Verbum

КІ́РВЕЛЬ (Чэслаў Станіслававіч) (н. 9.3.1945, в. Мякішы Шчучынскага р-на Гродзенскай вобл.),

бел. філосаф. Д-р філас. н. (1990), праф. (1992). Скончыў Ленінградскі ун-т (1972). З 1977 у Камсамольскім-на-Амуры політэхн. ін-це. З 1980 у Гродзенскім ун-це (з 1981 заг. кафедры філасофіі). Даследуе праблемы утапічнай свядомасці, ролі суб’ектыўнага фактару ў гісторыі і інш. Адзін з аўтараў навуч. дапаможнікаў для ВНУ («Асновы філасофіі», 1994, «Гісторыя філасофіі», 1997, і інш.).

Тв.:

Утопическое сознание: сущность, социально-полит. функции. Мн., 1989;

Утопия: практич. умонастроение и социал. поведение // Социальная сила знания. Мн., 1991;

Притязания утопии и логика истории // Социология и социальная антропология. СПб., 1997.

т. 8, с. 279

КІСЛО́Ў (Мікалай Уладзіміравіч) (н. 29.4.1932, г. Беласток, Польшча),

бел. вучоны ў галіне здабычы карысных выкапняў і механікі сыпкіх асяроддзяў. Д-р тэхн. н. (1983), праф. (1984). Засл. работнік вышэйшай школы Беларусі (1980). Скончыў БПІ (1954), дзе і працаваў. З 1987 дырэктар Ін-та торфу АН Беларусі, з 1990 у БПА. Распрацаваў крытэрыі ацэнкі фіз.-мех. і аэрадынамічных уласцівасцей сыпкіх матэрыялаў, выявіў заканамернасць іх накіраванага перамяшчэння пад уздзеяннем вадкасцей і газаў. Даследаваў пытанні інтэнсіфікацыі тэхнал. працэсаў перапрацоўкі цвёрдых карысных выкапняў.

Тв.:

Аэродинамика измельченного торфа. Мн., 1987;

Гидроциклонное осветление воды. Мн., 1990 (разам з Ф.​М.​Санюкевічам);

Пневматический транспорт. Мн., 1998 (разам з Б.​М.​Хрусталёвым).

т. 8, с. 293

КІ́ШФАЛУДЗІ-ШТРО́БЛЬ ((KisfaludiStróbl) Жыгманд) (1.7.1884, с. Альшарайк, Венгрыя — 14.8.1975),

венгерскі скульптар. Нар. маст. Венгрыі (1952). Ганаровы чл. АМ СССР (1958). Скончыў Ін-т дэкар. і прыкладнога мастацтва ў Будапешце (1905), вучыўся ў Акадэміі прыкладнога мастацтва ў Вене (1905—06) і ў Акадэміі Жуліяна ў Парыжы (1906—08). Праф. АМ у Будапешце (з 1924). Творам ранняга перыяду ўласцівы ўплывы салоннага акадэмізму, дынамічная вастрыня кампазіцыі; пазней рэаліст. перадачу натуры спалучаў з імкненнем да сімвалічнай трактоўкі тэмы. Аўтар партрэтаў Б.​Шоу (1932), С.​Моэма (1948), манум.-дэкар. скульптуры «Стралок з лука» (1918—19), помніка Вызвалення (1947) на гары Гелерт у Будапешце, станковых работ «Вандроўнік Пецёфі» (1949), «Касец» (1954) і інш.

т. 8, с. 315

КЛІМЕ́НКА (Ганна Пятроўна) (н. 10.3.1932, г.п. Арлоўка Кемінскага р-на, Кыргызстан),

бел. мовазнавец. Д-р філал. н. (1980), праф. (1981). Скончыла Кіргізскі ун-т (1953). Настаўнічала. З 1966 працавала ў БДУ, з 1967 выкладае ў Мінскім дзярж. лінгвістычным ун-це. Даследуе англ. лексікалогію і псіхалінгвістыку. Аўтар навук. прац «Пытанні псіхалінгвістычнага вывучэння семантыкі» (1970), «Лексічная сістэмнасць і яе псіхалінгвістычнае вывучэнне» (1974), «Псіхалінгвістыка» (1982), вучэбна-метадычнага дапаможніка па псіхалінгвістычных метадах вывучэння семантыкі (1986) і інш.

Тв.:

Некаторыя псіхалінгвістычныя асаблівасці беларуска-рускага двухмоўя (разам з А.​Я.​Супруном) // Пытанні білінгвізму і ўзаемадзеяння моў. Мн., 1982;

Сопоставительная лексикология английского и русского языков. Мн., 1986 (у сааўт.).

І.​К.​Германовіч.

т. 8, с. 342

КЛУ́МАЎ (Яўген Уладзіміравіч) (падп. псеўд. Самарын; 16.12.1876, Масква — 10.2.1944),

удзельнік Мінскага патрыятычнага падполля ў Вял. Айч. вайну, Герой Сав. Саюза (1965). Канд. мед. н. (1935), праф. (1938). Скончыў Маскоўскі ун-т (1902). З 1905 земскі ўрач у Рэчыцкім пав. У 1-ю сусв. і грамадз. войны хірург і ўрач шпіталяў на Зах. фронце. З 1921 у мед. установах Мінска. У Вял. Айч. вайну ў 1-й гар. бальніцы: дапамагаў параненым партызанам і падпольшчыкам, забяспечваў падполле і многія партыз. атрады медыкаментамі, абсталяваў 2 партыз. шпіталі. У кастр. 1943 арыштаваны акупац. ўладамі, адмовіўся з імі супрацоўнічаць, загублены ў душагубцы. Яго імем у Мінску названы вуліца і бальніца.

