавалеўская, М.​А.​Казінец, М.​А.​Казлоў, П.​Я.​Кандрацюк, С.​І.​Кафанаў, А.​П.​Кірыенка, Э.​В.​Кірыленка, У.​М.​Кузменка, Л.​М.​Куляшоў, Т.​М.​Курыла, У.​В.​Курылін, В.​А.​Кучар, Э.​В.​Кучынскі, В.​А.​Лагвіненка, Н.​І.​Лапшова, С.​Ю.​Лішчанка, А.​А.​Лысенка, І.​М.​Лявоненка, У.​П.​Ляйко, З.​Я.​Мажэйка, А.​А.​Мазепін, А.​А.​Мазурава, Л.​П.​Макарава, Р.​Я.​Малееў, А.​А.​Маляроў, Л.​А.​Матукоўская, Н.​А.​Мікуліч, А.​П.​Мільто, В.​А.​Міхальчук, Г.​М.​Міхеева, Л.​А.​Мішчанка, І.​Б.​Морых, Л.​Б.​Муранаў, Л.​Ф.​Мурашка, Л.​М.​Мяцельская, Б.​У.​Нічкоў, Г.​П.​Обух, Р.​У.​Падойніцына, І.​І.​Палівода, В.​М.​Панін, Л.​А.​Папова, А.​М.​Папоў, У.​С.​Пархоменка, В.​П.​Пауля, І.​І.​Паўлава, У.​П.​Перлін, А.​А.​Піліпенка, В.​П.​Пісарчык, У.​П.​Правілаў, А.​К.​Прусаў, Я.​Р.​Пукст, А.​В.​Пякуцька, Б.​М.​Пянчук, А.​С.​Пячонкіна, Я.​М.​Раўтовіч, В.​Л.​Рахленка, А.​М.​Рашацян, У.​А.​Родаў, В.​У.​Роўда, А.​А.​Рудзькоў, С.​І.​Рудня-Герман, У.​М.​Рыжы, У.​П.​Рылатка, С.​М.​Рыхло, В.​П.​Савіцкая, Г.​П.​Салапаха, Р.​С.​Сарока, І.​Ю.​Семяняка, М.​І.​Сеўрукоў, Б.​В.​Сінецкі, У.​П.​Скараходаў, Э.​М.​Скуратава, А.​С.​Собалева, М.​Р.​Солапаў, Б.​І.​Спектар, У.​І.​Стасевіч, Н.​С.​Сцяпанская, У.​В.​Таран, В.​В.​Тупіцын, У.​У.​Федарчук, М.​Я.​Фінберг, А.​І.​Хімчанка, Н.​Л.​Хотылева, І.​І.​Хотылеў, В.​Г.​Чарныш, Ю.​М.​Чурко, Л.​С.​Шаламёнцава, Я.​А.​Шаўчэнка, З.​Б.​Шаціла, С.​Ю.​Шпадарук, С.​А.​Штэйн, І.​М.​Шуміліна, В.​Л.​Яканюк, Т.​С.​Якаўлева, А.​Б.​Янпольскі, Л.​І.​Ячнеў.

1992. Г.​Р.​Аляксандрава, Я.​Ц.​Анціпенка, Н.​В.​Аўраменка, А.​А.​Бальцэвіч, М.​Д.​Браценнікаў, П.​М.​Веркалаб, А.​Б.​Залётнеў, М.​А.​Зданевіч, Л.​П.​Івашкоў, Н.​А.​Кавецкая, Т.​Я.​Кандрацюк, Н.​П.​Каральчук, У.​Дз.​Каструлёў, З.​В.​Качарская, Р.​А.​Лагонда, Л.​А.​Лявонава, І.​Б.​Мазур, Г.​М.​Мандрус, Р.​Т.​Марціросаў, Л.​Б.​Метнер, Г.​А.​Мілешка, У.​В.​Неўдах, І.​В.​Неўская, У.​М.​Няхаенка, В.​Л.​Парашчанка, В.​В.​Паўлава, Р.​І.​Петрачэнка, М.​Ф.​Пракаповіч, Т.​Л.​Рыдлеўская, С.​У.​Сакірка, У.​А.​Сінельнік, В.​С.​Томаль, Т.​У.​Уладысік, Г.​П.​Церашонак, І.​А.​Чарапко, В.​У.​Шацкі, Г.​В.​Шпакоўскі, С.​М.​Шубіна, Ж.​Г.​Ялфімава, І.​А.​Янпольская.

