Verbum

«ПАЛЬЯ́НСКАЯ ЭНЦЫКЛАПЕ́ДЫЯ НАВУ́К, ЛІТАРАТУ́РЫ І МАСТА́ЦТВА»,

«Італьяна» («Enciclopedia italiana di scienze, lettere ed arti»), універсальнае энцыклапедычнае выданне на італьян. мове. Выдадзена ў Рыме ў 1929—39 у 36 т. (апошні том — паказальнік); дадатак у 3 т. (5 кнігах) выдадзены ў 1948—61. На змест першых 37 тамоў паўплывала тагачасная ідэалогія Мусаліні. У 2-м і 3-м тамах дадатку пераасэнсаваны асобныя тагачасныя падзеі грамадска-паліт., культ. і навук. жыцця. Змест большасці артыкулаў мае гуманітарны характар, звесткі па прыродазнаўчых навуках і тэхніцы змешчаны пераважна ў дадатку. Артыкулы выдання вызначаюцца вял. аб’ёмам, навуковасцю, наяўнасцю бібліяграфіі. Тэрміны, выкарыстаныя ў тэксце, пададзены з англ., ісп., ням. і франц. эквівалентамі. Выданне багата ілюстравана, маст. рэпрадукцыі, партрэты, геагр. карты і фотаздымкі краявідаў вызначаюцца высокай якасцю. На базе гэтай энцыклапедыі выдадзены меншыя па аб’ёме «Слоўнік энцыклапедычны італьянскі» (1955—63), «Энцыклапедыя Еўропы» (1976—81); перавыдаецца ням. выд-вамі (Бракгаўз, Маер і Гердэр).

В.​К.​Шчэрбін.

т. 7, с. 364

НАРО́ДНЫЯ СТУ́ДЫІ І КЛУ́БЫ ВЫЯЎЛЕ́НЧАГА І ДЭКАРАТЫ́ЎНА-ПРЫКЛАДНО́ГА МАСТА́ЦТВА,

найвышэйшая форма развіцця аматарскай творчасці ў галіне жывапісу, графікі, скульптуры і дэкар.-прыкладнога мастацтва на Беларусі. Найменне «народны» надаецца студыям і клубам са стабільным складам удзельнікаў, работы якіх маюць высокі маст. ўзровень і рэгулярна экспануюцца на міжнар., рэсп. і абласных маст. выстаўках. На Беларусі студыі існуюць з 1960-х г. пры клубных, навуч. і пазашкольных установах, па месцы жыхарства. Парадак работы студый вызначаецца Палажэннем аб нар. (узорным) самадз. калектыве маст. творчасці ў Рэспубліцы Беларусь, прынятым у 1999 Мін-вам культуры Беларусі. Многія студыі і клубы вядуць свой летапіс, маюць эмблему, дэвіз і статут. Дзейнасць клубаў і студый дэкар.-прыкладнога мастацтва накіравана на адраджэнне, захаванне і развіццё традыц. нар. мастацтва, нар. маст. промыслаў і рамёстваў, захаванне традыцый у галіне нар. творчасці. Вядзецца работа па вырабе прадметаў ткацтва, вышыўкі, ганчарства, разьбы па дрэве, саломапляцення, лозапляцення, перапрацоўкі лёну, прапагандуецца традыц. і сучасная нар. творчасць праз арганізацыю выставак, правядзенне экскурсій, удзел у кірмашах і аўкцыёнах. Клубы самадз. мастакоў і студыі выяўл. мастацтва ставяць за мэту выхаванне эстэт. густаў у дзяцей і моладзі, развіццё іх інтэлектуальных і творчых магчымасцей. Яны арганізоўваюць наведванне выставак прафес. мастакоў, творчыя сустрэчы з імі, вывучаюць стылі і кірункі выяўл. мастацтва, творчы і жыццёвы шлях знакамітых мастакоў і інш. На Беларусі (2000) 88 народных клубаў і студый.

М.​К.​Дэмбоўская.

т. 11, с. 186

БЕЛАРУ́СКІ ДЗЯРЖА́ЎНЫ АРХІ́Ў-МУЗЕ́Й ЛІТАРАТУ́РЫ І МАСТА́ЦТВА (БДАМЛіМ),

навукова-даследчая ўстанова, якая займаецца зборам, аховай, вывучэннем і навук. выкарыстаннем дакумент. помнікаў л-ры і мастацтва. Створаны ў чэрв. 1960 у Мінску, з 1976 архіў-музей. Мае (1995) 400 фондаў (75 тыс. спраў): 348 асабістых фондаў, 9 калекцый і 43 фонды ўстаноў.

Аддзелы: забеспячэння захаванасці дакументаў; ведамасных архіваў, камплектавання і экспертызы каштоўнасці дакументаў; навук. апісання дакументаў асабістага паходжання; інфарм.-пошукавых сістэм; інфармацыі, публікацыі і навук. выкарыстання дакументаў.