т. 8, с. 350

КО́ЛАР ((Kollár) Ян) (29.7.1793, в. Мошаўцы, Славакія — 24.1.1852),

славацкі і чэшскі паэт, публіцыст, археолаг. Скончыў Іенскі ун-т (1819). Быў пастарам. З 1849 праф. слав. археалогіі Венскага ун-та. Адстойваў ідэю адраджэння і збліжэння слав. народаў. Пісаў на чэш. мове. Першы зб. «Вершы» (1821) складаюць оды, санеты, элегіі, афарызмы. Патрыят. пафас абароны славян ад прыгнятальнікаў у манум. ліра-эпічнай паэме «Дачка Славы» (1824). Складальнік зб. славацкіх нар. песень (т. 1—2, 1834—35), аўтар трактата «Аб літаратурнай узаемнасці славян» (1836), нататак пра падарожжа ў Італію (1843, 1845).

Тв.:

Рус. пер. — Сто сонетов. М., 1973.

Літ.:

Зайцева А.К. Ян Коллар // История словацкой литературы. М., 1970.

І.​В.​Шаблоўская.

т. 8, с. 381

КОН (Ігар Сямёнавіч) (н. 21.5.1928, С.-Пецярбург),

расійскі філосаф, сацыёлаг і псіхолаг. Д-р філас. н. (1960), праф. (1963). Скончыў Ленінградскі пед. ін-т (1947). Працаваў у многіх ВНУ і НДІ, у 1975—93 у Ін-це этналогіі і антрапалогіі РАН. Даследуе праблемы гісторыі зах. сацыялогіі, тэорыі асобы і самасвядомасці, псіхалогіі юнацкага ўзросту, антрапалогіі дзяцінства і сексалогіі. Філас. праблемы быцця чалавека разглядае на матэрыяле спец. навук пра чалавека і грамадства, праводзіць ідэю інтэрдысцыплінарнасці.

Тв.:

Позитивизм в социологии. Л., 1964;

Открытие «Я». М., 1978;

Психология юношеского возраста. М., 1979;

Ребенок и общество. М., 1988;

Введение в сексологию. 2 изд. М., 1990;

Вкус запретного плода. М., 1991.

т. 8, с. 399

КО́НЕЎ (Уладзімір Афанасьевіч) (н. 1.11.1940, с. Прасноўка Паўночна-Казахстанскай вобл., Казахстан),

бел. вучоны ў галіне дэфектаскапіі матэрыялаў. Д-р тэхн. н. (1988), праф. (1989). Скончыў Ташкенцкі політэхн. ін-т (1966). З 1975 у Ін-це прыкладной фізікі АН Беларусі. З 1995 у НДІ буд. матэрыялаў. Навук. працы па фіз. асновах палярызацыйна-частотных метадаў радыёхвалевага кантролю матэрыялаў. Распрацаваў спосабы і прылады для дэфектаскапіі дыэлектрычных асяроддзяў, дыягностыкі слаістых сістэм з неэлектраправодных матэрыялаў і радыёхвалевай эліпсаметрыі танкаплёначных структур.

Тв.:

Радиоволновая эллипсометрия. Мн., 1985 (разам з Я.​М.​Куляшовым, М.​М.​Пунько);

Радиоволновая эллипсометрия диэлектрических структур. Мн., 1989 (разам з М.​В.​Любецкім, С.​А.​Ціхановічам).

т. 8, с. 406

КО́НЮХ (Уладзімір Сяргеевіч) (6.8.1943, в. Турэц Карэліцкага р-на Гродзенскай вобл. — 18.1.1997),

бел. матэматык. Д-р фіз.-матэм. навук (1992), праф. (1995). Скончыў БДУ (1965). З 1965 у Ін-це матэматыкі АН Беларусі (з 1973 нам. дырэктара), з 1990 у БДУ. Навук. працы ў галіне тэорыі лінейных груп. Даў поўную класіфікацыю непрыводных лакальна нільпатэнтных лінейных груп: апісаў падгрупы Сілава праектыўнай лінейнай групы, даследаваў гіпотэзу канечнасці для вырашальных лінейных груп.

Тв.:

Алгебра и алгебраическая геометрия в работах математиков Белоруссии. Мн., 1979 (разам з А.​Я.​Залескім);

Неприводимые локально нильпотентные линейные группы // Фундаментальная и прикладная математика. 1998. Т. 3, вып. 3.

П.​М.​Бараноўскі.

т. 8, с. 412

КО́РШУК (Уладзімір Канстанцінавіч) (н. 25.8.1935, г.п. Урэчча Любанскага р-на Мінскай вобл.),

бел. гісторык. Д-р гіст. н. (1980), праф. (1982). Скончыў Маскоўскі ун-т (1958). Працаваў настаўнікам, з 1960 выкладае ў ВНУ, з 1982 заг. кафедры БДУ. У 1984—94 гал. рэдактар серыі «Весніка БДУ». Даследуе сац.-эканам. і паліт. гісторыю Беларусі, праблемы грамадскіх рухаў і паліт. партый, гісторыю Вял. Айч. вайны. Адзін з аўтараў навук. дапаможнікаў «Палітычная гісторыя XX ст.» (1990), «З гісторыі палітычных партый» (1993), «Праграмныя дакументы палітычных партый» (1994).

Тв.:

В труде воспитывается человек будущего. Мн., 1963;

На галоўным напрамку. Мн., 1971;

Рост трудовой активности рабочего класса. Мн., 1976.

т. 8, с. 425