Удзельнае ведамства 10/418
Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
Маскоўскае удзельнае княства 7/56; 11/556
Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)
удзе́льны
прыметнік, якасны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
удзе́льны |
удзе́льная |
удзе́льнае |
удзе́льныя |
| Р. |
удзе́льнага |
удзе́льнай
удзе́льнае |
удзе́льнага |
удзе́льных |
| Д. |
удзе́льнаму |
удзе́льнай |
удзе́льнаму |
удзе́льным |
| В. |
удзе́льны (неадуш.)
удзе́льнага (адуш.) |
удзе́льную |
удзе́льнае |
удзе́льныя (неадуш.)
удзе́льных (адуш.) |
| Т. |
удзе́льным |
удзе́льнай
удзе́льнаю |
удзе́льным |
удзе́льнымі |
| М. |
удзе́льным |
удзе́льнай |
удзе́льным |
удзе́льных |
Крыніцы:
krapivabr2012,
piskunou2012,
prym2009,
sbm2012,
tsblm1996.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
удзе́льны
прыметнік, адносны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
удзе́льны |
удзе́льная |
удзе́льнае |
удзе́льныя |
| Р. |
удзе́льнага |
удзе́льнай
удзе́льнае |
удзе́льнага |
удзе́льных |
| Д. |
удзе́льнаму |
удзе́льнай |
удзе́льнаму |
удзе́льным |
| В. |
удзе́льны (неадуш.)
удзе́льнага (адуш.) |
удзе́льную |
удзе́льнае |
удзе́льныя (неадуш.)
удзе́льных (адуш.) |
| Т. |
удзе́льным |
удзе́льнай
удзе́льнаю |
удзе́льным |
удзе́льнымі |
| М. |
удзе́льным |
удзе́льнай |
удзе́льным |
удзе́льных |
Крыніцы:
krapivabr2012,
piskunou2012,
prym2009,
sbm2012,
tsblm1996.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
удзе́л², -а, мн. -ы, -аў, м.
У старажытнай і сярэдневяковай Русі: вобласць, якой кіраваў князь.
|| прым. удзе́льны, -ая, -ае.
У. князь.
Удзельнае княства.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
МАГНІТАРЭЗІСТЫ́ЎНЫ ЭФЕ́КТ,
змена эл. супраціўлення цвёрдых праваднікоў пад уздзеяннем магн. поля. Выкарыстоўваецца для даследаванняў электроннага энергетычнага спектра, рассеяння носьбітаў току ў правадніках, для вымярэння магн. палёў (гл. Магнітометр).
Тлумачыцца скрыўленнем траекторый носьбітаў току ў магн. полі (гл. Гальванамагнітныя з’явы). Ва ўсіх металах і паўправадніках (акрамя ферамагнетыкаў) удзельнае супраціўленне расце з павелічэннем напружанасці магн. поля, а ў паўправадніках залежыць ад канцэнтрацыі дамешкаў і т-ры. У ферамагнетыкаў М.э. мае асаблівасці, абумоўленыя існаваннем намагнічанасці пры адсутнасці знешняга магн. поля. Напр., іх удзельнае супраціўленне можа змяншацца ў магн. полі, што звязана з фіксацыяй спінаў дамешкавых атамаў знешнім магн. полем. Гл. таксама Капіцы закон.
т. 9, с. 479
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
udzielny
udzieln|y
гіст. удзельны;
księstwo ~e — удзельнае княства
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
КРЭ́ЎСКАЕ КНЯ́СТВА,
удзельнае княства ў бас. Зах. Бярэзіны. Існавала ў 14 ст. Цэнтр — Крэва. Каля 1338 вял. князь ВКЛ Гедзімін аддаў К.к. свайму сыну Альгерду. Пазней належала сыну Альгерда Ягайлу. Верагодна, ужо ў 14 ст. страціла значэнне ўдзела, пазней пераўтворана ў староства ў Віленскім ваяв. У навук. л-ры часам сцвярджаецца, што ў 1387—91 К.к. належала брату Ягайлы кн. Вігунду (Аляксандру), на самай справе той валодаў г. Кернаў у Літве.
т. 8, с. 541
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
КУЯ́ВІЯ (Kujawy),
гістарычная вобласць у Польшчы паміж сярэднім цячэннем р. Вісла і верхнім цячэннем р Нотаць. У старажытнасці была населена зах.-слав. племем куяваў. З 1139 асобны ўдзел, з 1231 ваяводства, з 1247 удзельнае княства. З пач. 14 ст. частка тэр. К., а з 1388 уся К. — у складзе каронных зямель. Паводле 1-га і 2-га падзелаў Польшчы (1772, 1793) адышла да Прусіі. У складзе адноўленай Польшчы з 1918.
т. 9, с. 68
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)