Сярод фондаў — асабістыя фонды пісьменнікаў А.​Адамовіча, З.​Астапенкі, М.​Багдановіча, С.​Баранавых, І.​Барашкі, Я.​Брыля, К.​Буйло, В.​Быкава. Л.​Бэндэ, М.​Васілька, З.​Верас, П.​Галавача, Ц.​Гартнага, С.​Грахоўскага, А.​Гурыновіча, У.​Дубоўкі, Я.​Дылы, А.​Жаўрука, Х.​Жычкі, Я.​Журбы, У.​Калесніка, У.​Караткевіча, Я.​Коласа, Я.​Купалы, Е.​Лось, М.​Лужаніна, М.​Лынькова, Я.​Маўра, М.​Машары, І.​Мележа, Б.​Мікуліча, А.​Пальчэўскага, П.​Пестрака, Я.​Пушчы, А.​Пысіна, А.​Русака, Я.​Семяжона, Я.​Скрыгана, М.​Сурначова, М.​Сяднёва, М.​Танка, А.​Ушакова, М.​Хведаровіча, К.​Чорнага, І.​Шамякіна, С.​Шушкевіча, С.​Яновіча і інш.; акцёраў і рэжысёраў Г.​Абуховіч, Л.​Александроўскай, Дз.​Арлова, І.​Балоціна, Т.​Бандарчык, С.​Бірылы, Я.​Віцінга, В.​Галіны, Г.​Грыгоніса, У.​Дзядзюшкі, С.​Друкер, І.​Ждановіч і Б.​Платонава, М.​Забэйды-Суміцкага, М.​Зюванава, З.​Канапелькі, Р.​Кашэльнікавай, А.​Клімавай, П.​Малчанава, Е.​Міровіча, Р.​Млодак, В.​Пола, Л.​Рахленкі, Л.​Ржэцкай, К. і А.​Саннікавых, С.​Станюты, А.​Труса, У.​Уладамірскага; кампазітараў Л.​Абеліёвіча, С.​Аксакава, М.​Аладава, А.​Багатырова, Г.​Вагнера, І.​Гітгарца, Я.​Глебава, В.​Залатарова, А.​Клумава, І.​Любана, Р.​Пукста, Ю.​Семянякі, Я.​Цікоцкага, М.​Чуркіна; мастакоў і скульптараў А.​Астаповіча, І.​Ахрэмчыка, М.​Блішча, В.​Волкава, П.​Гаўрыленкі, С.​Геруса, І.​Глебава, М.​Дучыца, К.​Завішы, Я.​Зайцава, А.​Кашкурэвіча, Я.​Красоўскага, У.​Кудрэвіча, Б.​Малкіна, А.​Марыкса, Л.​Рана, С.​Селіханава, М.​Тарасікава, А.​Тычыны, А.​Шаўчэнкі і інш. Захоўваюцца фонды саюзаў пісьменнікаў, мастакоў, кампазітараў, журналістаў, тэатр. дзеячаў Беларусі; Дзярж. т-ра оперы і балета Беларусі, Нац. т-ра імя Я.​Купалы, Бел. т-ра імя Я.​Коласа, Бел. дзярж. філармоніі; кінастудыі «Беларусьфільм»; аб’яднання «Маладняк»; выд-ваў «Мастацкая літаратура», «Юнацтва», рэдакцый час. «Полымя», «Нёман», «Маладосць», «Беларусь», газ. «Літаратура і мастацтва». У архіве зберагаецца калекцыя дакументаў аддзела рукапісаў Бел. музея імя І.​Луцкевіча ў Вільні, якая змяшчае матэрыялы Бел. т-ва па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны, Бел. к-та ў Магілёве, Бел. сацыяліст. грамады, Бел. сялянска-рабочай грамады, Бел. партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў, Бел. с.-д. партыі; дакументы БНР, Мін-ва бел. спраў пры Літ. урадзе, Цэнтр. бел. рады Віленшчыны і Гродзеншчыны, Бел. вайсковай камісіі; матэрыялы бел. культ.-асв. арг-цый, выд-ваў, часопісаў, газет, у т. л. рэдакцыі газ. «Наша ніва»; асабістыя дакументы Л.​Я.​Дубейкаўскага, К.​С.​Дуж-Душэўскага, П.​Я.​Жаўрыда, В.​Ю.​Ластоўскага, І.І. і А.​І.​Луцкевічаў, А.​А.​Смоліча, Б.​А.​Тарашкевіча, А.​І.​Цвікевіча, Цёткі і інш. У б-цы архіва (25 тыс. экз.) захоўваюцца першыя выданні твораў М.​Багдановіча, Цёткі, Я.​Купалы, Я.​Коласа, газ. «Наша ніва», «Наша доля», час. «Маладняк», «Узвышша» і інш.

Г.​В.​Запартыка.

т. 2, с. 440