1993. П.​С.​Акулёнак, П.​С.​Вайналовіч, Я.​Ш.​Гелер, Я.​У.​Маланкоў, В.​А.​Патапаў, Г.​І.​Паўлянок, А.​К.​Сакалова, Ю.​М.​Сасноўцаў, Г.​Я.​Сівакова, Т.​П.​Сычова, І.​Р.​Целяпнёва.

1994. І.​Л.​Аляхновіч, Г.​В.​Анікеева, В.​А.​Анікееў, Т.​С.​Асновіч, М.​І.​Ахвердава, І.​І.​Барташэвіч, Т.​Ф.​Бранкоўская, Г.​І.​Бранкоўскі, Т.​У.​Бялькова, І.​У.​Валадковіч, Л.​Р.​Верхавень, Т.​С.​Ворашань, Т.​В.​Дзяшко, А.​В.​Доўгань, В.​П.​Ждановіч, В.​І.​Іванова, В.​А.​Кандратовіч, А.​В.​Касаткіна, В.​Р.​Кірылава, У.​Дз.​Кокушкін, У.​М.​Колін, Н.​М.​Кончыц, Л.​А.​Корсак, Ю.​А.​Крылоў, В.​А.​Крыцкая, С.​С.​Кундзянок, П.​Ф.​Ліхтэн, І.​М.​Лонскі, Л.​М.​Ляўковіч, С.​М.​Малінін, С.​А.​Мікулік, Л.​Р.​Пазнякова, Л.​А.​Парашчанка. А.​В.​Пауля, Л.​М.​Пятрова-Кумінская, С.​Т.​Разін, І.​Э.​Раманава, В.​Р.​Раманцоў, С.​М.​Рыбарава, Р.​П.​Рыжэвіч, В.​П.​Рэва, Л.​Б.​Самарцава, Л.​М.​Сасноўская, С.​Ф.​Сіпакова, А.​В.​Сітнікаў, Дз.​Дз.​Смірнова, Л.​В.​Смірнова, М.​К.​Старасцін, Н.​І.​Ташчыліна, С.​У.​Федарынчык, Г.​М.​Хадыка, А.​У.​Хартановіч, А.​У.​Харытонава, Н.​В.​Храпцова, Н.​М.​Цапрылава, Т.​Ц.​Чупрынская, Т.​Е.​Шумакова, А.​А.​Шут, Л.​В.​Шыбаева, Л.​А.​Шымановіч.

1995. А.​Л.​Акушэвіч, Л.​П.​Андрэева, Ю.​Я.​Андрэева, У.​І.​Арцымовіч, І.​А.​Аўсеева, М.​В.​Бяляева, Н.​Р.​Бандарэнка, С.​Р.​Барэйка, С.​В.​Бяляцкая, А.​М.​Бярнацкая, В.​А.​Войцік, А.​Дз.​Гуслева, М.​А.​Дзяруга, І.​П.​Дынькова, Л.​М.​Ермалаева, К.​У.​Еўсіевіч, Г.​Л.​Жаліхоўскі, В.​П.​Ждановіч, І.​Г.​Іваноў, В.​С.​Казлоўскі, Т.​Л.​Калянковіч, В.​А.​Кандраценка, М.​А.​Каралькоў, Г.​К.​Каранеўскі, Л.​А.​Клюйко, Т.​В.​Кузіна, В.​У.​Кузняцоў, Л.​І.​Леўчанка, Л.​Л.​Маеўскі, А.​В.​Маладцова, Г.​В.​Малеева, А.​Ю.​Мдывані, Э.​К.​Мімінашвілі, Л.​Б.​Новікава, В.​А.​Новікаў, В.​П.​Папова, Т.​А.​Парфёнава, Л.​Ф.​Патапенка, С.​В.​Перапеча, Я.​У.​Пятроў, В.​А.​Раманцова, В.​Я.​Садовін, Г.​У.​Семяненка, А.​В.​Сівакоў, В.​А.​Хаўкін, М.​У.​Ціракян, А.​А.​Чарнашэй, Н.​М.​Шпакоўская, В.​І.​Шрамко, А.​Ф.​Шунтаў, Л.​Б.​Шурман, В.​М.​Шчарбак, В.​У.​Шыкавец.

