Лабарыя лёгачная 6/415

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

лёгачны, ‑ая, ‑ае.

Які мае адносіны да лёгкіх. Лёгачная артэрыя.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

лё́гачны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. лё́гачны лё́гачная лё́гачнае лё́гачныя
Р. лё́гачнага лё́гачнай
лё́гачнае		 лё́гачнага лё́гачных
Д. лё́гачнаму лё́гачнай лё́гачнаму лё́гачным
В. лё́гачны (неадуш.)
лё́гачнага (адуш.)		 лё́гачную лё́гачнае лё́гачныя (неадуш.)
лё́гачных (адуш.)
Т. лё́гачным лё́гачнай
лё́гачнаю		 лё́гачным лё́гачнымі
М. лё́гачным лё́гачнай лё́гачным лё́гачных

Крыніцы: krapivabr2012, piskunou2012, prym2009, sbm2012, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

адэнамато́з

(ад адэнома)

хранічная лёгачная хвароба жывёл.

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)

ЛАБА́РЫЯ (Lobaria),

род ліставатых лішайнікаў сям. лабарыевых. 80 відаў. Пашыраны ва ўмеранай, трапічнай і субтрапічнай зонах абодвух паўшар’яў. На Беларусі 2 віды Л.: лёгачная (L. pulmonaria), занесена ў Чырв. кнігу, і ямчатая (L. scrobiculata). Трапляецца пераважна ў лясах на ствалах і галінах, радзей — на скалах.

Слаявіна буйналіставатая з шырокімі лопасцямі, дыяметр 5—30 см. Зверху — характэрны сеткавы малюнак, знізу — кароткія раснічастыя рызоіды, месцамі голая. Пладовыя целы сподкападобныя Споры бясколерныя ці афарбаваныя, 2—10-клетачныя. Фікабіёнты з груп Trebouxia i Myrmecia.

У.​У.​Галубкоў.

Лабарыя лёгачная.

т. 9, с. 80

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

артэ́рыя ж., анат., перен. арте́рия;

лёгачная а. — лёгочная арте́рия;

чыгу́начная а. — железнодоро́жная арте́рия

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

сардэ́чна-лё́гачны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. сардэ́чна-лё́гачны сардэ́чна-лё́гачная сардэ́чна-лё́гачнае сардэ́чна-лё́гачныя
Р. сардэ́чна-лё́гачнага сардэ́чна-лё́гачнай
сардэ́чна-лё́гачнае		 сардэ́чна-лё́гачнага сардэ́чна-лё́гачных
Д. сардэ́чна-лё́гачнаму сардэ́чна-лё́гачнай сардэ́чна-лё́гачнаму сардэ́чна-лё́гачным
В. сардэ́чна-лё́гачны (неадуш.)
сардэ́чна-лё́гачнага (адуш.)		 сардэ́чна-лё́гачную сардэ́чна-лё́гачнае сардэ́чна-лё́гачныя (неадуш.)
сардэ́чна-лё́гачных (адуш.)
Т. сардэ́чна-лё́гачным сардэ́чна-лё́гачнай
сардэ́чна-лё́гачнаю		 сардэ́чна-лё́гачным сардэ́чна-лё́гачнымі
М. сардэ́чна-лё́гачным сардэ́чна-лё́гачнай сардэ́чна-лё́гачным сардэ́чна-лё́гачных

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

артэ́рыя, ‑і; Р мн. ‑яў; ж.

1. Крывяносны сасуд, які нясе кроў ад сэрца да розных органаў цела. Лёгачная артэрыя. Сонная артэрыя.

2. перан. Шлях зносін (асабліва водны). Транспартная артэрыя. □ Самая буйная рачная артэрыя Поўначы БССР — Заходняя Дзвіна. Прырода Беларусі.

[Грэч. atrēria.]

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

плева́ анат. плява́, -вы́ ж.; пле́ўка, -кі ж.;

де́вственная плева́ дзяво́цкая плява́;

лёгочная плева́ лёгачная плява́.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

ГАРЫ́ЧКА (Gentiana),

род кветкавых раслін сям. гарычкавых. Каля 400 відаў. Пашыраны ў нетрапічных краінах зямнога шара. На Беларусі трапляюцца: гарычка веснавая (G. verna) — вельмі рэдкі сярэднееўрапейскі горны рэліктавы від, адзначаны ў Пухавіцкім і Капыльскім р-нах Мінскай вобл., расце на вільготных лугах; гарычка крыжападобная, або сакаліны пералёт (G. cruciata), — рэліктавы лесастэпавы від, трапляецца рэдка, пераважна ў паўн. раёнах, расце на астэпаваных схілах узгоркаў, сухіх лугах, на лясных палянах і ўзлесках; гарычка лёгачная, або звычайная (G. pneumonanthe), трапляецца зрэдку па ўсёй тэр., расце на лугах, у хмызняках. гарычка веснавая і крыжападобная занесены ў Чырв. кнігу Рэспублікі Беларусь. Гарычка лёгачная патрабуе прафілактычнай аховы. У Цэнтр. бат. садзе АН Беларусі вырошчваюцца 2 інтрадукаваныя віды — гарычка трохкветная (G. tricolor) і тыбецкая (G. tibetika).

Шматгадовыя травяністыя і паўкусцікавыя расліны з голым пустым прамаслойным ці прыўзнятым сцяблом. Лісце суцэльнае, супраціўнае, звычайна падоўжана-ланцэтнае, ніжняе часта ў разетцы. Кветкі адзіночныя або сабраныя ў верхавінкавыя ці пазушныя суквецці, звычайна буйныя, ярка афарбаваныя (сінія, блакітныя, фіялетавыя, радзей пурпуровыя і жоўтыя), 4—5-членныя. Вяночак трубчасты або трубчаста-лейкападобны. Плод — каробачка. Лек. (выкарыстоўваюцца ў афіцыйнай і нар. медыцыне), харч., фарбавальныя, меданосныя і дэкар. расліны, некат. віды — ядавітыя.

Гарычка: 1 — веснавая; 2 — звычайная.

т. 5, с. 77

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)