Крышталічныя структуры 6/154

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

Крышталічныя сланцы 6/155; 7/155; 9/580

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

КРЫШТАЛІ́ЧНЫЯ СЛА́НЦЫ,

рэгіянальна метамарфізаваныя поўнакрышт. горныя пароды рознага мінералагічнага саставу, з арыентаваным размяшчэннем пародаўтваральных мінералаў. Колер пераважна шэры. Структура зярністая. Тэкстура палосчатая. Адрозніваюць орта- і парасланцы, якія адпаведна ўтвораны з магматычных і асадкавых парод. У залежнасці ад мінер. саставу вылучаюць К.с. кварцзмяшчальныя (слюдзяныя, гранат-біятытавыя, андалузіт-біятытавыя, кардыерыт-біятытавыя і інш.) і бяскварцавыя (дыяпсід-скапалітавыя, дыяпсід-плагіяклазавыя, дыяпсід-карбанатныя і інш.). К.с. высокагліназёмістыя (кіянітавыя, сіліманітавыя і інш.) выкарыстоўваюцца як вогнетрывалая сыравіна і руда на алюміній. На Беларусі К.с. пашыраны сярод дакембрыйскіх парод крышт. фундаменту.

У.​Я.​Бардон.

т. 8, с. 529

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

крышталі́чны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. крышталі́чны крышталі́чная крышталі́чнае крышталі́чныя
Р. крышталі́чнага крышталі́чнай
крышталі́чнае		 крышталі́чнага крышталі́чных
Д. крышталі́чнаму крышталі́чнай крышталі́чнаму крышталі́чным
В. крышталі́чны (неадуш.)
крышталі́чнага (адуш.)		 крышталі́чную крышталі́чнае крышталі́чныя (неадуш.)
крышталі́чных (адуш.)
Т. крышталі́чным крышталі́чнай
крышталі́чнаю		 крышталі́чным крышталі́чнымі
М. крышталі́чным крышталі́чнай крышталі́чным крышталі́чных

Крыніцы: krapivabr2012, piskunou2012, prym2009, sbm2012, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

амо́рфна-крышталі́чны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. амо́рфна-крышталі́чны амо́рфна-крышталі́чная амо́рфна-крышталі́чнае амо́рфна-крышталі́чныя
Р. амо́рфна-крышталі́чнага амо́рфна-крышталі́чнай
амо́рфна-крышталі́чнае		 амо́рфна-крышталі́чнага амо́рфна-крышталі́чных
Д. амо́рфна-крышталі́чнаму амо́рфна-крышталі́чнай амо́рфна-крышталі́чнаму амо́рфна-крышталі́чным
В. амо́рфна-крышталі́чны (неадуш.)
амо́рфна-крышталі́чнага (адуш.)		 амо́рфна-крышталі́чную амо́рфна-крышталі́чнае амо́рфна-крышталі́чныя (неадуш.)
амо́рфна-крышталі́чных (адуш.)
Т. амо́рфна-крышталі́чным амо́рфна-крышталі́чнай
амо́рфна-крышталі́чнаю		 амо́рфна-крышталі́чным амо́рфна-крышталі́чнымі
М. амо́рфна-крышталі́чным амо́рфна-крышталі́чнай амо́рфна-крышталі́чным амо́рфна-крышталі́чных

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

магні́тна-крышталі́чны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. магні́тна-крышталі́чны магні́тна-крышталі́чная магні́тна-крышталі́чнае магні́тна-крышталі́чныя
Р. магні́тна-крышталі́чнага магні́тна-крышталі́чнай
магні́тна-крышталі́чнае		 магні́тна-крышталі́чнага магні́тна-крышталі́чных
Д. магні́тна-крышталі́чнаму магні́тна-крышталі́чнай магні́тна-крышталі́чнаму магні́тна-крышталі́чным
В. магні́тна-крышталі́чны (неадуш.)
магні́тна-крышталі́чнага (адуш.)		 магні́тна-крышталі́чную магні́тна-крышталі́чнае магні́тна-крышталі́чныя (неадуш.)
магні́тна-крышталі́чных (адуш.)
Т. магні́тна-крышталі́чным магні́тна-крышталі́чнай
магні́тна-крышталі́чнаю		 магні́тна-крышталі́чным магні́тна-крышталі́чнымі
М. магні́тна-крышталі́чным магні́тна-крышталі́чнай магні́тна-крышталі́чным магні́тна-крышталі́чных

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

амінакісло́ты, ‑аў.

Арганічныя кіслоты — бясколерныя крышталічныя рэчывы, большасць якіх добра раствараецца ў вадзе.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

міцэ́ла, ‑ы, ж.

Спец.

1. Электрычна зараджаная калаідальная часцінка.

2. толькі мн. (міцэ́лы, ‑цэ́л і ‑цэ́лаў). Вельмі дробныя крышталічныя частачкі, з якіх складаюцца калоідныя рэчывы цела раслін і жывёл.

[Новалац. micella, ад лац. mica — крошка, крупінка.]

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

ЛЕДЗЯНЫ́Я ВО́БЛАКІ, крышталічныя воблакі,

усе воблакі верхняга яруса (перыстыя, перыста-слаістыя, перыста-кучавыя, а таксама вяршыні кучава-дажджавых), якія складаюцца з дробных ледзяных крышталёў. Пры пераламленні святла ў тонкіх слаях такіх воблакаў могуць узнікаць аптычныя з’явы тыпу гало.

т. 9, с. 186

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

АЗАГЕ́НЫ,

рэчывы для халоднага фарбавання; прадукты, якія выкарыстоўваюцца для сінтэзу азафарбавальнікаў непасрэдна на валакністых матэрыялах. Найб. пашыраны азатолы і дыазолі.

Азатолы — арыламіды шэрагу араматычных кіслот (напр., 3-гідраксі-2-нафтойнай кіслаты) ці β-кетакіслот (напр., ацэтавоцатнай кіслаты) — крышталічныя рэчывы, нерастваральныя ў вадзе, пры награванні са шчолачамі ўтвараюць водарастваральныя солі. Дыазолі — стойкія формы дыазазлучэнняў, пераважна двайныя солі з хлорыстым цынкам, араматычнымі сульфакіслотамі (крышталічныя рэчывы, растваральныя ў вадзе, пры награванні ці ўдары ўзгараюцца, пылапаветраныя сумесі іх выбухованебяспечныя). Для змяншэння небяспечных уласцівасцей дыазолі змешваюць з напаўняльнікамі (сернакіслымі солямі натрыю ці алюмінію).

Азагены змяшчаюцца на матэрыялах (цэлюлозных, поліамідных, поліэфірных, поліакрыламідных валокнах, тканінах, пражы) і пры адпаведнай апрацоўцы (гл. Фарбаванне) надаюць ім яркую і трывалую афарбоўку любога колеру.

Выкарыстоўваюцца пры друкаванні на тканінах.

т. 1, с. 150

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)