1996. Ю.​Г.​Бахановіч, Г.​М.​Бруёк, І.​Г.​Вяршок, А.​У.​Гіраль, Л.​І.​Грудзініна, А.​В.​Грыгор’ева, В.​К.​Дзыгун, Н.​П.​Журовіч, Л.​У.​Зорына, В.​А.​Кіранава, Ч.​А.​Кулікоўскі, У.​У.​Лінькоў, Н.​А.​Лысенка, Т.​Г.​Мдывані, М.​С.​Мінянкова, А.​С.​Падольская, Т.​А.​Пяцко, Л.​В.​Равуцкая, У.​Т.​Рудзянкоў, Г.​М.​Смоляк, І.​Ф.​Сушко, А.​П.​Чарапко.

1997. Н.​І.​Андрыянава, Л.​І.​Баранчык, Н.​Б.​Барынава, В.​У.​Бялугіна, М.​І.​Васілеўскі, Н.​Г.​Віцкоп, А.​С.​Вяргей, І.​М.​Гараніна, І.​Дз.​Гладкевіч, І.​М.​Грамовіч, В.​А.​Грэкава, Н.​В.​Гусарэвіч, Э.​І.​Давыдава, Т.​В.​Дземянкова, С.​С.​Дубасава, Л.​М.​Заруба, А.​П.​Ігнацьеў, М.​В.​Ільіна, С.​М.​Калеснікава, У.​С.​Каліна, В.​С.​Камарова, Л.​К.​Кардзянкова, Э.​М.​Кашэўскі, А.​М.​Красік, Э.​К.​Красніцкі, А.​У.​Красоўская, Н.​У.​Крыгер, І.​І.​Кундзянок, Л.​М.​Лагавік, Н.​П.​Мальцава, В.​П.​Марозава, А.​А.​Мартыненка, М.​Н.​Міхлін, В.​Г.​Мошчанка, Р.​М.​Мухаметшына, З.​П.​Пятрова, Т.​М.​Пятрова, І.​А.​Родава, Т.​П.​Роман, Л.​М.​Рудзянкова, В.​А.​Руднеў, Г.​А.​Рыдзігер, В.​Я.​Санько, Н.​І.​Сасіна, Л.​Р.​Сладзінская, У.​М.​Стукмейстэр, Н.​К.​Сянькова, В.​У.​Сяўрук, М.​Я.​Тарачэнка, А.​А.​Таўгень, Г.​У.​Томашава, Л.​А.​Фамічова, В.​А.​Чабан, І.​А.​Шчарбак, А.​М.​Шылкіна, Н.​П.​Яфімава, У.​П.​Яцыновіч.

1998. І.​Д.​Аксюта, Н.​А.​Анісімава, Т.​Ф.​Арлоўская, І.​М.​Атчанашанка, І.​А.​Багданец, Т.​В.​Балсунова, А.​В.​Бараш, Р.​Р.​Вараб’ёў, В.​В.​Галуза, І.​В.​Гарбацюк, С.​М.​Гарбацюк, А.​В.​Груздзева, С.​В.​Гуткоўская, І.​М.​Дзяшко, У.​К.​Зарэмскі, В.​М.​Калеснік, А.​Л.​Карацееў, Л.​З.​Малініна, Н.​М.​Мачыхіна, Т.​В.​Молічава, І.​С.​Нарэйка, Н.​В.​Невяровіч, А.​К.​Прусаў, І.​І.​Пяганаў, І.​У.​Пякарская, Л.​П.​Пятрова, А.​М.​Сердзюкова, М.​Э.​Смоліч, Ю.​У.​Стэльмах, А.​Я.​Філіпенка, А.​Р.​Халшчанкоў, Н.​І.​Харкаўская, А.​В.​Цыганок, І.​М.​Шасцітка, У.​Р.​Шчэрба, Ю.​У.​Шыкунец.

