адолены - Пошук

адо́лены

прыметнік, адносны

	адз.			мн.
	м.	ж.	н.	-
Н.	адо́лены	адо́леная	адо́ленае	адо́леныя
Р.	адо́ленага	адо́ленай адо́ленае	адо́ленага	адо́леных
Д.	адо́ленаму	адо́ленай	адо́ленаму	адо́леным
В.	адо́лены (неадуш.) адо́ленага (адуш.)	адо́леную	адо́ленае	адо́леныя (неадуш.) адо́леных (адуш.)
Т.	адо́леным	адо́ленай адо́ленаю	адо́леным	адо́ленымі
М.	адо́леным	адо́ленай	адо́леным	адо́леных

Крыніцы: dzsl2007, krapivabr2012, piskunou2012, sbm2012, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

адо́лены

дзеепрыметнік, залежны стан, прошлы час, закончанае трыванне

	адз.			мн.
	м.	ж.	н.	-
Н.	адо́лены	адо́леная	адо́ленае	адо́леныя
Р.	адо́ленага	адо́ленай адо́ленае	адо́ленага	адо́леных
Д.	адо́ленаму	адо́ленай	адо́ленаму	адо́леным
В.	адо́лены (неадуш.) адо́ленага (адуш.)	адо́леную	адо́ленае	адо́леныя (неадуш.) адо́леных (адуш.)
Т.	адо́леным	адо́ленай адо́ленаю	адо́леным	адо́ленымі
М.	адо́леным	адо́ленай	адо́леным	адо́леных

Кароткая форма: адо́лена.

Крыніцы: dzsl2007, krapivabr2012, piskunou2012, sbm2012, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

адо́лены

1. оси́ленный, побеждённый;

2. охва́ченный;

1, 2 см. адо́лець ^{1, 4}

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

адо́лены, ‑ая, ‑ае.

Дзеепрым. зал. пр. ад адолець.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

оси́ленный адо́лены, асі́лены; зду́жаны;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

переси́ленный

1. перасі́лены; адо́лены, аду́жаны, зду́жаны;

2. перасі́лены; перамо́жаны; пераадо́лены; см. переси́лить;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

prostrate¹ [ˈprɒstreɪt] adj. fml

1. распасцёрты

2. перамо́жаны, адо́лены

3. (with) знясі́лены, змо́раны;

prostrate with fear скава́ны жа́хам;

prostrate with grief злама́ны го́рам

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

пове́ргнутый

1. зва́лены, пава́лены; кі́нуты; пакла́дзены; зве́ргнуты, зры́нуты;

2. перамо́жаны, адо́лены;

3. прыве́дзены; кі́нуты; нагна́ны; аго́рнуты; см. пове́ргнуть;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

АЛЬПІНІ́ЗМ,

від спорту, узыходжанне на цяжкадаступныя горныя вяршыні ў спартыўных ці інш. мэтах.

Афіц. гісторыя альпінізму пачынаецца з 1786 (узыходжанне швейцарцаў Ж.Бальмы і М.Пакара на Манблан у Альпах). З 2-й пал. 19 ст. ўзнікаюць альпінісцкія клубы ў Англіі, Аўстрыі, Італіі, Швейцарыі, Расіі і інш. Да канца 19 ст. ў Альпах былі адолены многія вяршыні, пракладзены складаныя маршруты. Па меры вывучэння і даследавання інш. горных сістэм, удасканалення сродкаў зносін пашыралася геаграфія альпінізму, які актыўна развіваецца з 1950-х г. пасля пакарэння найвышэйшых вяршыняў свету (гл. табл.).

