Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
парсу́на, ‑ы, ж.
Уст. Жывапісны свецкі партрэт у Расіі канца 16–17стст.
[Скажонае — персона.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Парсуна 8/112; 9/113
Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)
ПАРСУ́НА (скажэнне слова «персона» ад лац. persona асоба, твар),
умоўная назва твораў бел., рус. і ўкраінскага партрэтнага жывапісу канца 16—17 ст. Пераходны этап ад іканапісу да свецкага партрэта.
Раннія П. толькі ўмоўна перадавалі партрэтнае падабенства, захоўвалі ідэальнасць і кананічнасць вобразаў, плоскасную ўзорыстую тэхніку пісьма тэмперай па дошцы. У 17 ст. развіццё П. ішло ў двух кірунках: дамінавання абразовага пачатку (партрэт цара Фёдара Іванавіча, канец 16 — пач. 17 ст.; М.В.Скапіна-Шуйскага, каля 1630) і паступовага засваення прыёмаў зах.-еўрап. жывапісу, імкнення да перадачы індывід. асаблівасцей мадэлі, аб’ёмнасці форм пры захаванні традыц. плоскаснасці ў трактоўцы адзення (партрэт Г.П.Гадунова, 1686). П. таго часу пісалі алеем на палатне, часам з натуры. Найб. пашырылася ў творчасці жывапісцаў Аружэйнай палаты Маскоўскага Крамля І.Безміна, І.Максімава, С.Ушакова, М.Чаглокава і інш.
У жывапісе Беларусі 16—17 ст. арыентацыя на традыцыі ранніх партрэтных адлюстраванняў, якія трапляюцца ў фрэсках і іканапісе Стараж. Русі, прыкметна ў партрэтах Міхаіла Барысавіча (канец 16 — пач. 17 ст.), Канстанціна Астрожскага (1-я пал. 17 ст.). Рысы П. маюць партрэт сармацкі, партрэт данатарскі.
Да арт.Парсуна. Цар Фёдар Іванавіч. Канец 16 — пач. 17 ст.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
парсуна
Том: 24, старонка: 17.
Гістарычны слоўнік беларускай мовы (1982–2017)
парсу́на
(ад лац. persona = асоба)
уст. жывапісны свецкі партрэт канца 16—17 ст., пераходны этап ад іканапісу да свецкага партрэта ў Расіі, на Беларусі і Украіне.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
Парсу́на ’жывапісны свецкі партрэт у Расіі канца XVI–XVII стст.’ (уст.ТСБМ). З рус.парсу́на ’партрэт’ (1617 г.), якое з персо́на (гл. пярсона) (Фасмер, 3, 244).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Персона ’асоба, чалавек’ (ТСБМ), ст.-бел.персона, парсона, персуна, парсуна ’асоба’ (1388 г.) запазычана са ст.-польск.persona, parsona, parsuna (XIV ст.), якія з лац.persōna ’тс’ (Булыка, Лекс. запазыч., 23; Кюнэ, Poln., 86), вытворнае персанальны, ст.-бел.персональный ’асабісты, персанальны’ (1615 г.) запазычана са ст.-польск.personalny ’тс’ (XVI ст.) < лац.persōnālis ’тс’ (Булыка, Лекс. запазыч., 32).
