по́лночь по́ўнач, -чы ж., мн. нет.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
полночь
Том: 26, старонка: 166.
Гістарычны слоўнік беларускай мовы (1982–2017)
полночь
Том: 26, старонка: 166.
Гістарычны слоўнік беларускай мовы (1982–2017)
апо́ўначы нареч. в по́лночь
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
По́ўнач, по́ўныч, пуовночь, по́ўноч ’глыбокая ноч, сярэдзіна ночы’, ’адзін з напрамкаў свету’ (ТСБМ, Сцяшк. Сл., Мік., Бес., Шат., Касп., Бяльк., ТС), ст.-бел. полночь ’сярэдзіна ночы’, ’напрамак свету’, полнощь ’напрамак свету’, укр. пі́вніч ’поўнач (напрамак свету, сярэдзіна ночы)’, рус. по́лночь ’поўнач (напрамак свету)’, польск. północ ’палова ночы; напрамак свету’, чэш. půlnoc ’сярэдзіна ночы’, славац. polnoc ’тс’, в.-луж. połnóc ’сярэдзіна ночы; напрамак свету’, н.-луж. połnoc ’тс’, серб.-харв. по́ноћ ’сярэдзіна ночы’, славен. pólnoč ’тс’, балг. полуно́щ ’тс’, макед. полноќ ’тс’, ст.-слав. полоумошти ’пасярод ночы’, ’поўнач’. Прасл. *polъnoltь, *polunoktь ’сярэдзіна ночы’ ад *polъ‑/polu‑ (гл. паў-) і *noktь (гл. ноч). Ужыванне назваў частак сутак для перадачы напрамкаў свету характэрнае для шэрагу індаеўрапейцах і неіндаеўрапейскіх моў, параўн. ням. Mitternacht ’поўнач (напрамак свету; сярэдзіна ночы)’ (Ніканаў, Этимология–1984, 163). Мяркуецца, назва поўнач у абодвух значэннях з’яўляецца паралельным утварэннем да сапраўднай “салярнай” назвы — поўдзень (гл.), якая аб’ядноўвала ў сваім значэнні астранамічна-часавае і геаграфічна-арыентацыйнае паняцці (Німчук, Давньорус., 47).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
часы́ ед. нет гадзі́ннік, -ка м.;
карма́нные часы́ кішэ́нны гадзі́ннік;
стенны́е часы́ насце́нны гадзі́ннік;
завести́ часы́ заве́сці гадзі́ннік;
по мои́м часа́м по́лночь на маі́м гадзі́нніку по́ўнач.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
перевали́тьII сов.
1. (перейти) перавалі́ць, перайсці́; (переплыть) пераплы́сці, пераплы́ць;
перевали́ть хребе́т перавалі́ць (перайсці́) хрыбе́т;
2. разг. (пределы, границы) перавалі́ць, перайсці́;
перевали́ло за́ полночь безл. перавалі́ла (перайшло́) за по́ўнач;
ему́ перевали́ло за со́рок безл. яму́ перавалі́ла (перайшло́) за со́рак.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
по́ўнач
I ж., в разн. знач. се́вер м.;
на п. ад Мі́нска — к се́веру от Ми́нска
II ж. (середина ночи) по́лночь
III (По́ўнач) (самая северная территория Европы и Азии и полярная область) м. Се́вер;
наро́ды По́ўначы — наро́ды Се́вера;
раслі́ннасць По́ўначы — растите́льность Се́вера
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
глухі́
1. в разн. знач. глухо́й; (о лесе — ещё) дрему́чий;
г. стары́ — глухо́й стари́к;
г. го́лас — глухо́й го́лос;
~хі́я нарака́нні — глухи́е ропта́ния;
у ~хі́м ле́се — в глухо́м (дрему́чем) лесу́;
~ха́я по́ўнач — глуха́я по́лночь;
2. в знач. сущ. глухо́й;
○ ~ха́я крапіва́ — глуха́я крапи́ва;
~ха́я сцяна́ — глуха́я стена́;
~хі́я дзве́ры — глуха́я дверь;
~хо́е акно́ — глухо́е окно́;
г. зы́чны — лингв. глухо́й согла́сный;
~хо́е (хірургі́чнае) шво — глухо́й (хирурги́ческий) шов;
~ха́я плаці́на — глуха́я плоти́на;
◊ ~ха́я пара́ — глуха́я пора́;
~ха́я цяце́ра — глуха́я тете́ря;
г. як пень — глухо́й как пень;
г. недачу́е, дык прыло́жыць — погов. глухо́й недослы́шит, так приба́вит
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
якра́з
1. нареч. как раз; ро́вно;
гэ́та зда́рылася я. апо́ўначы — э́то случи́лось как раз (ро́вно) в по́лночь;
я. кілагра́м — как раз (ро́вно) килогра́мм;
2. нареч. (со словами такі, так) то́чно;
я. така́я кні́га — то́чно така́я кни́га;
я. так — то́чно так;
3. нареч. (со словом як) точь-в-точь;
сын — я. як ба́цька — сын — точь-в-точь оте́ц;
4. в знач. сказ. (по размеру) впо́ру, как раз;
паліто́ мне я. — пальто́ мне впо́ру (как раз);
5. частица (для выделения значения слова) -то, как раз;
гэ́тага я. я і хаце́ў — э́того-то я и хоте́л; э́того я как раз и хоте́л;
ты мне я. і патрэ́бен — ты-то мне и ну́жен; ты-то мне как раз и ну́жен
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)