шкодная чарапашка

т. 17, с. 429

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

шко́дны, -ая, -ае.

Які прыносіць шкоду¹ (у 1 знач.); небяспечны.

Ш. для здароўя клімат.

Курыць шкодна (безас., у знач. вык.). Шкодная тэорыя.

|| наз. шко́днасць, -і, ж.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

перагі́б, -у, мн. -ы, -аў, м.

1. Лінія згібання чаго-н.

На перагібе ліста.

2. перан. Парушэнне правільнай лініі ў якой-н. дзейнасці, шкодная крайнасць.

Барацьба з перагібамі.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

шко́дны

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. шко́дны шко́дная шко́днае шко́дныя
Р. шко́днага шко́днай
шко́днае		 шко́днага шко́дных
Д. шко́днаму шко́днай шко́днаму шко́дным
В. шко́дны (неадуш.)
шко́днага (адуш.)		 шко́дную шко́днае шко́дныя (неадуш.)
шко́дных (адуш.)
Т. шко́дным шко́днай
шко́днаю		 шко́дным шко́днымі
М. шко́дным шко́днай шко́дным шко́дных

Крыніцы: krapivabr2012, piskunou2012, prym2009, sbm2012, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

перагі́б, ‑у, м.

1. Лінія згібання чаго‑н. На перагібе ліста.

2. перан. Парушэнне правільнай лініі ў чыёй‑н. дзейнасці, шкодная крайнасць. Барацьба з перагібамі.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

шко́дны schädlich, schádenbringend;

шко́дная вытво́рчасць gesúndheitsschädlicher Betríeb;

шко́дная прывы́чка éine schädliche Gewóhnheit;

шко́днае рэ́чыва Schádstoff m -(e)s, -e, schädlicher Stoff

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

ВІБРА́ЦЫЯ (ад лац. vibratio ваганне, дрыжанне),

механічныя ваганні пругкіх цел, механізмаў і збудаванняў. Характарызуецца частатой (звычайна вібрацыяй лічаць ваганні частатой больш за 1 Гц) і амплітудай. Падзяляецца на карысную і шкодную. Выяўляецца і запісваецца вібрашчупамі, частатамерамі, вібрографамі, сейсмографамі, асцылографамі ў выглядзе графіка — вібраграмы.

Карысная вібрацыя ўзбуджаецца вібратарамі. Выкарыстоўваецца ў многіх тэхнал. аперацыях (гл. Вібрацыйная тэхніка), медыцыне (гл. Вібратэрапія) і інш. Шкодная вібрацыя ўзнікае пры руху транспарту, рабоце машын, механізмаў і інструментаў. Яна асабліва небяспечная пры рэзанансе (калі па частаце супадае з уласнымі ваганнямі канструкцыі, напр. флатэр у самалёта). Шкодная вібрацыя паскарае знос машын, зніжае трываласць матэрыялаў. Яна памяншаецца вібраізаляцыяй і дэмпфіраваннем (правільнай падвескай або ўстаноўкай прылад і машын, выкарыстаннем амартызатараў з пругкіх матэрыялаў, спружынных і дынамічных гасільнікаў, іншых паглынальнікаў энергіі вібрацыі). Згубна дзейнічае на здароўе чалавека (гл. Вібрацыйная хвароба).

Літ.:

Вибрации в технике: Справ. Т. 4. М., 1981;

Быховский И.И. Основы теории вибрационной техники. М., 1969.

У.​М.​Сацута.

т. 4, с. 138

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ідэ́йна-шко́дны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. ідэ́йна-шко́дны ідэ́йна-шко́дная ідэ́йна-шко́днае ідэ́йна-шко́дныя
Р. ідэ́йна-шко́днага ідэ́йна-шко́днай
ідэ́йна-шко́днае		 ідэ́йна-шко́днага ідэ́йна-шко́дных
Д. ідэ́йна-шко́днаму ідэ́йна-шко́днай ідэ́йна-шко́днаму ідэ́йна-шко́дным
В. ідэ́йна-шко́дны (неадуш.)
ідэ́йна-шко́днага (адуш.)		 ідэ́йна-шко́дную ідэ́йна-шко́днае ідэ́йна-шко́дныя (неадуш.)
ідэ́йна-шко́дных (адуш.)
Т. ідэ́йна-шко́дным ідэ́йна-шко́днай
ідэ́йна-шко́днаю		 ідэ́йна-шко́дным ідэ́йна-шко́днымі
М. ідэ́йна-шко́дным ідэ́йна-шко́днай ідэ́йна-шко́дным ідэ́йна-шко́дных

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

КСЕРАФІ́ЛЫ [ад грэч. xēros сухі + ...філ(ы)],

сухалюбы, расліны і жывёлы, прыстасаваныя да сухіх месцапражыванняў. Вызначаюцца развітымі механізмамі рэгуляцыі воднага абмену, здольнасцю затрымліваць ваду ў тканках, могуць працяглы час існаваць без яе папаўнення. Найб. тыповыя К. пашыраны ў зонах пустынь, паўпустынь, сухіх стэпаў і лесастэпаў. Гл. таксама Ксерафіты.

Сярод К.-жывёл вылучаюць прадстаўнікоў розных груп: саранчовыя, паўзуны, дрофы, саксаульная сойка, многія грызуны, вярблюды, тушканчыкі, дробныя драпежнікі. Сярод жывёл Беларусі рысамі ксерафільнасці вылучаюцца многія насякомыя (напр., жукі-чарнацелкі, шкодная чарапашка), большасць паўзуноў, некат. птушкі (валасянкі) і звяры.

т. 8, с. 543

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

БУРАКО́ВАЯ НЕМАТО́ДА (Heterodera schachtii),

паразітычны круглы чарвяк сям. Heteroderidae, які пашкоджвае карані буракоў і інш. раслін з сям. капуставых і лебядовых (капуста, турнэпс, радыска, рыжак, шпінат). Пашырана ва ўсіх раёнах буракасеяння; на Беларусі найб. шкодная ў Брэсцкай і Мінскай абласцях.

Вясной лічынкі пранікаюць у карані раслін, праходзяць стадыі развіцця, ператвараюцца ў самак і самцоў. За вегетац. перыяд бураковая нематода дае 1 пакаленне. У пашкоджаных раслін утвараецца густая сетка дробных каранёў (барадатасць), лісце жаўцее і робіцца кучаравае, караняплоды буракоў дробныя, з паніжанай цукрыстасцю.

Бураковая нематода: 1 — самец; 2 — самка; 3 — самкі на каранях цукровага бурака.

т. 3, с. 343

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)