запасно́й
1. прил. запасны́;
2. сущ., воен. запасны́, -но́га м.;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
запасны́
прыметнік, адносны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
запасны́ |
запасна́я |
запасно́е |
запасны́я |
| Р. |
запасно́га |
запасно́й
запасно́е |
запасно́га |
запасны́х |
| Д. |
запасно́му |
запасно́й |
запасно́му |
запасны́м |
| В. |
запасны́ (неадуш.)
запасно́га (адуш.) |
запасну́ю |
запасно́е |
запасны́я (неадуш.)
запасны́х (адуш.) |
| Т. |
запасны́м |
запасно́й
запасно́ю |
запасны́м |
запасны́мі |
| М. |
запасны́м |
запасно́й |
запасны́м |
запасны́х |
Крыніцы:
krapivabr2012,
piskunou2012,
prym2009,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
запасні́к, -а́, мн. -і́, -о́ў, м. (разм.).
Ваеннаабавязаны запасу, а таксама салдат запасной воінскай часці.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
запасны́
1. прил. запасно́й, запа́сный;
з. ключ — запасно́й ключ;
з. пуць — запасно́й (запа́сный) путь;
2. в знач. сущ. воен. запасно́й
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
НУ́КЛЕУС у пчалярстве,
невялікая пчаліная сям ’я, якую фарміруюць для ўтрымання маладой няплоднай маткі да яе спароўвання з трутнем і часовага захоўвання запасной плоднай маткі. Складаецца з маладых нялётных пчол ад моцнай сям’і, расплоду пчол і падсаджанай няплоднай маткі або яе спелай кукалкі (з пачаткам адкладання яец іх замяняюць на новых) ці запасной плоднай маткі. Пазней Н. аб’ядноўваюць у новыя сем’і ці падсільваюць імі слабыя сем’і.
т. 11, с. 387
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
запа́снік, ‑а, м.
Памяшканне, месца для захоўвання чаго‑н. запаснога або таго, што не выкарыстоўваецца. / у перан. ужыв. Ішоў час, была другая работа, і гісторыя Міхаліны Казіміраўны, хоць я не раз успамінаў яе, ляжала ў маім творчым запасніку. Шамякін. // Сховішча для музейных экспанатаў, не ўключаных у экспазіцыю.
запасні́к, ‑а́, м.
Разм. Ваеннаабавязаны запасу. На Садовай ля знаёмага кожнаму запасніку двухпавярховага дома — натоўп людзей. Сабаленка. // Салдат запасной воінскай часці.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
надло́м, ‑у, м.
1. Надламанае месца. Надлом косці. Надлом бэлькі. □ — Так, так, — задумаўся Павел, — з вілкай нешта трэба рабіць. І запасной жа няма. От, фокус... Надлом, значыць. Гроднеў.
2. перан. Рэзкае аслабленне фізічных і душэўных сіл у выніку якога‑н. перажывання. Душэўны надлом. □ Пасля апошняга пасяджэння праўлення калгаса Дубель адчуў у душы нейкі надлом. Ермаловіч.
3. перан. Празмерная рэзкасць у праяўленні сваіх пачуццяў. Сказаць з надломам у голасе.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ПО́ЛАЦКА-ЛЕ́ПЕЛЬСКАЯ БІ́ТВА 1944,
баі 16 партызанскіх брыгад Полацка-Лепельскай партызанскай зоны супраць ням.-фаш. захопнікаў у Вял. Айч. вайну. З канца снеж. 1943, калі фронт наблізіўся да паўн. граніцы зоны, немцы імкнуліся адцясніць партызан ад дарогі Віцебск—Лепель—Параф’янава, якая звязвала 3-ю ням. танк. армію з тылам. Не дасягнуўшы поспеху да лютага 1944, захопнікі арганізавалі карныя аперацыі «Веснавое свята» і «Лівень» для правядзення якіх сабралі 12 палкоў СС і паліцыі, 5 пяхотных, часці авіяпалявой, ахоўнай і запасной дывізій, асобны батальён Дырлевангера, танк. полк, брыгаду Камінскага (каля 60 тыс. чал.), 137 танкаў, 235 гармат, 2 бронепаязды, каля 70 самалётаў. 11 крас. карнікі пачалі наступленне. Але партызаны ўтрымлівалі пазіцыі, авіяцыя 1-га Прыбалт. фронту бамбіла скопішчы ням. войск, пераправіла партызанам больш за 250 т грузаў, вывезла каля 1500 параненых і хворых; вайск. часці фронту баямі мясц. значэння адцягвалі ўвагу карнікаў. Калі гітлераўцы ўсё ж звузілі кола акружэння, партызаны 5 мая пайшлі на прарыў, у выніку якога з блакады было выведзена каля 15 тыс. мясц. жыхароў. За 25 дзён баёў партызаны моцна знясілілі варожую групоўку, прычынілі ёй вял. страты (забіта 8,3 тыс. салдат і афіцэраў). У баях супраць карнікаў загінулі камбрыгі У.У.Гіль-Радзіёнаў, А.Ф.Данукалаў, П.М.Раманаў, Дз.Ц.Караленка. У гонар подзвігу партызан паблізу г.п. Ушачы створаны мемар. комплекс «Прарыў».
т. 12, с. 457
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
фонд
1. в разн. знач. фонд, род. фо́нду м.;
золото́й фонд залаты́ фонд;
запасно́й фонд запасны́ фонд;
жили́щный фонд жыллёвы фонд;
2. мн. фонды эк., перен., разг. фо́нды, -даў ед. нет;
его́ фонды па́дают яго́ фо́нды зніжа́юцца;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
фонд (род. фо́нду) м.
1. в разн. знач. фонд;
ф. зарабо́тнай пла́ты — фонд за́работной пла́ты;
запасны́ ф. — запасно́й фонд;
жыллёвы ф. — жили́щный фонд;
ф. мі́ру — фонд ми́ра;
2. только мн., эк., перен. фо́нды;
дзяржа́ўныя фо́нды — госуда́рственные фо́нды;
яго́ фо́нды зніжа́юцца — его́ фо́нды па́дают;
○ залаты́ ф. — золото́й фонд;
ф. накапле́ння — фонд накопле́ния;
ф. спажыва́ння — фонд потребле́ния
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)