рыцарскія акадэміі

т. 13, с. 527

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ДУХО́ЎНА-РЫ́ЦАРСКІЯ О́РДЭНЫ,

ваенна-рэлігійныя аб’яднанні, арганізаваныя на ўзор каталіцкіх манаскіх ордэнаў. Узніклі ў час крыжовых паходаў як брацтвы для дапамогі паломнікам у Палесціне, з 12 ст. — ваен. арг-цыі для аховы і пашырэння хрысц. уладанняў на Усходзе, барацьбы з мусульманамі і язычнікамі. З канца 11 ст. да 1300 заснавана 12 Д.-р.о.: Ордэн коннікаў шпіталя св. Яна Іерусалімскага (шпітальеры, прыбл. з 1070); Ордэн бедных рыцараў Хрыста і Саламонава храма (тампліеры, з 1116 або 1119); Авіскі ордэн (з 1162 або 1166); Ордэн св. Міхаіла (з 1167); ордэн мечаносцаў (з 1202); Ордэн прускіх рыцараў Хрыстовых з Добжыні (з пач. 13 ст.) і інш. Іх члены давалі зарокі ўстрымання, паслушэнства, беднасці, падзяляліся на братоў-воінаў, капеланаў (святароў) і братоў-служыцеляў. Ордэн узначальваў вял. магістр (выбіраўся пажыццёва), якому падпарадкоўваліся камандзіры мясц. аддзелаў (правінцый і бальяжаў) — магістры (прыёры), прэцэптары, камандоры, канэтабль і інш. і пры якім перыядычна склікаўся ген. капітул (савет), які валодаў заканад. уладай. Д.-р.о. былі незалежныя ад мясц. свецкіх і духоўных улад і падпарадкоўваліся непасрэдна рым. папу, які даваў ім значныя прывілеі. Найб. магутнымі былі т.зв. «інтэрнацыянальныя» ордэны (шпітальеры, тампліеры, Тэўтонскі ордэн), якія мелі аддзелы ва ўсіх краінах Зах. Еўропы, уласныя арміі, вял. зямельныя ўладанні і грашовыя сродкі. Пасля страты ў 13 ст. ўладанняў на Усходзе Д.-р.о. перанеслі дзейнасць на Зах. Еўропу, дзе яны сталі адной з вядучых ваен. і паліт. сіл. З умацаваннем каралеўскай улады б.ч. ордэнаў перастала існаваць.

Літ.:

Печников Б.А. «Рыцари церкви»: Кто они? М., 1991.

Дз.М.Чаркасаў.

т. 6, с. 266

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ры́царскі

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. ры́царскі ры́царская ры́царскае ры́царскія
Р. ры́царскага ры́царскай
ры́царскае		 ры́царскага ры́царскіх
Д. ры́царскаму ры́царскай ры́царскаму ры́царскім
В. ры́царскі (неадуш.)
ры́царскага (адуш.)		 ры́царскую ры́царскае ры́царскія (неадуш.)
ры́царскіх (адуш.)
Т. ры́царскім ры́царскай
ры́царскаю		 ры́царскім ры́царскімі
М. ры́царскім ры́царскай ры́царскім ры́царскіх

Крыніцы: krapivabr2012, piskunou2012, prym2009, sbm2012, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

аванту́рна-ры́царскі

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. аванту́рна-ры́царскі аванту́рна-ры́царская аванту́рна-ры́царскае аванту́рна-ры́царскія
Р. аванту́рна-ры́царскага аванту́рна-ры́царскай
аванту́рна-ры́царскае		 аванту́рна-ры́царскага аванту́рна-ры́царскіх
Д. аванту́рна-ры́царскаму аванту́рна-ры́царскай аванту́рна-ры́царскаму аванту́рна-ры́царскім
В. аванту́рна-ры́царскі (неадуш.)
аванту́рна-ры́царскага (адуш.)		 аванту́рна-ры́царскую аванту́рна-ры́царскае аванту́рна-ры́царскія (неадуш.)
аванту́рна-ры́царскіх (адуш.)
Т. аванту́рна-ры́царскім аванту́рна-ры́царскай
аванту́рна-ры́царскаю		 аванту́рна-ры́царскім аванту́рна-ры́царскімі
М. аванту́рна-ры́царскім аванту́рна-ры́царскай аванту́рна-ры́царскім аванту́рна-ры́царскіх

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

духо́ўна-ры́царскі

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. духо́ўна-ры́царскі духо́ўна-ры́царская духо́ўна-ры́царскае духо́ўна-ры́царскія
Р. духо́ўна-ры́царскага духо́ўна-ры́царскай
духо́ўна-ры́царскае		 духо́ўна-ры́царскага духо́ўна-ры́царскіх
Д. духо́ўна-ры́царскаму духо́ўна-ры́царскай духо́ўна-ры́царскаму духо́ўна-ры́царскім
В. духо́ўна-ры́царскі (неадуш.)
духо́ўна-ры́царскага (адуш.)		 духо́ўна-ры́царскую духо́ўна-ры́царскае духо́ўна-ры́царскія (неадуш.)
духо́ўна-ры́царскіх (адуш.)
Т. духо́ўна-ры́царскім духо́ўна-ры́царскай
духо́ўна-ры́царскаю		 духо́ўна-ры́царскім духо́ўна-ры́царскімі
М. духо́ўна-ры́царскім духо́ўна-ры́царскай духо́ўна-ры́царскім духо́ўна-ры́царскіх

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

прыдво́рна-ры́царскі

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. прыдво́рна-ры́царскі прыдво́рна-ры́царская прыдво́рна-ры́царскае прыдво́рна-ры́царскія
Р. прыдво́рна-ры́царскага прыдво́рна-ры́царскай
прыдво́рна-ры́царскае		 прыдво́рна-ры́царскага прыдво́рна-ры́царскіх
Д. прыдво́рна-ры́царскаму прыдво́рна-ры́царскай прыдво́рна-ры́царскаму прыдво́рна-ры́царскім
В. прыдво́рна-ры́царскі (неадуш.)
прыдво́рна-ры́царскага (адуш.)		 прыдво́рна-ры́царскую прыдво́рна-ры́царскае прыдво́рна-ры́царскія (неадуш.)
прыдво́рна-ры́царскіх (адуш.)
Т. прыдво́рна-ры́царскім прыдво́рна-ры́царскай
прыдво́рна-ры́царскаю		 прыдво́рна-ры́царскім прыдво́рна-ры́царскімі
М. прыдво́рна-ры́царскім прыдво́рна-ры́царскай прыдво́рна-ры́царскім прыдво́рна-ры́царскіх

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

даспе́хі, -аў, адз. даспе́х, -а, м.

1. Баявое ўзбраенне, амуніцыя воіна старых часоў.

Рыцарскія д.

2. перан. Наогул які-н. рыштунак (жарт.).

Паляўнічыя д.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

Rítterlichkeit f - ры́царскія паво́дзіны, ры́царства, ры́царская высакаро́днасць

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

zbroja

ж. гіст. даспехі;

zbroja rycerska — рыцарскія даспехі

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

О́РДЭН [ад лац. ordo (ordinis) рад, разрад],

1) каталіцкія цэнтралізаваныя манаскія т-вы (з 6 ст.) з пэўнымі статутамі, зацверджанымі папствам (у склад манаскіх О. уваходзяць і духоўна-рыцарскія О.).

2) Назва некат. тайных рэліг.-філас. аб’яднанняў, арг-цый (напр., масонскі О.).

т. 11, с. 444

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)