Мечаныя атамы, гл. Ізатопныя індыкатары

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

МЕ́ЧАНЫЯ А́ТАМЫ,

тое, што ізатопныя індыкатары.

т. 10, с. 326

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

МЕ́ЧАНЫЯ ЗЛУЧЭ́ННІ,

хімічныя злучэнні, у малекулах якіх ёсць стабільныя ці радыеактыўныя ізатопы, што выкарыстоўваюцца як ізатопныя індыкатары. Атрымліваюць хім. сінтэзам і біясінтэзам (адзін з зыходных рэагентаў мае радыеактыўныя ізатопы), ізатопным абменам і некаторымі інш. спец. метадамі.

т. 10, с. 326

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ме́чаны, -ая, -ае.

Які мае на сабе нейкую метку, знак.

Мечаныя гусі.

Мечаная бялізна.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

ме́чаны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. ме́чаны ме́чаная ме́чанае ме́чаныя
Р. ме́чанага ме́чанай
ме́чанае		 ме́чанага ме́чаных
Д. ме́чанаму ме́чанай ме́чанаму ме́чаным
В. ме́чаны (неадуш.)
ме́чанага (адуш.)		 ме́чаную ме́чанае ме́чаныя (неадуш.)
ме́чаных (адуш.)
Т. ме́чаным ме́чанай
ме́чанаю		 ме́чаным ме́чанымі
М. ме́чаным ме́чанай ме́чаным ме́чаных

Крыніцы: krapivabr2012, piskunou2012, sbm2012, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

ме́чаны

дзеепрыметнік, залежны стан, прошлы час, незакончанае трыванне

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. ме́чаны ме́чаная ме́чанае ме́чаныя
Р. ме́чанага ме́чанай
ме́чанае		 ме́чанага ме́чаных
Д. ме́чанаму ме́чанай ме́чанаму ме́чаным
В. ме́чаны (неадуш.)
ме́чанага (адуш.)		 ме́чаную ме́чанае ме́чаныя (неадуш.)
ме́чаных (адуш.)
Т. ме́чаным ме́чанай
ме́чанаю		 ме́чаным ме́чанымі
М. ме́чаным ме́чанай ме́чаным ме́чаных

Кароткая форма: ме́чана.

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

markíert a ме́чаны, пазна́чаны;

~e Atóme ме́чаныя а́тамы

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

Atóm n -s, -e а́там;

markíerte ~e ме́чаныя а́тамы

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

а́там м. Atóm n -s, -e;

расшчапле́нне а́тама Kérnspaltung f -, Atómspaltung f -;

ме́чаныя а́тамы markíerte Atóme

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

ІЗАТО́ПНЫЯ ІНДЫКА́ТАРЫ, мечаныя атамы,

рэчывы, якія маюць адрозны ад прыроднага ізатопны склад. Выкарыстоўваюцца ў якасці адзнакі («меткі») у фізіцы, хіміі, біялогіі, медыцыне, металургіі і інш. пры вывучэнні розных працэсаў (у т. л. ў жывых арганізмах).

Метад І.і. заснаваны на блізкасці фіз.-хім. уласцівасцей розных ізатопаў аднаго і таго ж хім. элемента. Прапанаваны ў 1913 венг. радыехімікам Дз.Хевешы і ням. хімікам Ф.Панетам. У якасці ізатопнай «меткі» звычайна выкарыстоўваюць радыеактыўныя ізатопы (напр., вуглярод-14, фосфар-32, жалеза-59, кобальт-60, ёд-131), якія можна лёгка выявіць і вымераць колькасна з дапамогай дэтэктараў ядзерных выпрамяненняў. Стабільныя І.і. выяўляюцца метадамі мас-спектраскапіі.

Э.А.Рудак.

т. 7, с. 177

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)