Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)
СІНТЭТЫ́ЧНЫХ СМОЛ І ПЛАСТЫ́ЧНЫХ МАС ПРАМЫСЛО́ВАСЦЬ,
галіна хімічнай прамысловасці па вырабе сінт. палімераў і пластмас. Базавая сыравіна для іх вытв-сці — вуглевадароды нафтаперапрацоўкі.
У 1872 у ЗША выраблены цэлулоід (пластмаса са штучнага палімера нітрату цэлюлозы). У 1906—10 у Расіі і Германіі наладжаны выпуск матэрыялаў на аснове фенола-фармальдэгіднай смалы, у 1930-я г. ў ЗША, Германіі, СССР і інш. — полівінілхларыду, поліамідаў, полістыролу. Шырокае развіццё прам-сці пачалося пасля 2-й сусв. вайны; з 1950-х г. выпускаецца поліэтылен.
На Беларусі станаўленне прам-сці адбылося ў 1960-я г., калі пачаў працаваць Полацкі хім. камбінат. У 1975 на яго базе створана Наваполацкае вытворчае аб’яднанне «Палімір», дзе выпускаюць поліэтылен высокага ціску. Прадукцыя галіны вырабляецца на Гродзенскім вытворчым аб’яднанні «Азот» (капралактам), Магілёўскім вытворчым аб’яднанні «Хімвалакно» (дыметылтэрафталат, поліэтылентэрафталат), Лідскім лакафарбавым заводзе (алкідныя і поліэфірныя смолы, полівінілацэтатная дысперсія). Асн. спецыялізацыя галіны — вытв-сць палімераў для выпуску сінт. валокнаў, нітак, лакафарбавых матэрыялаў. У 1990 выраблена 751 тыс. т сінт. смол і пластмас (у т. л. 138 тыс. т поліэтылену), у 2000—480 тыс. т (у т. л. 109 тыс. т поліэтылену).
В.П.Сідоранка.
т. 14, с. 405
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
смала́
назоўнік, агульны, неадушаўлёны, неасабовы, жаночы род, 2 скланенне
|
адз. |
мн. |
| Н. |
смала́ |
смо́лы |
| Р. |
смалы́ |
смо́л |
| Д. |
смале́ |
смо́лам |
| В. |
смалу́ |
смо́лы |
| Т. |
смало́й
смало́ю |
смо́ламі |
| М. |
смале́ |
смо́лах |
Крыніцы:
krapivabr2012,
nazounik2008,
piskunou2012,
sbm2012,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
нейло́н, ‑у, м.
Сінтэтычнае штучнае валакно з поліамідных смол, а таксама тканіна з такога валакна.
[Англ. nylon.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
фено́л, ‑у, м.
Арганічнае злучэнне, вытворнае бензолу, якое выкарыстоўваецца для дэзінфекцыі, пры вырабе сінтэтычных смол, выбуховых рэчываў і пад.
[Ад грэч. phainō — асвятляю і лац. oleum — алей.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
фармальдэгі́д, ‑у, М ‑дзе, м.
Бясколерны газ з рэзкім пахам, які выкарыстоўваецца ў вытворчасці пластмас, смол, лекавых рэчываў, у папяровай і тэкстыльнай прамысловасці.
[Ад лац. formica — мурашка і aldehydus — альдэгід.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
фурфуро́л, ‑у, м.
Спец. Вадкасць, якая здабываецца пераважна з вотруб’я і сланечнікавай лузгі, выкарыстоўваецца ў хімічнай прамысловасць як растваральнік пры вырабе смол і пад.
[Ад лац. furfur — вотруб’е.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
РЭАКТАПЛА́СТЫ, тэрмарэактыўныя пластмасы,
пластычныя масы на аснове ацвярджальных алігамераў (смол). Перапрацоўка Р. у вырабы суправаджаецца неабарачальнай хім. рэакцыяй, што прыводзіць да ўтварэння сеткаватых шклопадобных палімераў (гл. Ацвярдзенне палімераў), якія неабарачальна трацяць здольнасць пераходзіць у вязкацякучы стан. Найб. пашыраны Р. на аснове фенола-фармальдэгідных (фенапласты), мачавіна- і меламіна-фармальдэгідных (амінапласты), эпаксідных і поліэфірных смол.
т. 13, с. 531
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
амінапла́сты
(ад аміны + -пласт)
пластмасы на аснове тэрмарэактыўных сінтэтычных смол, выкарыстоўваюцца для вырабу электраізаляцыйных смол.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
КАРБАМІ́ДНЫЯ СМО́ЛЫ,
агульная назва меламіна-фармальдэгідных і мачавіна-фармальдэгідных смол. Гл. ў арт. Амінаальдэгідныя смолы.
т. 8, с. 62
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)