Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
стэрхм., зоол. стерх
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
стэрх, ‑а, м.
Белы журавель, які водзіцца ў тундры і лесатундры.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Стэрх ‘белы журавель, які водзіцца ў тундры і лесатундры’ (ТСБМ). З рус.стерк, стерх ‘тс’; слова ўсходне-паўднёваславянскае, параўн. яшчэ рус.сте́рех, стёрха ‘тс’, укр.стерх ‘чорны бусел’, стараж.-рус.стеркъ, стьркъ ‘бусел’, серб.-харв.штр̑к, славен.štȓk, балг.стрък, штрък ‘тс’, ст.-слав.стрькъ ‘лебедзь’. ЕСУМ (5, 413) узнаўляе прасл.*st(ь)rkъ, якое, відаць, роднаснае лат.stirka ‘даўганогая істота; дзяўчынка з доўгімі нагамі’, stirkle ‘даўганогая аўца’ (гл. Мюленбах-Эндзелін, 3, 1073); далей — з пашырэннем ‑g‑: ст.-в.-ням.Storah ‘бусел’, ст.-ісл.storkr; з іншай ступенню чаргавання галосных: ст.-ісл.starkr ‘моцны, здаровы’. Кіпарскі (Gemeinslav., 162) і інш. набліжаюць да тарчаць, рус.сторчать (гл. сторч). Высоўвалася таксама версія аб запазычанні з германскіх моў, супраць чаго Фасмер (3, 758 з літ-рай, які адзначае, што тады застаецца няясным ‑ьr‑ (‑er‑); неабгрунтаванай застаецца і думка аб зваротным напрамку запазычання — з славянскіх моў у германскія (Сабалеўскі, ЖМНП, 1911, май, 165). Гл. яшчэ Міклашыч, 322; Младэнаў, 698; Матцэнаўэр, Cizí sl., 314; спецыяльна Клепікава, ВСЯ, 5, 163–164; Сной₁ (648: да і.-е.*(s)terk/g‑ ‘быць цвёрдым, тугім, ацвярдзець’).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
стерхзоол.стэрх, род. стэ́рха м.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ЖУРАЎЛІ́сапраўдныя
(Grus),
род птушак сям. жураўліных атр. жураўлепадобных. 10 відаў. Пашыраны ў Еўразіі, Паўн. Амерыцы, Аўстраліі і Новай Гвінеі. Насяляюць пераважна адкрытыя мясціны: стэпы, вял. балоты, тундру.
Селяцца парамі, у час пралёту і зімоўкі аб’ядноўваюцца ў чароды. Найб. вядомы Ж.: шэры (Grus grus), канадскі (G. canadensis), белы, або стэрх (G. leucogeranus), амерыканскі (G. americana), японскі (G. japonensis). 6 відаў і 2 падвіды занесены ў Чырв. кнігу МСАП. Існуе Міжнар. фонд аховы жураўлёў (ЗША). На Беларусі 1 від — журавель шэры, трапляецца ўсюды, занесены ў Чырв. кнігу.
Даўж. 80—152 см, выш. каля 2 м, маса 3—12 кг. Апярэнне пераважна шчыльнае, шараватае, буравата-чорнае ці белае. Шыя і ногі доўгія, хвост кароткі. У палёце выцягваюць шыю і ногі. Большасць Ж. выдае гучны трубны крык (рэзанатар — падоўжаная трахея). Нясуць 1—2 (радзей 3) яйцы. Корм раслінны і жывёльны.