1999. Ж.​В.​Ануфрэйчык, А.​Л.​Арабей, Н.​Г.​Аруцюнава, І.​Л.​Аўдзееў, Т.​А.​Афанасьева, Л.​М.​Бабко, В.​В.​Баравікоў, Т.​П.​Боднева, С.​С.​Братухіна, П.​С.​Бяляеў, Н.​І.​Варывончык, А.​Ф.​Васілевіч, А.​М.​Вяршок, Н.​В.​Ганчарэнка, І.​Б.​Гембіцкая, А.​Ю.​Герасім, Т.​С.​Глушакова, У.​В.​Глушакоў, Л.​І.​Грабавая, Л.​С.​Грыневіч, В.​Ю.​Гурэева, А.​Ц.​Дабралёт, А.​М.​Данцыг, А.​С.​Дружыніна, А.​А.​Дударэнка, А.​А.​Елдзіна, У.​А.​Ермалаеў, І.​Л.​Жук, А.​П.​Зайцаў, І.​А.​Захарошка, Т.​Ю.​Ільіна, А.​Я.​Калядзіч, В.​У.​Карасёва, Т.​М.​Кірычэнка, А.​А.​Кнатэ, А.​У.​Кожух, А.​М.​Краўчэня, Р.​Дз.​Крывель, Т.​А.​Кукраш, І.​М.​Кулакова, М.​А.​Лабковіч, П.​К.​Лазука, А.​М.​Лаўрыеня, А.​А.​Лугаўцова, А.​У.​Лявіцкая, М.​С.​Мароз, А.​У.​Наполава, М.​Я.​Парахаўнічэнка, А.​А.​Пракаповіч, В.​І.​Пятрова-Кумінская, Л.​Г.​Раманчук, А.​П.​Рэут, Н.​В.​Сазановіч, А.​А.​Сакалова, В.​І.​Самасуева, Н.​Л.​Сапёлкіна, С.​І.​Селівон, С.​М.​Семяненя, А.​М.​Скорая, У.​Г.​Судноўскі, Ю.​Ю.​Тарасянок, У.​М.​Трафімовіч, В.​В.​Турэйка, В.​П.​Улазоўская, А.​В.​Цітова, С.​А.​Цітоў, І.​М.​Цыганок, Т.​І.​Часнакова, А.​М.​Чыркун, А.​А.​Шахаўцова, С.​М.​Шувалава, І.​М.​Шумілаў, У.​П.​Шышкін, Т.​В.​Ялецкая.

