Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
хале́рны
1.прил. холе́рный;
2.в знач. сущ. холе́рный
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
хале́рны, ‑ая, ‑ае.
1. Які мае адносіны да халеры (у 1 знач.). Халерны вібрыён. Халерная эпідэмія.// Які бывае пры халеры, выкліканы халерай. Халерны панос.// Звязаны з эпідэміяй халеры. Халерны год.
2. Які захварэў на халеру. Халерны хворы./узнач.наз.хале́рны, ‑ага, м.; хале́рная, ‑ай, ж.Барак для халерных.// Прызначаны для хворых на халеру. Халерная бальніца.
3.Разм.груб. Вельмі дрэнны, непрыемны. [Павал:] — Я на цябе жаднае крыўды не маю. [Тамаш:] — Ну дык чаго ты звягаеш.. Што гэта за народ халерны.Чорны.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
хале́рны
1.мед. Cholera- [´ko:-];
хале́рная эпідэ́мія Chóleraepidemie f -, -i¦en;
2.разм.груб. Scheiß-
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
хале́ра, -ы, ж.
1. Востразаразная кішэчная хвароба, якая суправаджаецца рвотай, паносам, агульным парушэннем дзейнасці арганізма.
2.Ужыв. як лаянкавае слова (разм., груб.).
Х. яго ведае.
|| прым.хале́рны, -ая, -ае (да 1 знач.).
Халерная эпідэмія.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Халерны вібрыён 3/70
Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)
холе́рныймед.
1.прил.хале́рны;
2.сущ.хале́рны, -нага м.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
вібрыён, ‑а, м.
Бактэрыя ў форме сагнутай палачкі або коскі. Халерны вібрыён.
[Фр. vibrion.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ПАТАГЕ́ННЫЯ МІКРО́БЫ,
віды мікраарганізмаў, якія выклікаюць хваробы чалавека, жывёл і раслін. Паводле характару жыўлення — паразіты і сапратрофы. Бываюць унутрыклетачныя паразіты (напр., узбуджальнікі сыпнога тыфу), пастэрэлы развіваюцца ў крыві, халерны вібрыён і сальманелы пасяляюцца ў кішэчніку, узбуджальнікі пнеўманіі (некат. кокі) выклікаюць пашкоджанне клапанаў сэрца і інш. Паводле функцыян. значэння адрозніваюць 3 групы фактараў, якія садзейнічаюць інфіцыраванню арганізма: інвазіўныя (напр., з дапамогай варсінак бактэрыі прыліпаюць да эпітэліяльных клетак слізістых абалонак); асаблівасці будовы, што надаюць устойлівасць да ахоўных сістэм арганізма (напр., утварэнне капсул); таксічныя (напр., узбуджальнікі батулізму ці слупняку маюць экзатаксіны, якія выклікаюць інтаксікацыю арганізма з выбіральным пашкоджаннем ц. н. с. без наяўнасці адпаведных бактэрый). Умоўна П.м., якія звычайна з’яўляюцца нармальнай мікрафлорай, становяцца патагеннымі пры зніжэнні агульнай рэзістэнтнасці макраарганізма і інш. зменах яго імуналагічнага статуса. Гл. таксама Патагенез, Патагеннасць.