Альпінізм патрабуе добрай фізічнай і спец. падрыхтоўкі, спец. адзення, абутку, харчавання для жыццезабеспячэння ва ўмовах высакагор’я і адпаведнага рыштунку (вяроўкі, ледарубы, скальныя і лёдавыя кручкі, карабіны і інш.) для страхоўкі спартсменаў. Пры ўзыходжанні на вяршыні вышынёй больш за 8 000 м часта выкарыстоўваюць кіслародныя апараты. У альпінізме прынята класіфікацыя маршрутаў паводле іх складанасці (усяго 6 катэгорый). Альпінісцкую падрыхтоўку атрымліваюць у спец. альплагерах ці школах. Узыходжанні робяць, як правіла, у складзе групы, з інструктарам або гідам-правадніком (на пач. этапе) ці самастойна. У горных раёнах дзейнічае спец. горнавыратавальная служба. Нац. федэрацыі і альпінісцкія саюзы розных краін аб’яднаны (з 1932) у Міжнар. саюз альпінісцкіх асацыяцый (УІАА). Праводзяцца альпініяды.

На Беларусі альпінізм развіваецца з 1950-х г. Дзейнічае (з 1955) федэрацыя альпінізму і скалалажання. З 1973 праводзіцца першынство краіны па альпінізму. Бел. альпіністы — удзельнікі і прызёры чэмпіянатаў СССР і СНД па альпінізму. Імі зроблены ўзыходжанні на вышэйшыя (больш за 8000 м) вяршыні свету ў Гімалаях: Э.Ліпень (Джамалунгма, 1990, 1993, Шыша-Пангма, 1992, разам з І.Велянковай), В.Кульбачэнка (Канчэнджанга, 1994). Восенню 1994 адбылася першая бел. экспедыцыя (з удзелам рас. і балг. альпіністаў) у Гімалаі.

Літ.:

Хубер Г. Альпинизм сегодня: Пер. с нем. М., 1980.

Г.К.Кісялёў.

**Першаўзыходжанні на вышэйшыя вяршыні свету**
Вяршыня, яе вышыня (м), назва горнай сістэмы	Альпіністы	Год узыходжання
Анапурна, 8078 (Гімалаі)	М.Эрцог, Л.Лашэнель (Францыя)	1950
Джамалунгма (Эверэст), 8848 (Гімалаі)	Э.Хілары, Тэнцынг Наргэй (Вялікабрытанія)	1953
Нангапарбат, 8125 (Гімалаі)	Г.Буль (Аўстрыя)	1953
Чагары (К-2), 8611 (Каракарум)	Л.Лачадэлі, А.Кампаньёні (Італія)	1954
Чо-Аю, 8153 (Гімалаі)	Г.Ціхі, С.Іохлер (Аўстрыя) Пасанг Дава Лама	1954
Макалу, 8481 (Гімалаі)	Ж.Франко са спадарожнікамі (8 чал., Францыя)	1955
Канчэнджанга, 8597 (Гімалаі)	М.Бенд, Н.Хардзі, Д.Браўн, Т.Стрэчэр (Вялікабрытанія)	1955
Манаслу, 8156 (Гімалаі)	Т.Дманісі, К.Като, М.Сігета (Японія), Гіяльцэн Нурбу	1956
Лхацзе, 8545 (Гімалаі)	Э.Рэйс, Ф.Лусінгер (Швейцарыя)	1956
Гашэрбрум, 8035 (Каракарум)	Ф.Моравец, Г.Віленпарт, С.Ларх (Аўстрыя)	1956
Броўд-пік, 8047 (Каракарум)	М.Шмук, К.Дзімбергер, Г.Буль, К.Вінтэршталер (Аўстрыя)	1957
Хідэн-пік, 8068 (Каракарум)	П.Шоенінг, А.Каўфман (ЗША)	1958
Дхаўлагіры, 8172 (Гімалаі)	А.Шэльберт, К.Дзімбергер і інш. (8 чал., Швейцарыя)	1960
Шыша-Пангма (Гасаінтан), 8013 (Гімалаі)	Шу Чын, Ван Фучжоу і інш. (10 чал., Кітай)	1964

Да арт. **Альпінізм**. Удзельнікі беларускай экспедыцыі у Гімалаі. 1994.

т. 1, с. 281

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Verbum