2000. І.​К.​Абразевіч, А.​І.​Александровіч, Т.​В.​Алёнушкіна, З.​В.​Аўдоніна, У.​М.​Баглай, С.​А.​Байдак, Б.​Дз.​Баленка, В.​А.​Баннікава, Дз.​В.​Башкіраў, Б.​М.​Бергер, В.​Я.​Браім, У.​М.​Будай, Л.​А.​Бурцава, Т.​Г.​Валадзько, Л.​К.​Валасюк, Я.​А.​Валасюк, М.​А.​Галавач, Т.​А.​Гер’ятовіч, К.​С.​Глазоўская, Т.​М.​Градкова, С.​М.​Грачыха, А.​В.​Гржыбоўская, Н.​С.​Гуркова, С.​Я.​Дабрадзенеў, В.​У.​Дамарацкая, Л.​Г.​Дружыніна, Т.​М.​Дубоўская, У.​А.​Дулаў, Л.​М.​Жукава, А.​У.​Жукаў, М.​П.​Журовіч, С.​А.​Жыгота, Н.​У.​Жэбіт, П.​П.​Запявалаў, Л.​В.​Зыкава, У.​Ц.​Зылікаў, Л.​А.​Зямцова, Т.​П.​Кавалеўская, Т.​Я.​Канавалава, Л.​І.​Капская, У.​М.​Каральчук, І.​І.​Карзевіч, Л.​А.​Карташова, В.​С.​Каспяровіч, М.​І.​Клімась, В.​М.​Крыловіч, Г.​І.​Крэс, І.​В.​Лашчыніна, Л.​У.​Леснічэнка, С.​В.​Літвінава, М.​М.​Лобан, В.​П.​Львова, В.​А.​Мальцава, Т.​І.​Марозава, М.​П.​Маршак, Г.​А.​Марыніч, В.​М.​Мішакоў, В.​А.​Нічыпарчык, Л.​І.​Пазырава, Н.​У.​Пахомава, Ж.​М.​Пракопава, Н.​П.​Пунчык, М.​Ф.​Радзеня, А.​М.​Русін, У.​А.​Семянюк, Т.​Ю.​Сергіеўская, А.​Л.​Сідараў, В.​В.​Сікачова, В.​Б.​Сінецкая, А.​В.​Склема, А.​Л.​Судзібор, В.​В.​Сянькова, В.​П.​Трафімава, А.​М.​Трафімовіч, М.​М.​Траццякова, Л.​С.​Фёдарава, Т.​М.​Фралова, Н.​В.​Цакун, Н.​Д.​Чараднічэнка, У.​М.​Чэрнікаў, В.​Р.​Шаўчэнка, Г.​С.​Шкурская, Ф.​В.​Юрцэвіч, Л.​П.​Юшкевіч.

2001. Н.​С.​Азаранкава, Р.​М.​Аладава, Т.​У.​Амяльчэня, У.​І.​Афонін, С.​С.​Ахотнікава, Л.​М.​Багамолава, Н.​У.​Барысава, А.​У.​Бінькевіч, А.​Дз.​Босікаў, С.​Э.​Бузько, Л.​І.​Бухаўцова, Дз.​І.​Варонін, А.​У.​Вашуркіна, А.​С.​Волюс, А.​І.​Высоцкі, Г.​К.​Гарэлава, А.​А.​Герасімёнак, В.​П.​Генюш, С.​Ф.​Глінская, Л.​У.​Дарагуж, Л.​М.​Дзімохіна, М.​А.​Дзіда, С.​А.​Дзянісава, С.​М.​Дубовік, М.​К.​Жылін, С.​К.​Забаронак, К.​Э.​Ільіна, П.​В.​Казлоў, А.​Ю.​Калеснік, В.​М.​Канатопцава, А.​В.​Капцелаў, В.​В.​Капцелаў, К.​С.​Кафанава, А.​А.​Кірэйчанка, Н.​В.​Конюх, С.​А.​Коціна, Т.​А.​Краснабаева, А.​Б.​Круцько, І.​Л.​Курносаў, Н.​С.​Лазарава, Л.​В.​Ларыёнава, Дз.​Дз.​Латышава, М.​К.​Літвін, А.​У.​Лукашкова, С.​Л.​Лясун, В.​Л.​Мацкевіч, А.​М.​Мініна. А.​К.​Мядзведзева, А.​В.​Пазноўская, А.​М.​Паліўка, Н.​В.​Патапчук, Л.​А.​Паўлюк, А.​А.​Рамашкевіч, А.​У.​Рыбінцаў, І.​П.​Салтановіч, Н.​К.​Сінькевіч, Г.​Ф.​Сіўцоў, А.​А.​Слоціна, У.​А.​Старычэнка, А.​Р.​Ступянёў, С.​А.​Суцько, І.​М.​Тамашэвіч, Н.​М.​Татарынцава, Н.​В.​Чыж, Л.​Л.​Шынкевіч, Н.​К.​Юрэвіч.

Н.​В.​Вітчанка, Т.​М.​Курыла.

т. 14, с. 231