я́зва, ‑ы, ж.
1. Гнойная або запалёная ранка на скуры ці слізістай абалонцы. Язва страўніка. Язва дванаццаціперснай кішкі. □ Высветлілася, што ў чалавека язва, прычым у такім становішчы, што прыйшлося неадкладна рабіць аперацыю. «Звязда».
2. Уст. Мор, эпідэмія.
3. перан. Пра якія‑н. адмоўныя, шкодныя з’явы ў грамадскім жыцці. З высокім пачуццём чалавека новай, сацыялістычнай маралі паэт выкрывае язвы капіталістычнага горада. Гіст. бел. сав. літ.
4. перан. Разм. Пра злога, шкадлівага, з’едлівага чалавека. Ну і язва ж ты. □ [Варавы:] А як з тою варажбіткай, Праксэдай? [Алена:] Вось толькі яна нам і стаіць упоперак горла косткай. Зазер’е наша на ўвесь раён.., на ўсю вобласць добрымі справамі славіцца, і толькі гэта язва ўсё нам псуе. Краўчанка.
•••
Моравая язва (уст.) — эпідэмія, якая выклікае вялікую смяротнасць.
Сібірская язва — заразная хвароба буйной рагатай жывёлы, авечак, коней, на якую часам хварэюць і людзі.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
су́точный су́тачны;
су́точный похо́д су́тачны пахо́д;
су́точный цыплёнок су́тачнае кураня́;
су́точный рацио́н су́тачны рацыён;
су́точная гото́вность мор. су́тачная гато́ўнасць.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
шток
1. геол. шток, род. што́ку м.;
2. техн., мор. шток, род. што́ка м.;
шток по́ршня техн. шток по́ршня.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
пла́стыр, -ру м., в разн. знач. пла́стырь;
лі́пкі п. — ли́пкий пла́стырь;
выцяжны́ п. — вытяжно́й пла́стырь;
падво́дзіць п. — мор. подводи́ть пла́стырь
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
крен
1. мор. крэн, род. крэ́ну м., нахі́л, -лу м.;
2. перен. (уклон) крэн, род. крэ́ну м., ухі́л, -лу м.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ДЭМАНАЛО́ГІЯ (ад дэман + ...логія),
рэлігійнае вучэнне пра злых духаў, заснаванае на першабытнай веры ў духаў (нячысцікаў), а таксама пра спосабы пазбаўлення ад іх людзей, апанаваных д’яблам. Такімі спосабамі хрысціяне лічаць малітвы, заклінанні і пэўныя культавыя дзеянні па выгнанні д’ябла (экзарцызм). Гіст. Д. бярэ пачатак у першабытнай веры ў духаў. Найб. значэнне мае ў рэлігіях з дуалістычным падзелам Сусвету на свет дабра і зла (зараастрызм і маніхейства). У больш позніх рэлігіях, на якія паўплываў зараастрызм (іудаізм, хрысціянства, іслам і інш.), Д. з’яўляецца таксама важнай састаўной ч. веравучэння. Большасць вобразаў бел. нар. Д. дахрысціянскага паходжання. У Д., як і ў міфалогіі, з’явы навакольнага свету, адухоўленыя нар. фантазіяй, адлюстраваны ў выглядзе фантаст. істот. Дэманалагічныя ўяўленні звязваліся з прыроднымі з’явамі (духі прыроды), гаспадаркай і хатнім побытам (хатнія духі), нягодамі, хваробамі, прычым пераважалі вобразы злой сілы. Нар. фантазія надзяляла іх чалавечымі рысамі, знешне падобнымі да чалавека (пераважна на старога дзядка з сівой барадой). Сярод духаў прыроды вылучаліся лясун — гаспадар лесу, вадзянік — дух вады, палявік, жыцень — духі палёў; вылучалі лазавіка, багніка, што нібыта жылі ў лазняку, багне. Большасць павер’яў пра хатніх духаў звязана з уяўленнямі пра «апекуна» дома і гаспадаркі дамавіка; бытавалі таксама ўяўленні пра хлеўніка, гуменніка, лазніка, ёўніка (апошняму часта ахвяроўвалі сноп жыта, каб не спаліў ёўню). Хваробы, паводле павер’яў, чынілі цётухны (увасаблялі ліхаманку), крыксы, начніцы (увасаблялі дзіцячыя хваробы), маровая панна (увасабляла мор, эпідэмію). Увасабленнем трывожнага сну была мара. Найб. пашыраным у нар. Д. быў вобраз чорта, які лічыўся прычынай усякай бяды, няшчасця, зла; быў падобны на д’ябла і служыў яго сінонімам. У канцы 19 — пач. 20 ст. вобразы нар. Д. страцілі рэліг. значэнне і засталіся ў фальклоры як персанажы нар. маст. фантазіі (трапляюцца пераважна ў былічках і чарадзейных казках).
М.Ф.Піліпенка.
т. 6, с. 347
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
здыхата́ ж., прост.
1. падёж м., мор м.;
2. (труп животного) дохля́тина, па́даль;
3. перен. (о хилом человеке) дохля́тина; мозгля́к м.
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ва́хтавы прил., сущ., мор. ва́хтенный;
в. журна́л — ва́хтенный журна́л;
в. матро́с — ва́хтенный матро́с;
мі́ма пасажы́раў прабе́г ва́хтавы — ми́мо пассажи́ров пробежа́л ва́хтенный
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
адма́хваць I несов.
1. в разн. знач. отма́хивать;
2. мор. отма́хивать;
1, 2 см. адмаха́ць
адма́хваць II несов. отма́хивать; см. адмахну́ць
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
поры́скать сов.
1. паго́йсаць; (долго, неоднократно) разг. папаго́йсаць, папаго́йсваць; пабе́гаць, (долго, неоднократно) папабе́гаць, папабе́гваць;
2. (поискать) пашна́рыць, пашны́рыць;
3. мор. пары́скаць.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)