соба́чка ж., в разн. знач. саба́чка, -кі м.;
◊
ма́ленькая соба́чка до ста́рости щено́к посл. мале́нькі саба́чка да ве́ку шчаня́;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
собачка
Том: 32, старонка: 21.
Гістарычны слоўнік беларускай мовы (1982–2017)
саба́чка I м., уменьш.-ласк.
1. соба́чка ж., пёсик;
2. (собака-самец) кобелёк;
◊ мале́нькі с. да ве́ку шчаня́ — посл. ма́ленькая соба́чка до ста́рости щено́к
саба́чка II м.
1. тех. соба́чка ж.;
2. соба́чка ж., гаше́тка ж.;
3. обл. голо́вка репе́йника
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
НАЦЫЯЛЕ́КТ [ад нацыя + (дыя)лект],
сукупнасць фармальных і семантычных уласцівасцей пэўнай нацыянальнай мовы, калі яна шырока выкарыстоўваецца іншым этнасам у якасці сваёй другой мовы або мовы міжнац. зносін. Напр., рус. мова (нацыялект) армян, літоўцаў, таджыкаў, украінцаў і г.д. У шырокім сэнсе Н. — рэалізацыя пэўнай мовы ў маўленчай практыцы іншага этнасу. Н. — адзін з відаў суцэльнага вар’іравання мовы (параўн.: дыялект — вар’іраванне тэрытарыяльнае, сацыялект — вар’іраванне сацыяльнае, ідыялект — вар’іраванне індывідуальнае, хроналект — вар’іраванне ў часе, Н. — вар’іраванне іншанацыянальнае, іншаэтнічнае). Н. ўласцівы пэўныя ўстойлівыя рысы, што ўзнікаюць у мове пад уплывам іншай ці роднай мовы. Напр., рус. Н. беларусаў уласцівы ўстойлівыя інтэрферэнцыйныя рысы: цвёрдае «р» (гаварыт — «гаворыць», румка — «келішак»), фрыкатыўнае «γ» (ноγи — «ноги», γолос — «голас»), сібілянты «с’» і «з’» (з’има, с’ерый), пропуск «й» (полны — «поўны», велики — «вялікі»), канструкцыі «мой собачка» (рус. «моя собачка»), «более-менее» (рус. «более или менее», бел. «больш-менш»), «жениться с кем» (рус. «жениться на ком», бел. «ажаніцца з кім»), адсутнасць моцнай колькаснай рэдукцыі галосных ([малако], рус. [мьлʌ-ко]) і інш.
Літ.:
Михневич А.Е. О языковом и лингвистическом статусе «нациолекта» // Вариативность как свойство языковой системы: Тез. докл. М., 1982. Ч. 1.
А.Я.Міхневіч.
т. 11, с. 221
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
сляса́к (род. слесака́) м. (рычажок, поднимающий щеколду) соба́чка ж.
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
цю́цька м.
1. соба́ка ж., соба́чка ж.;
2. прост., бран. соба́ка ж., пёс
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Саба́чка 1 памянш. да сабака 1 (гл.).
Саба́чка 2 ’спускавы механізм у агнястрэльнай зброі’, ’прыстасаванне ў машынах, механізмах, якое перашкаджае руху назад зубчастага кола’ (ТСБМ), ’прылада, пры дапамозе якой здымаюць бобы’ (Сцяшк. Сл.), ’частка ткацкага станка’, ’слясак’ (Мат. Гом.), ’дэталь у ніты красён’ (Сл. ПЗБ), ’палачка, якая злучае панажы з нітамі’ (Жыв. сл., Нар. сл.), ’прылада ў кроснах, якая трымае набілкі на патрэбнай вышыні’ (Бяльк.), ’кружкі ў кроснах, на якіх перамяшчаюцца ніткі асновы’ (Сцяшк. Сл.), соба́чка ’вільчак’ (палес., Нар. сл.), соба́чкі ’тры маленькія драўляныя палачкі па абодвух баках ніта’ (Влад.). Агляд семантыкі бел. сабачка гл. таксама Н. А. Старасценка, Бел. мова, 8, 1981, 77 і наст. Параўн. рус. соба́чка ’спускавы механізм у агнястрэльнай зброі’, а таксама назвы дэталяў для захвата, зачэплівання чаго-небудзь, у тым ліку і ў кроснах. Да папярэдняга слова.
Саба́чка 3 ’галоўка дзядоўнік, шышка’ (Нас., Байк. і Некр.). Рус. собачка ’тс’. Да сабачка 1 па ўласцівасці зачэплівацца. Параўн. яшчэ ваўчкі.
Саба́чка 4 ’мужчынскі гальштук у выглядзе банта’ (Сл. рэг. лекс.). Да сабачка 1 па знешняму падабенству.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
бало́нка I ж. (собачка) боло́нка
бало́нка II ж.
1. обл., см. абало́нка 3;
2. уст. страни́ца кни́ги, журна́ла
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
шчаня́ и шчанё, -ня́ці ср., прям., перен. щено́к м.;
◊ мале́нькі саба́чка да ве́ку ш. — посл. ма́ленькая соба́чка до ста́рости щено́к
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
мале́нькі ма́ленький; (совсем маленький) кро́шечный; (небольшого роста — ещё) низкоро́слый; (небольшой по возрасту — ещё) малоле́тний;
◊ м., ды ўдале́нькі — ма́ленький, да уда́ленький;
м. саба́чка да ве́ку шчаня́ — посл. ма́ленькая соба́чка до ста́рости щено́к
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)